قبل

آرشيو فصلنامه علمى - تخصصى علوم حديث







پــاييـــــز 1375

شماره اول

زمستان 1375

شماره دوم

بــهــــــار 1376

شماره سوم

تابستان 1376

شماره چهارم

پــاييـــــز 1376 

شماره پنجم

زمستان 1376 

شماره ششم

بــهــــــار 1377

شماره هفتم

تابستان 1377 

شماره هشتم

پــاييـــــز 1377

شماره نهم

زمستان 1377 

شماره دهم

بــهــــــار 1378

شماره يازدهم

تابستان 1378 

شماره دوازدهم

پــاييـــــز 1378 

شماره سيزدهم

زمستان 1378 

شماره چهاردهم

بــهــــــار 1379

شماره پانزدهم

تابستان 1379

شماره شانزدهم

پاييز 1379

شماره هفدهم

  زمستان 1379 

شماره هجدهم

  بــهــــــار 1380

شماره نوزدهم

  تابستان 1380

شماره بيستم

  پاييز 1380 شماره بيست و يكم
  زمستان 1380 شماره بيست و دوم
  بهار 1381 شماره بيست و سوم
  تابستان 1381 شماره بيست و چهارم
 

پاييز 1381

شماره بيست و پنجم

 

زمستان 1382

شماره بيست و ششم

 

بهار 1382

شماره بيست و هفتم

       
+ نوشته شده در  شنبه سی ام آذر 1387ساعت 11:28  توسط سيد محمد ظاهر محمدي  | 
· امام مهدى(عج) در احاديث اهل سنت (علامه مرتضى عسكرى)

· مهدى موعود(عليه السلام) در كتب مقدسه هنديان
· بشارت ظهور حضرت مهدى(عليه السلام) در كتاب «انجيل»
· بشارات ظهور حضرت مهدى(عليه السلام) در كتاب «تورات»
· بشارت ظهور حضرت مهدى(عليه السلام) در منابع «زرتشتيان»
· بشارت ظهور حضرت مهدى(عليه السلام) در كتاب «دانيال نبى»
· آثار انتظار ظهور مهدي
· حضرت مهدى (عليه السلام) در دنياى امروز
· نگاهي به عصر غيبت
· بررسى مفهوم مهدى نوعى و اثبات ديدگاه تشيع در مورد حضرت مهدى(عج) (آيت الله محمد مهدى آصفى)
· مهدویت دراهل سنت
· باور مهدوى در كلام رضوى (ابراهيم شفيعى‏سروستانى)
· "بداء" و نشانه‏هاى ظهور
· الوتر الموتور والمنتقم الموعود (قسمت اول) (على‏اكبر مهدى‏پور)
· بررسى مفهوم مهدى نوعى و اثبات ديدگاه تشيع در مورد حضرت مهدى(عج) (آيت الله محمد مهدى آصفى)
· حكومت امام مهدى(عج)
· حكومت جهانى واحد
· سخنان معصومان (ع) درباره امام مهدى (عج)
· سخنرانى و پرسش و پاسخ درباره حضرت مهدى (آيت‏ اللَّه على كورانى)
· فلسفه غيبت در منابع كلام شيعي.
· رويكرد غرب به معنا و مهدويت
· مقدمه اى بر آثار تربيتى و روان شناختى انتظار
· مهدويت از ديدگاه مذاهب اسلامى (آيت الله علامه مرتضى عسكرى)
· مهدويت و فرقه ‏هاى انحرافى (1) (جعفر خوشنويس(تدوين: على لارى))
· موعود آخر الزمان از ديدگاه مسيحيت
· مهدى در روايات
· مهدى معناى حيات شيعه
· آيا امام مهدى عج برقراركننده اسلام است ؟
· جهانی سازی پايان تاريخ و مهدويت(۱) (حسن رحيم پور ازغدي)
· زشت و زیبا (محمد نوری زاد)
· بدا و نشانه هاي ظهور
· در انتظار مهدی (3)
· زنده كننده اسلام (داود الهامى)
· ملاقات علامه ميرجهانى با امام مهدى(عليه‏السلام)
· ملاقات با امام مهدي ع يا تجربه ديني (سيد رضي موسوي)
· (موعود آخر الزمان از ديدگاه مسيحيت)
· سندی در باره مسجد جمکران در دوره صفوی (رسول جعفریان)
· ‏فوتوریسم چیست؟
· مهدویت و انتظار در اندیشه [شهید] مطهری (حسین سوزنچی)
· اقدامات غرب در جهت مخدوش نشان دادن انقلاب جهانی حضرت مهدی (عج)
· اصلاحات مهدوی اصلاحات علوی (حجه الاسلام والمسلمین محمدی ری شهری)
· مهدى منتظر (عج) و سير تاريخى و نشانه‏هاى ظهور (قسمت اول) (نوشته: سيد سامى بدرى ترجمه: عبدالله امينى)
· مهدى منتظر (عج) و سير تاريخى و نشانه‏هاى ظهور (قسمت دوم) (نوشته: سيد سامى بدرى ترجمه: عبدالله امينى)
· بررسى احاديث مهدويت و ولادت حضرت مهدى (عج) (قسمت اول) (على اصغر رضوانى)
· بررسى احاديث مهدويت و ولادت حضرت مهدى (عج) (قسمت دوم) (على اصغر رضوانى)
· نقد دیدگاه ابن خلدون درباره احادیث مهدویت
· مرورى بر دعاى ندبه (سيد مهدى ميرباقرى تدوين: سيد مجتبى فلاح)
· يوسف زهرا عليه السلام (قسمت اول) (نصرت الله آيتى)
· يوسف زهرا عليه السلام (قسمت دوم) (نصرت الله آيتى)
· يوسف زهرا عليه السلام (قسمت سوم) (نصرت الله آيتى)
· آسيب‏شناسى تربيتى مهدويت (قسمت اول ) (دكتر خسرو باقرى)
· عصر ظهور يا مدينه فاضله موعود در اسلام (قسمت اول) ( حبيب الله طاهرى)
· عصر ظهور يا مدينه فاضله موعود در اسلام (قسمت دوم) (حبيب الله طاهرى)
· آسيب‏شناسى تربيتى مهدويت (قسمت دوم) (دكتر خسرو باقرى)
· حديث‏شناسى مهدويت (نجم الدين طبسى)
· ظهور؛ پیدایی نتیجه آفرینش و ثمره برانگیختن پیامبران (آیت الله وحید خراسانی)
· سازمان رهبرى شيعه در عصر غيبت صغرى (محمد رضا جبارى)
· برگ‏هايى ازتاريخ روم مادر امام زمان عليه السلام (كمال السيد ترجمه: عبدالله امينى)
· خصوصیات حکومت جهانی موعود آخرالزمان(عج)
· اتفاق مذاهب در موضوع موعود آخرالزمان
· مهدویت (دكتر عبدالعزیز عبدالحسین ساشادینا)
· انديشه مهدويت و آسيب ها (قسمت اول) ( محمد صابر جعفری)
· انديشه مهدويت و آسيب ها (قسمت دوم) (محمد صابر جعفری)
· انديشه مهدويت و آسيب ها (قسمت سوم) (محمد صابر جعفری)
· انديشه مهدويت و آسيب ها (قسمت چهارم) (محمد صابر جعفری)
· انديشه مهدويت و آسيب ها (قسمت پنجم) (محمد صابر جعفری)
· اصحاب حضرت مهدی(علیه السلام)برادران پیامبر(صلی الله علیه وآله و سلم) (آیت‌الله العظمی وحید خراسانی)
· سرنوشت جهان - انتظار ظهور (ابوالفضل علیدوست ابرقویی)
· چهره عدل مهدوی در ادعیه و زیارت امام مهدی(علیه السلام) ( سید منذر حكیم)
· بازتاب مهدویت در کلام امام رضا علیه السلام (غلامرضا صالحی)
· بررسی احادیث عدالت مهدوی (قسمت اول) (نجم الدین طبسی)
· بررسی احادیث عدالت مهدوی (قسمت دوم) (نجم الدین طبسی)
· نينوا معبر انتظار (قسمت اول) (صادق سهرابى)
· نينوا معبر انتظار (قسمت دوم) (صادق سهرابى)
· ملاقات با امام مهدی(علیه السلام)یا تجربه دینی (سید رضی موسوی)
· مدعيان مهدويت در نهضت هاى سياسى – اجتماعى (محمدحسن رجبى)
· غيبت و حيرت (سيد محمد جواد مهرى)
· موعود در قرآن (عبدالرسول هاديان شيرازى)
· ولادت امام مهدى(عج) در ديدگاه شيعه و اهل سنّت (مهدى اكبرنژاد)
· ولادت امام مهدى(عج) در ديدگاه شيعه و اهل سنّت (پی نو شتها) (مهدى اكبرنژاد)
· عدالت و قاطعيت در وقت ظهور (محمد حكيمى)
· ديدار با حضرت مهدى(عج) در سايه قرآن (اسماعيل محمدى كرمانشاهى)
· عقیده به موعود در ادیان آسمانی (صدرا خلیلی)
· زيارت آل ياسين و توضيح كلماتِ كليدى آن (قسمت اول) (محمّد مهدى ركنى يزدى)
· زيارت آل ياسين و توضيح كلماتِ كليدى آن (قسمت دوم) (محمّد مهدى ركنى يزدى)
· امام مهدى و دنياى استكبار (مهدى فقيه ايمانى)
· حكومت مهدی(عج) پایان روشن تاریخ (حسین رهنمایی)
· بررسى ادله ى عقلى اثبات وجود امام زمان(عج) (على ربانى گلپايگانى)
· بررسى امكان ارتباط (ملاقات) با امام مهدى«علیه‏السّلام» در زمان غیبت كبرى (حمید رضا محمدی خراسانی)
· بررسى انواع ارتباط جسمانى و ظاهرى با امام مهدى‏علیه السلام در زمان غیبت كبرى (حمید رضا محمدی خراسانی)
· معنى، لزوم و اهداف ارتباط با امام مهدى‏علیه السلام در زمان غیبت كبرى (حمید رضا محمدی خراسانی)
· راه به‏وجود آمدن ارتباط روحى با امام مهدى‏علیه السلام‏ (حمید رضا محمدی خراسانی)
· نشانه‏های ظهور امام زمان (عج)
· آخرین نبرد درآخرالزمان (علی اقلیدی نژاد)
· عملکردها و فعالیت های جهان غرب بر ضد مهدویت
· اصحاب حضرت مهدی(علیه السّلام) برادران پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلّم) (آیت‌الله العظمی وحید خراسانی)
· سیره حكومتی امام زمان (عج) (رسول رضوی)
· هدف غایی از حکومت جهانی موعود (علی اصغر صرفه جو‏)
· امام مهدى(عج) و فلسفه تاريخ (سيد محمد مهدى ميرباقرى)
· اسرار غیبت امام زمان علیه السّلام‏
· مهدی موعود در انجیل
· تاملی در روایت های علایم ظهور(قسمت اول) (مصطفی صادقی)
· تاملی در روایت های علایم ظهور(قسمت دوم) (مصطفی صادقی)
· اسرار و علل غیبت كبری (حمید رضا کاهانی خراسانی)
· تاملی در روایت های علایم ظهور(پی نوشتها) (مصطفی صادقی)
· طول عمر امام مهدی علیه ‌السّلام‌ (حمید رضا کاهانی خراسانی)


+ نوشته شده در  شنبه سی ام آذر 1387ساعت 11:26  توسط سيد محمد ظاهر محمدي  | 
عید غدیر
1-    
عید غدیر یا روز ولایت عهد علی (ع) (8 صفحه - از 61 تا 68)
فهرست مجلات > درسهایی از مکتب اسلام > خرداد 1340، سال سوم - شماره4 >
نويسنده : صالحی نجف آبادی، نعمت الله

   
    %100

2-    
اشعار انقلاب اسلامی: (عید غدیر) (10 صفحه - از 252 تا 261)
فهرست مجلات > هنر > زمستان 1363 - شماره 7 >
شاعر : شهریار تبریزی، محمد حسین

   
    %100

3-    
عید غدیر (سید الاعیاد) (1 صفحه - از 2 تا 2)
فهرست مجلات > درسهایی از مکتب اسلام > مرداد 1367 - شماره 328 >
شاعر : داودی، سعید

   
    %100

4-    
عید غدیر (7 صفحه - از 6 تا 11 - از 66 تا 66)
فهرست مجلات > تعاون > دوره جدید، اردیبهشت 1374 - شماره 44 >
نويسنده : مستعانی، محمد حسین

   
    %100

5-    
عید غدیر یا اکمال دین (1 صفحه - از 160 تا 160)
فهرست مجلات > كلام اسلامي > بهار 1379 - شماره 33 >


   
    %100

6-    
عید غدیر خم (1 صفحه - از 7 تا 7)
فهرست مجلات > فرهنگ و تعاون > فروردین و اردیبهشت 1379 - شماره 17 >


   
    %100

7-    
عید غدیر از چند منظر (2 صفحه - از 44 تا 45)
فهرست مجلات > گلستان قرآن > ارديبهشت 1379 - شماره 8 >
نويسنده : دقت، حسن

   
    %100

8-    
عید غدیر عید مؤمنان یا عید کافران؟! (4 صفحه - از 147 تا 150)
فهرست مجلات > كلام اسلامي > پاییز 1386 - شماره 63 >


   
    %100

9-    
از عید خون تا عید خدا (7 صفحه - از 34 تا 40)
فهرست مجلات > مبلغان > دی و بهمن 1384 - شماره 74 >
نويسنده : رفیعی پور، سید عباس

   
    %90

10-    
اسلام و ایران(7)/ جشن و سرور در عید غدیر خم در عصر آل بویه (8 صفحه - از 35 تا 42)
فهرست مجلات > درسهایی از مکتب اسلام > آذر 1379 - شماره 477 >
نويسنده : الهامی، داود

   
    %80

11-    
عید غدیر خم (1 صفحه - از 1 تا 1)
فهرست مجلات > آيين اسلام > 17 آذر 1323 - شماره 38 >
نويسنده : نوریانی، نصرت الله

   
    %67

12-    
عید غدیر یا تعیین خلافت حضرت امیر (ع) (2 صفحه - از 1 تا 1 - از 4 تا 4)
فهرست مجلات > آيين اسلام > 2 آذر 1324 - شماره 87 >


   
    %67

13-    
یکی از بزرگترین اعیاد اسلامی عید غدیر است (2 صفحه - از 2 تا 2 - از 7 تا 7)
فهرست مجلات > آيين اسلام > 8 آبان 1326 - شماره 180 >


   
    %67

14-    
عید غدیر (1 صفحه - از 2 تا 2)
فهرست مجلات > آيين اسلام > 13 آبان 1327 - شماره 218 >
نويسنده : نوریانی، نصرالله

   
    %67

15-    
عید غدیر خم یا بزرگترین روز تاریخی اسلام (3 صفحه - از 2 تا 2 - از 19 تا 20)
فهرست مجلات > مجموعه حكمت > 15 شهریور 1331 - شماره 10 >
نويسنده : برقعی، سید یحیی

   
    %67

16-    
به مناسبت عید غدیر (شعر) (1 صفحه - از 32 تا 32)
فهرست مجلات > مجموعه حكمت > خرداد 1339 - شماره 49 >
شاعر : صغیر اصفهانی

   
    %67

17-    
تمثال و بیانات اعلیحضرت همایون شاهنشاهی در عید غدیر سال 29 (1 صفحه - از 3 تا 3)
فهرست مجلات > تاريخ اسلام > خرداد 1339 - شماره ویژه >


   
    %51

18-    
تبریک عید اضحی و عید غدیر (1 صفحه - از 20 تا 20)
فهرست مجلات > تاريخ اسلام > خرداد 1339 - شماره ویژه >
نويسنده : تشید، علی اکبر

   
    %51

19-    
آغاز آفرینش از دیدگاه امام علی علیه السلام (12 صفحه - از 99 تا 110)
فهرست مجلات > كلام اسلامي > زمستان 1379 - شماره 36 >
نويسنده : زمانی قمشه ای، علی

   
    %34

20-    
فهرست (1 صفحه - از 4 تا 4)
فهرست مجلات > درسهایی از مکتب اسلام > آذر 1379 - شماره 477 >


   
    %34

21-    
کرخ در دوره آل بویه (18 صفحه - از 107 تا 124)
فهرست مجلات > تاريخ اسلام (دانشگاه باقرالعلوم) > بهار 1382 - شماره 13 >
نويسنده : طهماسبی، ساسان

   
    %31

22-    
مذهب امامیه در قرن چهارم هجری (33 صفحه - از 128 تا 160)
فهرست مجلات > تاريخ اسلام (دانشگاه باقرالعلوم) > پاييز 1379 - شماره 3 >
نويسنده : آژند، یعقوب

   
    %27

23-    
امیرالمؤمنین در آیینه کتاب (10 صفحه - از 78 تا 87)
فهرست مجلات > معرفت > آذر و دي 1379 - شماره 37 >
نويسنده : شیرازی، علی

   
    %22

24-    
به مناسبت سال حضرت علی (ع) (2 صفحه - از 7 تا 8)
فهرست مجلات > كانون > سال چهل و چهارم، دوره جديد، ارديبهشت و خرداد 1379 - شماره 18 >


   
    %20

25-    
آشنایی با زیدیه (24 صفحه - از 79 تا 102)
فهرست مجلات > هفت آسمان > پاییز 1380 - شماره 11 >
نويسنده : موسوی نژاد، سید علی

   
    %20

26-    
اطلاعات و اخبار (12 صفحه - از 108 تا 119)
فهرست مجلات > مبلغان > اسفند 1380 - شماره 26 >


   
    %17

27-    
مباهله روشن ترین دلیل باورهای شیعه (12 صفحه - از 46 تا 57)
فهرست مجلات > مبلغان > اسفند 1382 - شماره 50 >
نويسنده : پاک نیا، عبدالکریم

   
    %17

28-    
شعر و ادب/ بارقه ولایت در شعر فارسی (15 صفحه - از 150 تا 164)
فهرست مجلات > مشكو‌ة > پاييز 1374 - شماره 48 >
نويسنده : تجلیل، جلیل

   
    %17

29-    
وربه حق گفت، جدل با سخن حق نکنیم (8 صفحه - از 45 تا 52)
فهرست مجلات > آینه پژوهش > مهر و آبان 1376 - شماره 46 >
نويسنده : خرمشاهی، بهاء الدین

   
    %16

30-    
با «شیعه در مصر» (7 صفحه - از 59 تا 65)
فهرست مجلات > آینه پژوهش > خرداد و تير 1383 - شماره 86 >
نويسنده : شفیعی، مصطفی

   
    %16

31-    
حدیث غدیر و نهج البلاغه (15 صفحه - از 42 تا 56)
فهرست مجلات > مشكو‌ة > تابستان 1385 - شماره 91 >
نويسنده : طباطبایی، سید کاظم

   
    %16

32-    
مذهب دیلمیان در دوره اسلامی (16 صفحه - از 1 تا 16)
فهرست مجلات > فرهنگ > زمستان 1384 - شماره 56 >
نويسنده : ترکمنی آذر، پروین

   
    %16

33-    
موقوفه اود؛ ریشه و روند تاریخی/ قسمت اول (9 صفحه - از 24 تا 32)
فهرست مجلات > زمانه > سال سوم، ارديبهشت 1383 - شماره 20 >
نويسنده : ابوالحسنی (منذر)، علی

   
    %15

34-    
نیر الادباء و کتاب معادن (12 صفحه - از 50 تا 61)
فهرست مجلات > آینه پژوهش > آذر و دي 1382 - شماره 83 >
نويسنده : ابن الرسول، سید محمد رضا

   
    %14

35-    
الامامة: تعریف بمصادر الإمامة فی التراث الشیعی (11) (56 صفحه - از 107 تا 162)
فهرست مجلات > تراثنا > زمستان 1370 - شماره 28 >
نويسنده : الرفاعی، عبدالجبار

   
    %14

36-    
مکتبخانه اطفال ایتام (معرفی یکی از قدیم ترین مراکز آموزشی کودکان در آستان قدس با تکیه بر اسناد) (28 صفحه - از 143 تا 170)
فهرست مجلات > مشكو‌ة > پاييز و زمستان 1383 - شماره 84 و 85 >
نويسنده : جهان پور، فاطمه

   
    %13

37-    
قرآن و امام حسین (ع) (2 صفحه - از 41 تا 42)
فهرست مجلات > گلستان قرآن > اسفند 1380 - شماره 112 >
نويسنده : قرائتی، محسن

   
    %12

38-    
سرمقاله راه میانه (6 صفحه - از 5 تا 10)
فهرست مجلات > هفت آسمان > زمستان 1381 - شماره 16 >
نويسنده : شریعت مداری، حمید رضا

   
    %12

39-    
اخبار و گزارشهای خبری (3 صفحه - از 95 تا 97)
فهرست مجلات > مشکوة النور > بهمن و اسفند 1379 - شماره 14 >


   
    %12

40-    
نکته های خواندنی (موعود عصمت) (5 صفحه - از 100 تا 104)
فهرست مجلات > مبلغان > شهریور و مهر 1385 - شماره 82 >
نويسنده : موگهی، عبدالرحیم

   
    %12

41-    
شهریار ولایت (8 صفحه - از 46 تا 53)
فهرست مجلات > مبلغان > شهریور و مهر 1384 - شماره 70 >
نويسنده : تبریزی، عبدالکریم

   
    %10

42-    
غدیر و ظهور ولایت در آیه تبلیغ (7 صفحه - از 49 تا 55)
فهرست مجلات > مبلغان > دی و بهمن 1384 - شماره 74 >
نويسنده : حسینی، سید جواد

   
    %10

43-    
نکته ها و سرگذشتهای خواندنی (5 صفحه - از 116 تا 120)
فهرست مجلات > مبلغان > آذر و دی 1384 - شماره 73 >
نويسنده : حسینی، سید جواد

   
    %10

44-    
فعالیت های ستاد احیای نهج البلاغه (2 صفحه - از 10 تا 11)
فهرست مجلات > گلستان قرآن > مهر 1380 - شماره 82 >
گزارشگر : اسفندیاری، خلیل

   
    %10

45-    
برکت از حرکت می آید (3 صفحه - از 35 تا 37)
فهرست مجلات > گلستان قرآن > مهر 1380 - شماره 82 >
گزارشگر : قاسمی، علی رضا

   
    %10

46-    
در جستجوی استناد به حدیث غدیر در کلمات نورانی فاطمه زهرا (ع) (6 صفحه - از 38 تا 43)
فهرست مجلات > مبلغان > اسفند 1381 - شماره 38 >
نويسنده : حسینی، سید جواد

   
    %10

47-    
صلوات رمز محبت و وفاداری به پیامبر (ص) و خاندانش (ع) (5 صفحه - از 62 تا 66)
فهرست مجلات > درسهایی از مکتب اسلام > شهريور 1382 - شماره 510 >
نويسنده : نساجی زواره، اسماعیل

   
    %10

48-    
تازه ها (3 صفحه - از 5 تا 7)
فهرست مجلات > گلستان قرآن > اسفند 1380 - شماره 112 >


   
    %10

49-    
نقش ایرانیان مسلمان در فقه اسلامی (2) (12 صفحه - از 106 تا 117)
فهرست مجلات > كانون > سال چهل و پنجم، دوره جديد، تير 1380 - شماره 25 >
نويسنده : اختری، محمد علی

   
    %10

50-    
اخبار و گزارش (6 صفحه - از 142 تا 147)
فهرست مجلات > قبسات > بهار 1380 - شماره 19 >


   
    %10
+ نوشته شده در  سه شنبه بیست و ششم آذر 1387ساعت 11:24  توسط سيد محمد ظاهر محمدي  | 

الحمد لله الذی جعلنا من المتمسکین بولایة علی بن ابی طالب علیه السلام

+ نوشته شده در  سه شنبه بیست و ششم آذر 1387ساعت 11:17  توسط سيد محمد ظاهر محمدي  | 

دوشنبه ۲۵ آذر ۱۳۸۷

پاسخ به پرسش های دینی  

      به صورت دسته بندی موضوعی
 قرآن  كلام و اعتقادات  دين پژوهي
 فقه و احکام  اديان و مذاهب  تاريخ اسلام
 تاريخ معاصر  مهدويت  حديث
 تربيت و مشاوره  سياست  حقوق
 گلچین سؤالات




 شبهه :
مي دانيم كه معطي شيء نمي‌تواند فاقد آن شيء‌باشد. حال بر اين اساس خداوند معطي خواب و ظلم، زمان است بايد داراي صفات همه باشد.
پاسخ :
ما مسلمانان به خلاف ثنويه قائليم كه همه هستي و جهان از مبدأ فيض الهي سرچشمه گرفته است...




کانون گفتمان دینی
نقد شبهات اینترنتی
حلقه های نقد
شهر مقدس قم
اخبار حوزوی
توصيه هاي تربيتي
سخنراني
گوناگون
داستان ها و حکايات

صوت
نگارخانه
مجلات اسلامي
مراکز تحقيقاتي
كتابخانه جوانان
کتابخانه هاي شيعي
ساير پايگاهها




توجه انسان‏ها به معجزه به عنوان پدیده‏ای غیر عادی و دلالت آن، بویژه بر صدق مدعای آورنده‏اش، به زمان صدور معجزات به دست پیامبران الهی _ ‏علیهم ‏السلام _ باز می‏گردد.
از قرآن كریم چنین برمی‏آید كه مردم از پیامبران خویش ...


هدف از مطالعه انتقادی دستیابی به قضاوت مستدل و درگیری عمیق تر با مطالب از طریق تجزیه و تحلیل معانی است.
سرعت تقریبی
سرعت تقریبی مطالعه انتقادی 50 تا 600 كلمه است.


نام و نام خانوادگي :
تحصيلات : سن :
کشور :
استان :
* پست الکترونيکي :
* متن سوال :


+ نوشته شده در  دوشنبه بیست و پنجم آذر 1387ساعت 13:15  توسط سيد محمد ظاهر محمدي  | 
اخلاق پزشكي در اسلام 40
بهداشت دهان و دندان 49
مسائلي پيرامون ولادت كودك 45
پزشك ودرمان 33
آداب عيادت از بيمار 30
سخنان پيامبر گرامي اسلام (ص) پيرامون مسائل بهداشتي 62
سخنان امام صادق (عليه‌السلام) در خواص بعضي از گياهان 110
سخنان امام صادق (عليه‌السلام) در فوايد ميوه‌ها 94
طب سنتی جهان اسلام از اهمیت ویژه ای برخوردار است 16
اهمیت سلامتی و تربیت بدن، از نظر فقه و سنّت 21
اهمیت ورزش 15
پرورش تن و تن پروری 23
قدرت و قوت 27
ورزش در قرآن 25
ورزش کودکان 29
ویژگی های یک ورزشکار مسلمان 21
 
+ نوشته شده در  یکشنبه بیست و چهارم آذر 1387ساعت 14:47  توسط سيد محمد ظاهر محمدي  | 
 
عنوان مطلب
قصه حضرت آدم (عليه‌السلام)  
قصه حضرت نوح(عليه‌السلام)  
قصه حضرت صالح (عليه‌السلام)  
قصه حضرت ابراهيم (عليه‌السلام)  
قصه حضرت لوط(عليه‌السلام)  
قصه حضرت يعقوب(عليه‌السلام)
قصه حضرت يوسف(عليه‌السلام)
قصه حضرت موسي(عليه‌السلام)  
قصه حضرت يونس (عليه‌السلام)  
قصه حضرت زكريا(عليه‌السلام)  
قصه حضرت يحيي(عليه‌السلام)  
قصه حضرت عيسي (عليه‌السلام)
قصه حضرت هود(عليه‌السلام)
 
+ نوشته شده در  یکشنبه بیست و چهارم آذر 1387ساعت 14:14  توسط سيد محمد ظاهر محمدي  | 

   شاید یکی از پراختلاف ‏ترین مسایل تاریخ زندگانی پیغمبر اسلام اختلاف موجود در تاریخ ولادت آن بزرگوار باشد که اگر کسی بخواهد همه اقوال را در این باره جمع ‏آوری کند به بیش از بیست قول می ‏رسد.

عموم سیره نویسان اتفاق دارند که، تولد پیامبر گرامی در عام الفیل، در سال 570 میلادی بوده است. زیرا آن حضرت به طور قطع، در سال 632 میلادی درگذشته است، و سن مبارک او 62 تا 63 بوده است. بنابراین، ولادت او در حدود 570 میلادی خواهد بود.

اکثر محدثان و مورخان بر این قول اتفاق دارند که تولد پیامبر، در ماه ‏«ربیع الاول‏» بوده، ولی در روز تولد او اختلاف دارند...ادامه مطلب



مطالب اين نمايه :
+ نوشته شده در  یکشنبه بیست و چهارم آذر 1387ساعت 14:9  توسط سيد محمد ظاهر محمدي  | 

صفحه ویژه نامه ها

"لولم یخلق علی  لم یکن لفاطمة  کفو (هر گاه علی آفریده نمی شد، کسی  که لایق همسری فاطمه باشد وجود  نداشت.) " 

نخستین روز از آخرین ماه سال قمری، سالروز پیوندی آسمانی است که دیگر هیچ گاه   مانند آن در تاریخ تکرار نشد. علی علیه‏السلام ، پیشوای پارسایان با فاطمه   علیهاالسلام ، برترین بانوی جهان پیمان عشق بست و خدا، والاترین فرستاده خویش را بر   این پیمان گواه گرفت. برکت این ازدواج، عمری به گستردگی آفتاب دارد؛   هم‏چنان که یاد و نام آن در تاریخ برای همیشه ماندگار گردید. اول ذیحجه، روزی مبارک   برای همه نوگامانی است که دل به زندگی فاطمی علیهاالسلام داده‏اند تا شادی خود را   با خاطره همیشه روشن آن روز مبارک، پیوند زنند .  ادامه مطلب

* دانشنامه ازدواج حضرت فاطمه زهرا

* ازدواج امام علی با حضرت فاطمه

*عشق حیدر، فاطمه علیهاالسلام

*پیوند نور با نور

*   مراسم خواستگاری امام علی از فاطمه و پاسخ زهرای اطهر

* فاطمه از نگاه ائمه اطهار علیهم السلام

* مراسم عروسی حضرت زهرا علیها السلام

* ازدواج امام علی علیه السلام با فاطمه علیها السلام 

* ازدواج فاطمه – مهریه – مراسم شب عروسی 

*  ازدواج حضرت زهرا – خواستگاران حضرت فاطمه – مهریه و عروسی حضرت فاطمه

* همسران امام علی علیه السلام

* فرزندان و همسران امام علی 

*  زهرا در خانه شوهر

* فاطمه زهرا الگوی زن مسلمان

*   کوثر محمد صلی‏الله‏علیه‏و‏آله- زندگانی حضرت فاطمه زهرا

* فاطمه(س) در آینه فقه

* ازدواج امام علی علیه‏السلام با حضرت فاطمه علیهاالسلام (روشن‏ترین تلاقی آب و آیینه)- ادبی

* ازدواج امام علی علیه‏السلام با حضرت فاطمه علیهاالسلام- ادبی

* دوگوهر هستی ؛ دوگوهر دریا- ادبی

*شب عروسی ماه و خورشید

* گزینشی از خطبه‏های آیت‏اللّه‏ ابراهیم امینی، در نماز جمعه قم پیرامون ازدواج

* آموزه‏های اخلاقی خانواده در مکتب تربیتی حضرت فاطمه و امام علی 

* وصیت نامه حضرت فاطمه زهرا 

* بانوان عالمه مسلمان در قرن اول و دوم هجری 

* راهنمایی در زمینه ازدواج از دیدگاه اسلام

* نگاهی گذرا به پیوند زناشویی در اسلام

* جایگاه رفیع زن در اسلام

* فلسفه ازدواج در اسلام

* زن در اسلام

+ نوشته شده در  یکشنبه بیست و چهارم آذر 1387ساعت 14:7  توسط سيد محمد ظاهر محمدي  | 

پیامبر(ص) برای هدایت انسان ها و رساندن آنان به کمال، مبعوث به رسالت گردید، و قرآن این کتاب آسمانی و معجزه ی جاویدان بروی وحی شد تا در پرتو آن گمگشته گان، راه نجات را بیابند. او معصوم بود و دینش دین خاتم، او مرجع علمی، سیاسی و قضایی امت اسلامی بود و هست و این سه از شؤون اویند. اهل بیت پیامبر(ص) که در قرآن مودت آنان مزد رسالت تلقی شده است برای ادامه ی راه نبوت و با همان شؤون و وظایف پیامبر(ص) ، برگزیده شده اند الا این که دیگر بر آنان وحی نمی گردد. آنان معصوم هستند و هادیان امت و از این رو سنت (قول، فعل و تقریر) آنان نیز حجت است.

این نمایه با  چهارده نمایه فرعی و مقالات بسیار در صدد است تا گوشه ای از زندگانی ، فضایل ، روش زندگی و مبارزات علمی و سیاسی و... این بزرگواران را به نمایش بگذارد.


+ نوشته شده در  یکشنبه بیست و چهارم آذر 1387ساعت 14:6  توسط سيد محمد ظاهر محمدي  | 

امام حسن مجتبی علیه السلام پیشوای دوم جهان ‏تشیع که نخستین میوه پیوند فرخنده علی‏ علیه السلام با دختر گرامی پیامبر اسلام ‏صلی الله علیه و آله و سلم بود، در نیمه ماه رمضان سال سوم هجرت در شهر مدینه ‏دیده به جهان گشود.

حسن بن علی علیه السلام بیش از چند سال از دوران جد بزرگوارش را درک نکرد زیرا او تقریبا هفت ‏سال بیش‏ نداشت که پیامبر اسلام بدرود زندگی گفت.پس از درگذشت پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم تقریبا سی سال در کنار پدرش ‏امیر مؤمنان ‏علیه السلام قرار داشت و پس از شهادت علی‏ علیه السلام (در سال 40 هجری) به مدت 10 سال امامت امت را به عهده گرفت و در سال 50 هجری با توطئه معاویه ‏بر اثر مسمومیت در سن 48 سالگی به درجه شهادت ‏رسید و در قبرستان «بقیع‏» در مدینه به خاک سپرده شد.

دانشنامه امام حسن علیه السلام به بررسی دوران زندگانی این امام همام پرداخته و مجموع مطالب مربوط به آن را در 9 نمایه و 4 زیر شاخه فرعی طبقه بندی کرده است.

مجموع مطالب متصل به این دانشنامه 134 قطعه است.


+ نوشته شده در  یکشنبه بیست و چهارم آذر 1387ساعت 13:29  توسط سيد محمد ظاهر محمدي  | 

 اميرالمؤمنين علی بن ابی‏طالب بن عبدالمطلّب بن هاشم بن عبدمناف در روز جمعه 13 رجب سال سی‏ام عام‏الفیل برابر با 19 مهر، در شهر مکّه و درون کعبه چشم به جهان گشود. ابوطالب، پدر آن حضرت، که نامش عبدمناف بود، یکی از عموهای پیامبر اکرم حضرت محمّد صلی‏الله‏علیه‏و‏آله و بزرگ خاندان هاشم و یکی از سران مکّه و قریش به شمار می‏رفت و مادرش فاطمه بنت اسد نیز از بنی هاشم بود. از این ‏رو، آن حضرت از دو طرف هاشمی به حساب می‏آید.

کنیه آن امام، ابوالحسن و «ابوتراب» است. القاب فراوانی از علی علیه السلام گزارش شده که از جمله می‏توان به اسدالله (شیرخدا)، سید عرب (امیر عرب)، سیدالمسلمین، امام المتّقین و مهم‏تر از همه امیرالمؤمنین اشاره کرد. شیعیان این لقب را بنا بر نص پیامبر صلی‏الله‏علیه ‏و ‏آله مخصوص آن امام دانسته و به ‏کارگیری آن را، حتی برای سایر معصومان علیهم‏السلام، مجاز نمی‏دانند.

آن حضرت هنگامی در کعبه پا به گیتی گذاشت که پدرش در سفر بود و مادرش اسم او را حیدر نهاد. پدر پس از بازگشت، بر وی نام «علی» را افزود. او، که در خاندانی با اصالت و کرامت متولد شده بود، معلمان نخستین‏اش پدر و مادرش بودند که سال‏ها قبل برای مدتی نسبتا طولانی سرپرستی حضرت محمّد صلی‏الله‏علیه‏و‏آله را بر عهده داشتند... طولی نکشید که در ظاهر به دلیل تنگ‏دستی پدر و بروز قحطی، به دعوت پیامبر صلی‏الله‏علیه‏و‏آله به خانه آن حضرت منتقل شد و ... ادامه مطلب


نمايه هاي فرعي :

مطالب اين نمايه :
+ نوشته شده در  یکشنبه بیست و چهارم آذر 1387ساعت 13:17  توسط سيد محمد ظاهر محمدي  | 




مطالب اين نمايه :
+ نوشته شده در  یکشنبه بیست و چهارم آذر 1387ساعت 13:6  توسط سيد محمد ظاهر محمدي  | 

رواق انديشه

 

افسانه كنترل تسليحات و خلع سلاح / مرتضى شيرودى
نسبت عقل و دين / عباس نيكزاد
كلياتى درباره غرب‏شناسى علماى شيعه با تكيه بر تحولات تاريخ معاصر ايران / احمدرهدار
استقرار سلطه در فاصله عرفان با شريعت / حميدرضا مظاهرى سيف
بهينه‏سازى ژنتيك از منظر اسلام / محمدعلى قاسمى
جستارى در تصوف / حسين دزفولى
فلسفه خاتميت و امامت / حسن رضايى‏مهر
فتنه خوارج در شهادت حضرت على عليه‏السلام / ولى‏الله عيسى‏زاده آملى
جهان‏شمولى حزب‏التحرير الاسلامى، زنگ خطر براى آمريك

جنگ، انواع، انگيزه‏ها و جنگ تحميلى / مرتضى شيرودى
ديوان داورى دعاوى ايران و آمريكا و زمينه‏هاى پيدايش آن / مهدى فيروزى
بررسى ريشه‏ها و خاستگاههاى تكثرگرايى / مهدى منفرد
نگاهى به علل دينى و مذهبى ظهور سكولاريسم‏درمغرب‏زمين / على‏كريم‏پورقراملكى
اولويت توليد دانش در برنامه‏هاى دولت جديد / حميدرضا مظاهرى سيف
ماهيت گزاره‏هاى اخلاقى از ديدگاه استاد جوادى آملى / مجيد ابوالقاسم‏زاده
ساحت قدسى انسان كامل محور گردش كائنات / رحيم قربانى
گزارشى از كتاب «دين‏گريزان عصر نبوى»

حادثه 11 سپتامبر و اصلاح سازمان ملل متحد (ضرورتهاوبايسته‏ها)/مرتضى‏شيرودى
نگاهى به پديده رانت و رانت‏جويى در ايران / سيد حسين اسحاقى
استراتژى شكست‏خورده تحريف انقلاب اسلامى / احمد رهدار
آموزه‏هاى اسلام در جهت توسعه اقتصادى / دكتر محمدجواد سلمان‏پور
نگاهى به مسأله تثليث / على گلايرى
فلسفه و اهداف حكومت اسلامى / حميدرضا اشراقى
گزارشى از كتاب «پرواز به ملكوت»

نظرى كوتاه بر جنبش نوانديشى دينى در حوزه‏هاى علمى ايران در نيمه دوم قرن بيستم / آيت‏الله محسن اراكى
بررسى فقهى حقوقى حكم حكومتى / سيد مهدى ميرداداشى
تأملى بر پيكره و پيامدهاى فمينيسم اسلامى / سيد حسين اسحاقى
امام خمينى و عوامل پيروزى انقلاب اسلامى / مرتضى شيرودى
آزادى بيان در آموزه‏هاى دينى و حقوق بشر/ سيد مصطفى ميرمحمدى
هرمنوتيك فلسفى و قرائتهاى مختلف از دين / حسن رضايى مهر
عدالت و حكومت از ديدگاه على عليه‏السلام / مصطفى خليلى

فاطمه(ع) سوگوار پيام محمد(ص) / محمدعلى شاه‏آبادى
ديوار امنيتى اسرائيل / مرتضى شيرودى
سريان درك و شعور و عشق در همه موجودات / عباس نيكزاد
تأملى در دو مقاله / سيد محمود نبويان
ديدگاه شرع و قانون در برخورد با جرايم مرتبط با مواد مخدر / اسماعيل آقابابايى بنى
رابطه معامله‏گرى انسان با دين گريزى / على گلايرى
عرفان اسلامى به روايت سيد حيدر آملى / حميدرضا مظاهرى سيف
گزارشى از كتاب «موانع توسعه سياسى در ايران»

جامعيت شخصيت امام خمينى؛ / آيت‏الله محسن اراكى
اتحاد براى پيشرفت و رفرم از بالا / مرتضى شيرودى
پيوند معنويت با سياست در مكتب امام خمينى/ حميدرضا مظاهرى سيف
عرفى شدن دين / يارعلى كرد فيروزجايى
مبانى حق بهره‏مندى از محيط زيست سالم در قرآن‏كريم / مهدى فيروزى
امام خمينى؛ و بازشناسى اسلام آمريكايى / على گلايرى
انحطاط فرهنگى در آيينه قرآن / محمدعلى قاسمى
گزارشى از كتاب/ مرتضى شيرودى

مشاركت سياسى: فرآيندها و برآيندها / مرتضى شيرودى
اصول و ويژگيهاى مردم ‏سالارى دينى / كمال اكبرى
استاد مطهرى و تفسير قرآن با رويكردى عرفانى / محمدجواد رودگر
روشنفكرى و موءلفه ‏هاى آن در فرهنگ اسلامى / دكتر محمدجواد سلمان‏پور
بررسى استقلال بانك مركزى‏در نظام دموكراسى غربى و نظام‏مردم ‏سالارى دينى / محمداسماعيل‏توسلى
جستارى در باب خلود در عذاب / عباس نيكزاد
اسلام و زيبايى / محمدعلى قاسمى
گزارشى از كتاب «آمريكا و اسلام سياسى» / مرتضى شيرودى

وضعيت دين در جهانِ پيش از پيروزى انقلاب اسلامى / احمد رهدار
تفكرى نوين در مكتب استاد مطهرى / حميدرضا مظاهرى سيف
تبيين مبارزات انقلابى شهيد مطهرى در عرصه خاطره‏ها / مرتضى شيرودى
ايمان و خردورزى از ديدگاه امام على(ع) / مصطفى خليلى
نگاهى به رابطه احكام اسلام با اديان ديگر / على گلايرى
نسبت معرفت دينى و علمى / محمد كاوه
نگاهى به نظريه آزادى انتخاب دين / على كريم‏پور قراملكى

پژوهشى در باب معاد جسمانى / عباس نيكزاد
آسيب ‏شناسى انقلاب اسلامى و تئورى ترميدورى برينتونى / مرتضى شيرودى
مكانيزمهاى مشاركت سياسى در قانون اساسى / كمال اكبرى
رسانه ‏ها، نظام اسلامى، كاستيها و بايستيها / محمدمهدى بهداروند
نقدى بر سكولاريسم از ديدگاه قرآن / على كريم ‏پور قراملكى
نگاهى به چرايى و چگونگى قيامت، در قرآن / على گلايرى
نقد نظريه نسبيت فهم متون دينى / اسدالله كرد فيروزجايى
جايگاه توبه و نقش آن در امور كيفرى اسلام / عسكرى اسلام ‏پور
نمايه

انديشه سياسى انقلاب اسلامى / آيت‏الله محسن اراكى
انقلاب اسلامى در عرصه؛ پيامدها و دستاوردها / مرتضى شيرودى
آسيب‏شناسى انقلاب اسلامى / محمدمهدى بهداروند
عاشورا؛ تجلّى ادب رحمانى / محمدجواد رودگر
امكان شناخت و فهم يقينى از دين / رمضان على‏تبار
بررسى اجمالى اقسام شكاكيت و نسبيت‏گرايى / رحيم قربانى

آسيب‏شناسى جنبش نرم‏افزارى / عبدالحسين خسروپناه
جنبش نرم‏افزارى و رابطه علم و دين / سيد مهدى ميرباقرى
پروژه‏اسرائيل؛ بازخوانى‏مؤلفه‏هاى سازنده رژيم صهيونيستى / مرتضى شيرودى
فناورى هسته‏اى، ايران و نظام عدم گسترش سلاح‏هاى هسته‏اى / احمدرضا توحيدى
نقش غيرت در سلامت فرد و اجتماع / سيد حسين اسحاقى
نگاهى به پديده شبيه‏سازى انسان / بابك پورقهرمانى
ملاحظاتى بر تئورى مدرنيزاسيون تفكيكى / احمد رهدار
مأخذشناسى / سلمان حبيبى

پروژه صهيونيسم (تحليلى از مؤلفه‏هاى بازتوليد صهيونيسم سياسى) / مرتضى شيرودى
مدرنيزاسيون تفكيكى / احمد رهدار
تحقق جنبش نرم‏افزارى با رويكرد به مسأله وحدت حوزه و دانشگاه /محمدمهدى‏بهداروند
زنان؛ اسناد حقوق بشر و موازين فقهى/ مسعود راعى
بررسى ديدگاه تجربه گرايى دينى در تفسير وحى / صفدر تبارصفر
دستاوردهاى انقلاب اسلامى در حوزه انديشه / حميدرضا مظاهرى سيف
كتاب‏شناسى / گزارشى از کتاب ماجراي معنويت در دوران جديد 

 دين سكولار يا دين عرفى شده / سيد محمود نبويان
انتفاضه: بسترها و پژواك‏ها / مرتضى شيرودى
اعجاز قرآن از نگاه قرآن / على گلايرى
تحليل شاخص‏هاى استكبار آمريكايى / حميدرضا مظاهرى سيف
فلسفه تفاوت ارث زن و مرد در اسلام / عسكرى اسلام‏پور
 معرفت‏شناسى اصلاح‏شده و مبانى معرفت‏شناختى آن / دلبر شجاع
مأخذشناسى / سلمان حبيبى

عملكرد سازمان ملل متحد در جنگ تحميلى / مرتضى شيرودى
اسلام و مقتضيات زمان از ديدگاه شهيد مطهرى / عبدالحسين خسروپناه
ديدار دوّم / محمدجواد رودگر
ولايت فقيه در انديشه فقهى ـ سياسى صاحب جواهر / محمدعلى قاسمى
نقد همسان‏انگارى وحى و تجربه دينى / ولى‏الله عباسى
نجات اكثريّت از ديدگاه استاد مطهرى / رجبى‏نيا
گزارشى از كتاب «معنويت و ماديت؛ مقايسه اقتصاد اسلامى و ليبراليستى»

پروژه جهانى‏سازى در جهان سوم / مرتضى شيرودى
اقتصاد اسلامى و گستره آزادى در آن / سيد حسين اسحاقى
ضرورت و راهكارهاى جنبش نرم‏افزارى / سيد مهدى ميرباقرى
قوه مقننه در قانون اساسى جمهورى اسلامى ايران / عباس نيكزاد
تاريخ شكل‏گيرى ليبراليسم / مهدى مشكى
نقد مبانى نظريه «دين حداقلى» / ولى‏الله عباسى
تبيين ختم نبوت در كلام جديد / اسدالله فيروزجايى
گزارشى از كتاب «مبانى نظرى غرب مدرن»

علم و ايمان / آيت‏الله استاد جوادى آملى
اصول سياست خارجى در قانون اساسى / عباس نيكزاد
تهديدات پروژه جهانى سازى، با تأكيد بر مسأله ايران / مرتضى شيرودى
نظام امنيت دسته‏جمعى و سازمان ملل متحد ـ مورد عراق / خسرو زال‏پور
ابهام و پيچيدگى؛ ره‏آورد تمدن كنونى بشر / رحيم قربانى
تشابه و تمايز نظام مردم‏سالار دينى و نظام ليبرال دموكراسى / كمال اكبرى
گذر از تعريف دين به شمول‏گرايى / محمدتقى سهرابى‏فر
پژوهشى پيرامون اختلاف قرائتها / زهرا شبيرى
گزارش و نقدى كوتاه بر كتاب «انقلاب اسلامى در گستره نظام بين‏الملل»

وحى پيامبرانه / دكتر محمدجواد رودگر
انقلاب اسلامى ايران و جنبش‏هاى جهان اسلام / مرتضى شيرودى
آسيب‏شناسى نهضت جنگل / محمد كرامتى
جنگهاى مدرن / احمد رهدار
تبيين و تحليل مفهوم دين / محمد مهدى بهداروند
مبغوضيت طلاق در اسلام / مريم رضايى
امام خمينى منادى عزت مسلمين / على گلايرى
مأخذشناسى (طلاق) / سلمان حبيبى

 

+ نوشته شده در  شنبه بیست و سوم آذر 1387ساعت 12:4  توسط سيد محمد ظاهر محمدي  | 

كتاب زنان

 

گسست زيان آور در مسائل زناناز حقيقت تا واقعيت (سرمقاله) / مهري سويزي
ازدواج پژوهي در آيات الهي / هادي اسلامي پناه
پايشِ جامعه‌شناختي مهريه/ حسن يوسف زاده
نقد حکميت در دعاوي خانوادگي؛ از مقررات تا اجرا / فرج الله هدايت نيا
رفتارشناسي جنسي در انديشه ديني/ محمدباقر كجباف
بازتاب چند همسري در جامعه / رضا رمضان نرگسي
قتل در فراش؛ ضرورت بازگشت قانون به فقه/ سيد حسين هاشمي
فلسفه ازدواج در اسلام و مسيحيت/ علي زينتي
دوسويگي عشق و ازدواج / مهديه‌سادات مستقيمي
رابطه مذهب و خانواده در غرب/ ترجمه و تدوين/ اسماعيل بلالي
نمايه موضوعي مقالات فصلنامه «كتاب زنان»
مأخذشناسي / پژوهش‌هاي سازماني (2) / نفيسه كاظمي
ترجمه چكيده مقالات به عربي / جميل ظاهري

خانواده درکشاکش فطرت و غريزه (سرمقاله) / مهري سويزي
ارزيابي قوانين خانواده / بخش پاياني/ فرج‌الله هدايت‌نيا
تحكيم خانواده در آموزه‌هاي قرآني / اكرم حسيني
فقر و جغرافياي طلاق در شهر تهران / معصومه نصيري
نقد قانون و رويه قضايي در اجراي طلاق / ليلا سادات اسدي
آرمان پذيري خانواده در مكتب فاطمي / مهديه سادات مستقيمي
تغييرات اجتماعي ازدواج / حسين محبوبي منش
افول خانواده در آمريكا و انگليس/ ترجمه / سيد محمد كمال سروريان
تحصيلات عالي، موازنه جنسي و ازدواج / صدرالدين بلادي موسوي
مأخذشناسي / پژوهش‌هاي سازماني (1) / نفيسه كاظمي
ترجمه چكيده مقالات به زبان عربي / جميل ظاهري

نهضت ملي ازدواج (سرمقاله) / مهري سويزي
فريب در ازدواج از نگاه روان‌شناسي اجتماعي / سيد حسين شرف‌الدين
ارزيابي قوانين خانواده / بخش نخست / فرج‌الله هدايت‌نيا
روابط زن و مرد از ديدگاه اسلام، ترويج، تعطيل، تعديل؟ / عباس نيكزاد
خانواده و سياستگذاري اجتماعي در عرصه ملي و فراملي / شهلا باقري
ازدواج، نفقه و تمكين / مرتضي محمدي
همسرگزيني در انديشه ديني / محمدرضا سالاري فر
تصوير ازدواج در رسانه ملي / رضا مهكام
خواستگاري در فقه و حقوق / محمد مهدي مقدادي
حق اجرت‌المثل در يك بررسي حقوقي / مريم احمديه
نقدي بر قرائت ‌پذيري دين / ولي‌الله عباسي
نقدي بر دايرةالمعارف زن ايراني / اكرم جودي نعمتي
تأثير رابطه قبل از ازدواج بر فروپاشي ازدواج/ ترجمه / علي گل محمدي
مأخذ شناسي / پايان‌نامه / فاطمه حداد
ترجمه چکيده مقالات به زبان عربي

خانواده در پهنانگري و ژرفانگري (سرمقاله) / مهري سويزي
پيوند درياي جمال فاطمي و جلال علوي / مهديه سادات مستقيمي
دختران و ازدواج تحميلي / محمد رضا ضميري
تجديد فراش در حصر عدالت / ليلا سادات اسدي
اسلام و روابط دختر و پسر / علي زينتي
ازدواج و تابعيت زن ايراني / فاطمه بداغي
فرايند تربيت فرزندان در انديشه ديني / عباسعلي شاملي
رژيم مالي خانواده در ايران و فرانسه / عباس محمدي
غرب و پديده خانواده‌هاي تك والدي / هاجر حسيني و فاطمه بختياري
نقدي بر مقاله «اثبات جرائم منافي عفت از نگاهي ديگر» و پاسخ مؤلف
نقدي بر مقاله «روسپيگري و سكوت سنگين قانون» و پاسخ مولف
زن در آيينه شعر فارسي (8- ناصر خسرو) / اكرم جودي
سياست‌هاي تشكيل، تحكيم و تعالي خانواده در نظام اسلامي

خشونت عليه زنان؛ بود تا نمود (سرمقاله) / مهري سويزي
معناشناسي خشونت/ محمد رضا هزاوه‌اي
تمكين؛ قدرت زنان يا خشونت مردان / مرتضي محمدي
تجاوز و بزه‌ديدگي زنان / رضا رمضان نرگسي
رواسازي خشونت عليه زنان در احاديث مجعول / عباس نيكزاد
ديه و قصاص؛ تكليف حكومت و حق زنان / علي محمدي جركويه
تكثر خشونت در آزارهاي خياباني / نصرالله آقاجاني
تفاوت‌هاي جنسيتي از نظر اسلام و فمينيسم / سيده معصومه حسني
مهار خشونت‌هاي خانگي از قانون تا اخلاق / ليلا سادات اسدي
دختران؛ سن رشد و مسئوليت كيفري / سيد حسين هاشمي
خشونت عليه زنان در فرانسه و امريكا / سيد كمال سروريان

جهان در استبداد نرم (سرمقاله) / مهري سويزي
روسپيگري و سكوت سنگين قانون / علي فلاحتي
اعتياد مردان؛ تهديدي عليه زن و خانواده / حسين محبوبي منش
بدحجابي در نگرش جامعه شناختي / مهدي صفار دستگردي
اثبات جرائم منافي عفت از نگاهي ديگر / محمود آخوندي
از اعتياد زنان تا نابساماني خانواده / ابراهيم قاسمي روشن
سقط جنين در غرب؛ آراي مخالفان و موافقان (ترجمه و تدوين) / اسماعيل بلالي
واكاوي آسيب‌هاي فرهنگي عليه زنان (قسمت پاياني) / حسن غفاري‌فر
ابهامات سه‌گانه كنوانسيون رفع تبعيض عليه زنان / داود مهدوي زادگان
سياست‌هاي پيشگيري و بازتواني زنان از آسيب‌هاي اجتماعي / شوراي فرهنگي اجتماعي زنان

مسئولان، گره كشا يا گره ساز؟! (سرمقاله) / مهري سويزي
قانون و قوادي؛ تأملي بر كاستي‌ها / عبدالعلي محمدي
فقر و انحرافات اجتماعي؛ زمينه يا انگيزه؟! / اسماعيل اسفندياري
واكاوي آسيب‌هاي فرهنگي عليه زنان (قسمت دوم)/ حسن غفاري‌فر
جرائم عليه خانواده در پژوهشي ميداني؛ كاستي‌ها و پيشنهادها (قسمت پاياني)/ مريم احمديه و فاطمه بداغي
استراتژي قرآن در مواجهه با انحرافات اجتماعي (قسمت پاياني)/ نصرالله آقاجاني
غرب و پيامدهاي قانوني كردن روسپيگري / جنيس جي.ريموند / ترجمه علي گل محمدي
تحليل قوانين حقوقي زنان از تصويب تا اجرا؛ شروط ضمن عقد / ليلا سادات اسدي
زن در آينه شعر فارسي (7- فخرالدين اسعد گرگاني) / اكرم جودي نعمتي
از مقصر كيست تا راه حل چيست؟! (سرمقاله)/ مهري سويزي


جرائم عليه خانواده در پژوهشي ميداني، كاستي‌ها و پيشنهادات (قسمت اول)/ فاطمه بداغي و مريم احمديه
همسرآزاري، رفتارشناسي آزار عليه شوهر/ ابراهيم قاسمي روشن
عادي سازي دروغ، برآيند دو انحراف (قسمت پاياني)/ سيدحسن اسلامي
مساحقه، جرمي عليه زنان/ ليلا سادات اسدي
واكاوي آسيب‌هاي فرهنگي عليه زنان (قسمت اول)/ حسن غفاري‌فر
آسيب‌شناسي اجتماعي غيبت/ حسن حاجي حسيني
آزار جنسي زنان در يك بررسي حقوقي/ محمد اسحاقي
مشروبخواري مردان، جرمي عليه زن و خانواده/ محمدرضا ضميري
استراتژي قرآن در مواجهه با انحرافات اجتماعي (قسمت چهارم)/ نصرالله آقاجاني
الحاق به كنوانسيون از منظر موافقان و مخالفان/ مسعود راعي
تحريف حقايق در يك كتاب (قسمت پاياني)/ فاضل حسامي
زنان و حجاب/ هلن واتسون/ ترجمه مرتضي بحراني

انحرافات اجتماعي مدارا يا مداوا (سرمقاله) / مهري سويزي
قاچاق زنان، در فقدان بايدها و نبايدها / رضا رمضان نرگسي
عادي سازي دروغ، برآيند دو انحراف / سيد حسن اسلامي
انحرافات زنان از عرصه فكر تا ورطة عمل / علي زينتي
خودكشي زنان، جرمي خاموش عليه زنان / فريبا شايگان
استراتژي قرآن در مواجهه با انحرافات اجتماعي (قسمت سوم)/ نصرالله آقاجاني
آثار فقهي- حقوقي فريب در ازدواج / زهرا آيت اللهي
تحريف حقايق در يك كتاب (قسمت سوم)/ فاضل حسامي
زن در آينه شعر فارسي (6- مولانا)، (قسمت سوم)/ اكرم جودي نعمتي

از عارضه تا شاخصة اجتماعي (سرمقاله) / مهري سويزي
ساز و كار حكومت اسلامي در تحديد انحرافات اجتماعي / دكتر محمد جواد ارسطا
جامعه شناسي انحرافات در حكومت ديني / دكتر عماد افروغ
خلاءهاي قانوني و انحرافات اجتماعي / مريم احمديه و فاطمه بداغي
استراتژي قرآن در مواجهه با انحرافات جامعه (قسمت اول) / حجت الاسلام والمسلمين نصرالله آقاجاني
رسانه و انحرافات اجتماعي / حجت الاسلام والمسلمين محمد رضا ضميري
بررسي انحرافات اجتماعي دراسلام و ليبراليسم/ حفيظ الله فولادي
امنيت و انحرافات اجتماعي / حسين محبوبي منش
كنكاشي پيرامون فساد از منظر فقه / حجت الاسلام والمسلمين محمد حسني
دين، جامعه و انحرافات اجتماعي / حجت الاسلام والمسلمين سيد احمد هاشمي
زن در آينه شعر فارسي (6- مولانا ـ قسمت دوم) / دكتر اكرم جودي نعمتي
زنان و آينده خانواده(قسمت سوم)/ ترجمه دكتر اصغر افتخاري و محمد تراهي

يك فوريت ملي، بررسي عالمانه، اصلاح مسئولانه (سرمقاله) / مهري سويزي
توانمندي خانواده در پيشگيري انحرافات اجتماعي / حجت الاسلام والمسلمين ابراهيم قاسمي روشن
بحران هويت و انحرافات اجتماعي / حجت الاسلام والمسلمين حسن حاجي حسيني
اقتدار دين در پالايش جامعه از انحرافات اجتماعي / حجت الاسلام والمسلمين دكتر حميدرضا شريعتمداري
استراتژي قرآن در مواجهه با انحرافات جامعه (قسمت اول) / حجت الاسلام والمسلمين نصرالله آقاجاني
نظارت و كنترل اجتماعي / حجت الاسلام والمسلمين حسن غفاري فر
مرزشناسي انحرافات اجتماعي در پژوهشي عرفاني / حجت الاسلام والمسلمين دكتر محمدجواد رودگر
تأمل در حد و تعزير جرائم با تكيه بر زمان و مكان / حجت الاسلام والمسلمين عبدالحكيم سليمي
خلاءهاي قانوني و انحرافات اجتماعي / فاطمه بداغي و مريم احمديه
تحريف حقايق در يك كتاب(قسمت دوم) / حجت الاسلام والمسلمين فاضل حسامي
زنان و آينده خانواده(قسمت دوم)/ ترجمه دكتر اصغر افتخاري ـ محمد تراهي

حقوق كودك، تعارضات و تعرضات (سرمقاله) / مهري سويزي
نقدي بر كنوانسيون حقوق كودك
الف : نقد ساختاري / ميترا كاوه مريان
ب : نقد تربيتي / حجت السلام والمسلمين دكتر مسعود آذربايجاني
ج : نقد فقهي / تهمينه حبيبي
عرفان در مكاتب مختلف / حجت الاسلام والمسلمين دكتر محمد جواد رودگر
مشاركت پذيري اعضاي خانواده / حجت الاسلام والمسلمين دكتر نصرالله آقاجاني
بررسي معضل روسپيگري در گفتگو با صاحبنظران / حجت الاسلام والمسلمين سيدرضا حسيني ـ دكتر فربد فدايي ـ حجت الاسلام والمسلمين دكتر محمد تقي فعالي ـ حميد لطفي ـ دكتر مجيد ابهري
زنان و آينده خانواده / اليزابت فاكس ـ جلووف / ترجمه دكتر اصغر افتخاري ـ محمد تراهي
كنكاشي پيرامون قانون حضانت / علي محمد حكيميان
زن در آئينه شعر فارسي ـ 6ـ مولانا/ دكتر اكرم جودي نعمتي
تحريف حقايق در يك كتاب / حجت الاسلام والمسلمين فاضل حسامي

طليعه/ دكتر مهديه السادات مستقيمي
حجاب حق زنان، حد مردان (سرمقاله) / مهري سويزي
فرزند سالاري / حجت الاسلام والمسلمين محمدرضا احمدي
زنان و آموزش عالي/ ابوعلي ودادهير
درآمدي بر مفاهيم اجتماعي در قرآن كريم ـ آزادي / حجت الاسلام والمسلمين محمدعزيزي بختياري
آسيب شناسي اجتماعي زنان ـ 4 ـ فرار از خانه / سيده فاطمه محبي
تحليل قوانين حقوقي زنان از تصويب تا اجرا ـ طلاق / ليلا اسدي
نقدي بر حق شرط در كنوانسيون / زهرا آيت اللهي
زن در آئينه شعر فارسي ـ 5ـ عطار / دكتر مريم حسيني
حيطه حضور حاكمان در عرصه خصوصي خانواده/ فريبا علاسوند
اخلاق از منظر علامه جعفري و راسل / تهيه و تنظيم زهرا شوشتري

طليعه/ دكتر مهديه السادات مستقيمي
برگ بيداري (سرمقاله) / مهري سويزي
آسيب شناسي اجتماعي زنان ـ 3 ـ خشونت عليه زنان / سيده فاطمه محبي
تأثير سياستهاي اقتصادي دولت پس از انقلاب بر خانواده / دكتر محمد خضري
زن در آئينه شعر فارسي ـ4ـ سعدي/ دكتر اكرم جودي نعمتي
دين خاستگاه شادي هاي پايدار / گفتگو با حجت الاسلام والمسلمين حميد پارسانيا
حيطه حضور حاكمان در عرصه خصوصي خانواده/ فريبا علاسوند
تعديل ثروت در جامعه اسلامي / دكتر مهديه السادات مستقيمي
ردپاي سطحي نگري در رسانه ها ـ 4ـ كتاب / حجت الاسلام والمسلمين داود مهدوي زادگان
نگاهي تطبيقي به موضوع خشونت عليه زنان / زهرا آيت اللهي
مذهب از منظر علامه جعفري و راسل / تهيه و تنظيم زهرا شوشتري

طليعه/ دكتر مهديه السادات مستقيمي
خانواده حيثيت ملي (سرمقاله) / مهري سويزي
نقد و تحليل مصوبات حقوقي زنان از طرح تا اجرا ـ مهريه به نرخ روز / ليلا اسدي
دين خاستگاه شاديهاي پايدار/ گفتگو با دكتر سيديحيي يثربي، دكترمحمود گلزاري، دكتر محمد صادقي جهانبان
تأثير سياستهاي اقتصادي دولت پس از انقلاب بر خانواده / دكتر محمد خضري
آسيب شناسي اجتماعي زنان ـ 2 ـ بحران ازدواج / سيده فاطمه محبي، زهره سميعي
فقه جزا و سياست جنايي ـ 2ـ اصل قانوني بودن جرايم و مجازات ها / طوبي شاكري گلپايگاني
زن در آئينه شعر فارسي ـ3ـ حديقه سنايي / دكتر حوريه شيخ مونسي
از كوير عطش تا كوثر عطا / حجت السلام والمسلمين دكتر احمد بهشتي
نگاهي تطبيقي به موضوع خشونت عليه زنان / زهرا آيت اللهي
ردپاي سطحي نگري در رسانه ها ـ 3ـ تلويزيون / سيده فاطمه محبي
گستره عفاف به گستردگي زندگي / حميده عامري
ماجراي غم انگيز روشنفكري در ايران/ تهيه و تنظيم زهرا شوشتري

طليعه/ دكتر مهديه السادات مستقيمي
تأملي بر يك نامگذاري (سرمقاله) / مهري سويزي
آسيب شناسي اجتماعي زنان ـ1ـ طلاق / سيده فاطمه محبي
از كوير عطش تا كوثر عطا/ حجت السلام دكتر احمد بهشتي
هرمنوتيك و مسأله فهم متون / دكتر همايون همتي
حقوقي كردن اخلاق در خانواده / مريم احمديه
آئينه دار خورشيد / گفتگو با دكتر جاويد حاج علي اكبري
سيري در سيره شهيد بهشتي / گردآوري و تنظيم دكتر عزت السادات ميرخاني
زن در انديشه ترقي / دكتر احمد آكوچكيان
زن در كشاكش سنت و مدرنيته / حجت السلام والمسلمين محسن غرويان
گستره عفاف به گسترد گي زندگي / حميده عامري
زن در آئينه شعر فارسي – 2- نظامي / دكتر اكرم جودي نعمتي
رويكردي تطبيقي به خاستگاههاي فلسفي فمينيسم – آموزش زنان / دكتر مهديه السادات مستقيمي

سرمقاله (مطالبات زنان) / مهري سويزي
مرزشناسي در ازوداج موقت (قسمت سوم) / دكتر عزت السادات ميرخاني
منزلت زن در كلام اميرالمؤمنين (ع)/ گفتگو با دكتر عباسعلي شاملي
زنان و پيامدهاي جهاني شدن / دكتر سيد رضا نقيب السادات
نگاه اسلام به آموزش و تحصيل زنان / دكتر مهديه السادات مستقيمي
سيري در سيره استاد شهيد مطهري (قسمت دوم)
خانواده، معروف، مساوات (قسمت پنجم) / مريم احمديه
ردپاي سطحي نگري در رسانه ها (تلويزيون) / غلامرضا جلالي
رمز هدايت / دكتر جاويد حاج علي اكبري
فقه و جزا و سياست جنايي / طوبي شاكري گلپايگاني
تأثير فردگرايي و جمع گرايي بر روابط اعضاي خانواده / حميدرضا فاتحي

سرمقاله (جلوه هاي مهر آميز فقه) / مهري سويزي
مرزشناسي در ازوداج موقت (قسمت دوم) / دكتر عزت السادات ميرخاني
حديث دلدادگي / بخشعلي قنبري
سيري در سيره استاد مطهري
جهاني سازي و ابزارهاي جهاني شدن (قسمت اول) / دكتر سيد رضا نقيب السادات
خانواده، معروف، مساوات (قسمت چهارم) / مريم احمديه
بررسي قاعده لاضرر و لاحرج در طلاق به درخواست ذوجه (قسمت دوم) / فرحناز افضلي قادري
زن در آئينه شعر فارسي ( 1- فردوسي)/ دكتر منوچهر اكبري
سكوي قرار / دكتر مهديه السادات مستقيمي
اسارتهاي كهنه در جنبشهاي نو(قسمت دوم) / حجت السلام والمسلمين عبدالرسول هاجري
جستاري در مطبوعات (قسمت پنجم)/ فوزيه سليماني

مرزشناسي در ازوداج موقت / دكتر عزت السادات ميرخاني
رد پاي سطحي نگري در رسانه ها (2-سينما) / سعيد رجبي فروتن
حقيقت و خطا در معرفت عصري / دکتر عزيزالله افشار کرماني
تصويري نو از روابط خانواده در قرآن / مصاحبه با آية الله مدرسي

حقانيت در جهاني شدن / گفتگو با دکتر جاويد حاج علي اکبري
خانواده، معروف، مساوات (قسمت سوم) / مريم احمديه
اثبات، مساوات يا قدرت / گفتگو با دکتر اصغر افتخاري
زنان در فقه روزآمد / گفتگو با دکتر سيد عباس نبوي
اسارتهاي کهنه در جنبشهاي نو / حجت الاسلام و المسلمين عبد الرسول هاجري
قاعده لا ضرر و لا حرج در طلاق / فرحناز افضلي
هم انديشي بررسي مسائل و مشکلات زنان، اولويتها و رويکردها / مصاحبه با ابراهيم شفيعي سروستاني

از دغدغه‏ها تا انتظارات / مهرى سويزى
كلام مصلح، منشور اصلاحات فرهنگى / اكرم حسينى
انوارى از ژرفاى نور / مصاحبه با آية اللّه‏ مدرسى
پروژه روشنفكرى دينى و مسأله زنان / حجة الاسلام والمسلمين داوود مهدوى زادگان
گستره وظايف زنان در قانون مدنى / دكتر عزت‏السادات ميرخانى
ردپاى سطحى‏نگرى در رسانه‏ها1- مطبوعات / سيده فاطمه محبى
عرف، معروف، مساوات (قسمت دوم) / مريم احمديه
بشارت / معرفى كتابى از آية‏اللّه‏ حسن زاده آملى
تأملى بر تربيت دينى دختران / مصاحبه با دكتر خسرو باقرى
آفاق موسيقى در اسلام / دكتر مرتضى چيت سازيان
جستارى در مطبوعات / حميد اكبرى مقدم

تأملى بر پيدائى نفاق / مهرى سويزى
كلام مصلح، منشور اصلاحات فرهنگى (قسمت اول) / اكرم حسينى
راهكارى ديگر بر مسئله حضانت / بانو مجتهده زهره صفاتى
مثلث زن، دين، توسعه / مصاحبه با دكتر فاطمه شمس نجف آبادى
زن در مفاهيم بديع قرآن / گفتگو با دكتر منصورى لاريجانى و برداشتى از تفسير راهنماى آيت‏اللّه‏ هاشمى رفسنجانى
نمونه‏هايى از زنان دين‏ستيز درتاريخ اسلام / زهرا آيت اللهى
زن در انديشه تعالى جامعه شناختى / دكتر احمد آكوچكيان
نظرى بر اصلاحات در حكومت على عليه‏السلام / فريبا علاسوند
كاهش تكليف در شهادت زنان / زهرا شوشترى
زن، عرفان و ديندارى (قسمت دوم) / فروغ نيلچى‏زاده
گستره وظايف زن در خانواده (قسمت ششم)
زنان و تمايزات اخلاقى / معصومه ظهيرى

دفاع ايدئولوژيك اززن / مديرمسئول
امام درمصباح انديشه شاگردان / گفتگويى باحجت الاسلام والمسلمين سيدحميدروحانى
جامعه ودين / گفتگويى بادكتربلالى وحميدپارسانيا
اسلام ونفى خشونت درخانواده / دكترعزت السادات ميرخانى
نگاهى برقوانين جزادراسلام ((حدود، قصاص، تعزير)) / گفتگوبادكترمحقق داماد
همايش زن و سينما در آئينه نقد / دکتر کاظم دالايي
همايش زن وسينمادريك مرور/ ديماه 1378
خانواده،معروف، مساوات / مريم احمديه
حق طلاق / دكترجمشيدجعفرپور
توسعه دينى ازديدگاه شهيد دكتربهشتى
رسالت اين جهانى اسلام / گفتگوباچندتن اززنان صاحبنظر

حماسه انتظار/ مديرمسئول
امام درمصباح انديشه نايب الامام
رياست، تمكين، تسخيرى متقابل درخانواده /دكترعزت السادات ميرخانى
آسيب پذيرى فرهنگى زنان /گفتگوباآقايان مجتبى سلطانى وشهريارزرشناس
حق طلاق /دكترجمشيدجعفرپور
نگاهى گذرابه تصويرزن مسلمان دررسانه‏هاى غربى /محمدرضامحمدى نجات
كارآمدى وپويايى فقه شيعه /گفتگوبادكترمحقق داماد
كنكاشى دركلام امام (ره) برارتجاع فمينيسم /فروغ نيلچى زاده
زنان دين گستردرتاريخ اسلام /زهراآيت اللهى
سينماى ايران ونقش زنان دردفاع مقدس /سيدمحمدسليمانى
زن درانديشه ترقى /دكتراحمدآكوچكيان
اولين همايش زن وسينما/گفتگوبابتول محتشمى دبيرهمايش
ظهوروسيرمكاتب پلوراليستى درعرصه فلسفه جديدغرب /نعمت الله باوند
آشنايى باشوراى فرهنگى اجتماعى زنان
جستارى درمطبوعات /ايراندخت على مهر

حقوق فراموش شده /اكرم حسينى
امام درمصباح انديشه شاگردان /آيت الله محمدهادى معرفت
گستره وظايف مردان درخانواده /دكترعزت السادات ميرخانى
نگاهى به كجرويهاى فرهنگى /گفتگوبانعمت الله باوند
زنان دين گستردرتاريخ اسلام /زهراآيت اللهى
ديه وقصاص زنان درفقه /ابراهيم شفيعى سروستانى
اشتغال زنان، بايدهاونبايدها/بتول محتشمى
زن درمنظرانديشه ترقى /دكتراحمدآكوچكيان
آشنايى باشوراى فرهنگى -اجتماعى زنان
جستارى درمطبوعات -قسمت سوم /ستايش زاهدى
تاملى دركتابهاى برگزيده
فعاليت‏هاى قوه قضاييه درخصوص مسايل زنان /گفتگوباخانمهاپورنگ وياقوتى

اصلى ‏ترين موضوع وصحيح‏ترين موضوع /مديرمسئول
امام درمصباح انديشه شاگردان /آية الله جوادى آملى
رهيافتى فقهى درمسئله يائسگى /مصاحبه بازهره صفاتى
گستره ى وظايف مردان درخانواده /عزت السادات ميرخانى
زنان دين گستردرتاريخ اسلام /زهراآيت اللهى
زن درسينما،چرا؟چگونه؟ /مصاحبه باهنرمندان سينما،نادرطالب زاده، سيدعليرضاسجادپور
اشتغال زنان، بايدهاونبايدها/بتول محتشمى
مجلس پنجم وحمايتهاى حقوقى اززنان /مصاحبه باحجت الاسلام والمسلمين قربانى
غرب وسراب خوشبختى /سيده فاطمه محبى، رضاگلپور
ازدواج، ساماندهى غرايز/محمودگلزارى
آشنايى باشوراى فرهنگى اجتماعى زنان
جستارى درمطبوعات -قسمت دوم /سيمين محمودى
محروميت جهانى زن درروندتوسعه /كبرى گوهرى

راهى كه آمديم /مديرمسئول
مصباح انديشه درتعالى زن /گفتگوبااستادرحيم پورازغدى
تاكيدبراخلاق، تلطيف درحقوق، دوضرورت ناگسستنى خانواده /عزت السادات ميرخانى
گستره ى‏مشاركت زنان درتاريخ اسلام /زهراآيت اللهى
نمائى ازمظلوميت زن درجاهليت قديم وجاهليت مدرن /اكرم حسينى، رضاگلپور
نگاهى گذرابه فلسفه والهيات فمينيسم /ليگن هاوزن
آشنايى باشوراى فرهنگى اجتماعى زنان
بررسى مبانى ومبادى كلامى درمسايل زنان /مهديه السادات مستقيمى
ولايت قهرى پدردررصدعالمانه ى فقهاوانديشمندان /گفتگوبااستادمهريزى
جايگاه زن درتمدن اسلامى /اقتراح باصاحب نظران
فمينيسم وبك لش، دونگاه انحرافى به زن /مهرى خراسانى، مهين عبدالرحيم خان
حيات بخشى احكام درنظام كيفرى اسلام /فريباعلاسوند
جستارى درمطبوعات /غزاله مهرآيين

به اعتدال مى‏انديشيم /مديرمسئول
مصباح انديشه درتعالى زن /گفتگوباآيت الله مصباح يزدى
بايسته‏هاى پژوهش درمسايل زنان /اسماعيل شفيعى سروستانى
آشنايى باشوراى فرهنگى اجتماعى زنان
بررسى مبانى ومبادى كلامى وفلسفى دربرخى ازشبهات رايج درمسايل زنان /مهديه السادات مستقيمى
زن درمنظرانديشه ترقى /دكتراحمدآكوچكيان
نگاهى به جايگاه زن درمبانى عرفان اسلامى /گفتگوباآيت الله موسوى زنجانى -دكترعلمى واستادسائلى
تناقضى آشكاردركنوانسيون حقوق كودك /پژوهشى ازبخش كارشناسى شوراى فرهنگى اجتماعى زنان
جانبدارى فراترروايات ازحقوق زن /گفتگوبااستادمحمدحكيمى
كرامت زن درگستره احكام اسلام /زهراآيت اللهى
موقعيت زنان مسلمان /گفتگوباعلامه شيخ شمس الدين
ره آوردالحاق به معاهده رفع تمامى اشكال تبعيض عليه زنان /مريم رضوى
زن درتطابق نسخه تكوين باتشريع /آيت الله محمودممدوحى

+ نوشته شده در  شنبه بیست و سوم آذر 1387ساعت 12:4  توسط سيد محمد ظاهر محمدي  | 
جوانان را دريابيم
در گفتگو با:استاد محمدتقى مصباح‏يزدى پلوراليسم
 پلوراليسم بررسى اصول اخلاقى و سياسى پلوراليسم دينى،ليبراليسم سياسى و سكولار
مبانى فكرى سكولاريسم
علم سكولار و علم دينى (×)
نظام بين‏الملل و توسعه يافتگى دنياى اسلام (×)
همگرايى در خاورميانه
اسلام ثروة، اسلام شحنة، اسلام ثورة رژيم‏هاى اسلامى كدامند؟
HERMENEUTICS پايان فضيلت‏يا نقد تفكر اخلاقى جوامع نوين
پرتوى از كلام رهبرى

 عرفان و حكمت اسلامى
ميزگردجامعه سكولار و جامعه دينى
عوامل تغييرات اجتماعى در نهج‏البلاغه
نقش اسلام درتكوين و پيروزى‏انقلاب ايران
نگاهى به نظريه‏هاى انقلاب
نظارت اجتماعى
نيم نگاهى به:از خود بيگانگى در پرتو آيات قرآن
ساخت و ساختگرايى
سرمشق وجامعه‏شناسى
فرايند ارزيابى پايگاه‏هاى اجتماعى
سقوط اخلاقى در جامعه غربى
پايان فضيلت‏يا نقد تفكر اخلاقى جوامع نوين
رژچ‏ذ÷ گزارشى از:پايان‏نامه‏هاى كارشناسى ارشدگروه جامعه‏شناسى مؤسسه آموزشى و پژوهش
نمايه معرفت(20 شماره)
پرتوى از كلام رهبرى

 ميزگرد جامعه‏شناسى دين
شيوه‏هاى اسلامى كردن دانشگاهها
روش مطالعه در جامعه‏شناسى دين
جستارى در جامعه‏شناسى دين
دين: سؤالات مهم...
دين در بستر ديدگاه‏ها
مفسران دينى در جامعه(روحانيان و روشنفكران)
فلسفه علوم اجتماعى و جامعه‏شناسى معرفت
جامعه‏شناسى معرفت (1)
تحليلى جامعه‏شناختى از سنت عزادارى امام حسين(ع)
پايان فضيلت
مقام معلم
پرتوى از كلام رهبرى

 اخلاق در قرآن
ميزگرد زبان دين
ارزيابى معرفت انسان نسبت‏به خداى متعال از ديدگاه اسلام
عقلانيت دين
گفتار دينى (×)
معنى و توجيه نمادهاى دينى (×)
دين و زبان تمثيلى
مجازهاى تحويل‏ناپذير در الهيات
كاركردگرايى و زبان الهيات
ناكامى زبان در توصيف كاميابى عارف
معرفى و نقد كتاب معرفت‏شناسى دينى

 اخلاق در قرآن
ميزگرد: نقش شيعه در تمدن اسلامى
تمدن جديد اسلامى
دانش‏گسترى در تمدن اسلامى
احياى ارزشهاى اسلامى در عصر حاكميت‏حضرت على(ع)
بيست و پنج‏سال سكوت
زمينه‏ها و عوامل پيدايش فرق اسلامى
موانع و مشكلات تاريخ‏نگارى شيعه
روند پذيرش فرهنگ غرب در جامعه مصر
نسيم تشيع در كوهسار خراسان
منابع تاريخ اسلام در عصر پيامبر(ص)
كتابشناسى توصيفى تاريخ اسلام
گزارشى از: پايان‏نامه‏هاى كارشناسى ارشد گروه تاريخ
پايان فضيلت‏يا نقد تفكر اخلاقى جوامع نوين
خلاصة المندرجات
پرتوى از كلام رهبرى

 ميزگرد مديريت اسلامى
تبيين مفهوم مديريت اسلامى
ارزشهاى اسلامى در مديريت
مديريت فرهنگى يا فرا فرهنگى
خودشناسى درون مايه وجدان كارى
گامى به سوى نهادينه كردن وجدان كارى در سازمانها
روند ايجاد و توسعه ديدگاه فرهنگ سازمانى در نظريه سازمان
نظريه كثرت گرا
كتاب شناسى توصيفى مديريت
گفتگو: در حاشيه برگزارى همايش مديريت در سازمان
گزارشى از: همايش مديريت و رهبرى در سازمان
فرا اخلاق (1) (اخلاق تحليلى)
مبانى معرفت‏شناختى باورهاى دينى(2)
پايان فضيلت‏يا نقد تفكر اخلاقى جوامع نوين
پرتوى از كلام رهبرى

 تهاجم فرهنگى و فرهنگ تهاجم
اخلاق در قرآن
ميزگرد هويت فلسفه اسلامى
نظام احسن در انديشه حكماى اسلام و لايب نيتس
وجود كامل مطلق
برهان امكان درالهيات اسلامى
كتابشناسى توصيفى فلسفه اسلامى
مفوضه
معرفت‏شناسى
ساختار چند مرتبه‏اى صورتهاى...
پايان فضيلت‏يا نقد تفكراخلاقى جوامع نوين
امكان اسلامى ساختن رشته‏هاى علمى و ضرورت آن
قم و حوزه علميه‏از زبان يك انديشمند مسيحى
خلاصة المندرجات
پرتوى از كلام رهبرى

 پرتوى از كلام رهبرى
سرمقاله
ميزگرد دين و اخلاق
اخلاق در قرآن
جاودانگى اصول اخلاقى و نظريه اعتباريات
قدرت مطلق و گناه! (×)
راستگويى و دروغگويى در فلسفه اخلاق
سعادت در فلسفه اخلاق
نگرشى كلى به فلسفه اخلاق; مسائل، ديدگاهها و رشته‏ها
پايان فضيلت‏يا نقد تفكر اخلاقى جوامع نوين
فطرت در قرآن
نظريه (×) در جامعه شناسى
كتابشناسى توصيفى فلسفه اخلاق
گفتگو - فلسفه دين، كثرت‏گرايى دينى، عصرى بودن دين، الهيات پويشى
گفتگو - روشمندى و شرايط تحقيق در روان‏شناسى و خلاهاى موجود در تدوين

 ابعاد حج در قرآن
مرورى تحليلى بر پلوراليزم دينى
به سوى خداشناسى توسعه
روشنفكر كيست؟!
آزادى اقتصادى يا دخالت دولت
جامعه‏شناسى معرفت
قضيه لابتيه
دستاوردهاى مسلمانان در علم و فلسفه
پايان فضيلت‏يا نقد تفكر اخلاقى جوامع معاصر
راههاى معرفى تشيع در جهان معاصر
گزارشى از يك سفر تبليغى
اسلام و دموكراسى

روحانيت در كلام رهبرىدر سوگ پير مراد و پور مريد
ميزگرد اسلام و دموكراسى / در گفتگو با حجت الاسلام والمسلمين عميد زنجانى و دكتر محمد جواد لاريجانى
اخلاق در قرآن/  برگرفته از سخنرانى هاى استاد مصباح يزدى
هدايت به امر در تفسير الميزان / محسن غرويان
ابعاد حج در قرآن / ناصر شكرياناعتبار ادارك و شهود عرفانى از ديدگاه كتاب و سنت / على شيروانى
قضيه لابتيه / على‏رضا قائمى نيا
ويتگنشتاين فيلسوف و منتقد فرهنگى / گونار سونون
دستاوردهاى مسلمانان در علم و فلسفه / مترجم: حسين عبدالمحمدى
پرچم و پرچمدارى در عرب اسلام / غلامحسن محرمى
جامعه شناسى معرفت / مترجم: محمود تقى زاده
انتقال معكوس تكنولوژى در ايران "پديده فرار مغزها" / محمود دهقانى
فعالت تبليغاتى دشمنان اسلام در جهان / على مرتضى زيدى
فعاليت تبليغاتى دشمنان اسلام در جهان / على مرتضى زيدىپايان فضيلت يا نقد تفكر اخلاقى جوامع معاصر / ترجمه: محمد على شمالى
روشمندى و شرايط تحقيق د تاريخ و خلاءهاى موجود در تدوين تاريخ اسلام / در گفتگو با دكتر صادق آئينه وند

 

 پرتوى از كلام رهبرى
تهاجم فرهنگى و فرهنگ تهاجم
ميزگرد اسلام و دموكراسى
اسلام و نظريات غربى در باب حقوق بشر
اخلاق و عرفان اسلامى
اعتبار ادراك و شهود عرفانى از ديدگاه كتاب و سنت
ابعاد حج در قرآن
استقراء و تجربه
وينگنشتاين فيلسوف و منتقد فرهنگى
ملاك تمايز علوم برهانى از علوم غير برهانى
برهان صديقين از ديدگاه حكماى مشاء، اشراق و حكمت متعاليه
طريقه تشيع و قله‏هاى تعصب در تاريخ افغانستان
نقش تمدن اسلامى در بيدارى اروپ

 سرمقاله - تهاجم فرهنگى و فرهنگ تهاجم
ميزگرد دين و توسعه
اخلاق و عرفان اسلامى
اعتبار ادراك و شهود عرفانى از ديدگاه كتاب و سنت
استقراء و تجربه
برهان صديقين از ديدگاه حكماى مشاء، اشراق و حكمت متعاليه
گزاره‏هاى كلى و وجودى در منطق رياضى و كلاسيك
عوامل شرك و موانع توحيد در قرآن
بررسى انتقال معكوس تكنولوژى در ايران «پديده فرار مغزها»
مشكل آموزش اضافى
مساله شر از ديدگاه يهوديت
رابطه نهاد حكومت‏با نهاد آموزش و پرورش
پايان فضيلت «نقد تفكر اخلاقى جوامع نوين‏»
آشنايى با پژوهشگران
بهار در زمستان
اعزام طلاب به خارج وسيله‏اى براى توسعه ارتباطات و معرفى اسلام و تشيع

 سرمقاله - تهاجم فرهنگى و فرهنگ تهاجم
ميزگرد دين و توسعه
اخلاق و عرفان اسلامى
وجود و علم در فلسفه صدر المتالهين
حركت توسطيه و قطعيه از ديدگاه حكيم سبزوارى
گزاره‏هاى كلى و وجودى در منطق رياضى و كلاسيك
مكتب تفسير هرمنوتيك
عوامل شرك و موانع توحيد
نگاهى به تئوريهاى انقلاب
تحليل بحران سياسى اجتماعى افغانستان
تفاوتهاى فردى
پايان فضيلت
آشنايى با پژوهشگران
اعزام طلاب به خارج وسيله‏اى براى توسعه ارتباطات و معرفى اسلام و تشيع

 تهاجم فرهنگى و فرهنگ تهاجم
پرتوى از كلام رهبرى
ميزگرد دين و توسعه
اخلاق و عرفان اسلامى
توبه و جايگاه آن در عرفان
درآمدى بر مبانى عرفان و تصوف در قرآن
تشكيك در نظريه مطابقت در صدق و كذب قضايا از ديدگاه فلاسفه اسلامى
قضاياى حقيقية، خارجيه، لابتيه
شناخت‏خدا در الهيات اسلامى و فلسفه غرب
حجاب در قرآن
تاثير وضع مادى جامعه بر اخلاق و رفتار
نگاهى به جنبشهاى اسلامى مصر

 سرمقاله: تهاجم فرهنگى و فرهنگ تهاجم(2)
پرتوى از كلام رهبرى
گفتگو پيرامون فلسفه دين
اخلاق و عرفان اسلامى(4)
توبه و جايگاه آن درعرفان
درآمدى بر مبانى عرفان و تصوف در قرآن
حكماى اسلامى و قضاياى اخلاقى
فلسفه ويتگنشتاين درآيينه نقد
حجاب در قرآن(1)
تاملى در معاجم قرآنى، كاستى‏ها و بايستنى‏ها
تفاوت روانى نژادها
تحليلى بر نهضت ملى شدن نفت ايران (29اسفند 1329)(درسها و عبرتها)
اعزام طلاب به خارج و پيامدهاى آن (2)
تفكر بسيجى
گزارشى از حضور «قم‏» در كنفرانس تشيع در فيلادلفيا آمريكا

 پرتوى ازكلام رهبرى
قلمرو معارف قرآن كريم و ارزش فهم ما از قرآن
اخلاق و عرفان اسلامى
توبه و جايگاه بلند آن در عرفان
نگاهى به فلسفه ويتگنشتاين
قضاياى كلى و جزيى در منطق قديم و جديد
تاويل قرآن
تاراج گنجينه‏هاى شرق «تحليل سه برخورد شرق و غرب در سده‏هاى ميانه‏»
پژوهشى درخصوص جايگاه جنگ روانى در اسلام (×)
گزارشى از: اعزام طلاب به خارج و پيامدهاى آن
در حاشيه كنگره جهانى هزاره شيخ مفيد (ره) 
پرتوى ازكلام رهبرى
قلمرو معارف قرآن كريم و ارزش فهم ما ازقرآن
سلسله درسهايى از اخلاق و عرفان اسلامى
نگاهى به فلسفه ويتگنشتاين
حدوث اسمى
نهضت ترجمه در جهان اسلام
بررسى اجمالى ربا
در حاشيه كنگره جهانى هزاره شيخ مفيد (ره)
خواندنيها
فرهنگ مطالعه، تحقيق و پژوهش در علوم انسانى

 سرمقاله - ثبات و تغير باورها
پرتوى از كلام رهبرى
جايگاه علوم انسانى در فرهنگ غرب (2)
سلسله درس‏هايى از: اخلاق و عرفان اسلامى (1)
مفهوم شهود در فلسفه اسلامى
نگاهى به: پيشگويى‏هاى قرآن
درآمدى بر بخش عمومى در اقتصاد اسلامى
نگاهى به حكومت اسلامى(2)
پيشينه جنبش اصلاحى در افغانستان (2)
خواندنى‏ها

+ نوشته شده در  شنبه بیست و سوم آذر 1387ساعت 12:3  توسط سيد محمد ظاهر محمدي  | 

 معرفت

 

ميزگرد اجراى علنى حدود و پيامدهاى آن / با حضور آيت الله مقتدايى، حجة‏الاسلاموالمسلمين عباس كعبى و دكتر الهام
جايگاه حق توسعه در حقوق بشر معاصر / مسعود راعى
جايگاه انصاف در حقوق تجارت بين‏الملل / محمدمهدى كريمى‏نيا
مسؤوليت‏بين‏المللى دولت از ديدگاه اسلام
مسؤوليت دولت در قبال اعمال اشخاص / مرتضى الياسى
حقوق پناهندگان در اسناد بين‏المللى / عيدمحمد احمدى
چالش‏هاى تئوريك در منشور ملل متحد در خصوص اصل تساوى دولت‏ها / محمدرضا باقرزاده
بررسى جرم، از انديشه تا عمل / حسن فراهانى
حقوق طبيعى; درآمدى بر فلسفه حقوق / الكساندر پاسرين ان تروز / محمدحسين طالبى
بازخوانى يك مقدمه / سيد تقى آل ياسين
ولايت مطلقه از ديدگاه ابن عربى و ميرحيدر آملى / على واعظى
صهيونيسم; بسترها و زمينه‏هاى پيدايش / مرتضى شيرودى
گزارشى از ديدار دكتر احمد راسم النفيس با سردبير معرفت

ميزگرد - نقد نظريه تكثر قرائت دين /با حضور آية الله مصباح يزدى، حجج اسلام و المسلمين آقاى رشاد و آقاى رجبى
فهم قرآن از معرفت ظنى تا معرفت‏يقينى / دكتر محمد كاظم شاكر
جايگاه تفسير قرآن با قرآن در روايات اهل بيت عليهم السلام / غلامعلى عزيزى
پژوهشى درباره دلايل مخالفان و موافقان تفسير به راى / دكتر محمدعلى رضايى اصفهانى
گذرى بر «مبانى، قواعد و روش تفسيرى علامه بلاغى رحمه الله‏»/ اميررضا اشرفى
آب حيات بر تشنگان مبنديد / مصطفى كريمى
مجازگويى و رمزگرايى در متون مقدس دينى /حميد آريان
پژوهشى در آيه مودت / على‏اكبر بابايى
نقد و بررسى تفسير رشيدرضا از آيه ولايت/على‏اوسط باقرى
نقد و بررسى ادله رشيدرضا در ممنوعيت ترجمه قرآن /دكتر ناصر رفيعى
عقل در قرآن /محمدعلى مبينى
جنگ روانى از منظر قرآن و سيره نبوى /حسن فراهانى 
 

تعريف دين، دين و اجتماع (2)/نويسنده: بتى.شارف /ترجمه: سيد حسين شرف الدين
آسيب‏شناسى در مديريت كلان تبليغ دينى /على اقليدى‏نژاد  

اولويت‏هاى طرح سامان‏دهى اقتصادى در حكومت امير المؤمنين عليه السلام / جوادسليمانى
سيره علوى در برخورد با غير خودى‏ها / سيد حسين شفيعى دارابى
«عقل‏» و «تجربه دينى‏» از نگاه امام على عليه السلام / مسعود اميد
آسيب‏شناسى دين در سيره علوى / فاضل حسامى
صفات الهى در كلمات امير المؤمنين عليه السلام / عسكرى سليمانى اميرى
سيماى على عليه السلام در مثنوى / حسن فراهانى
جايگاه كار در سيره امير المؤمنين على عليه السلام / ژاله تاج الدين
على عليه السلام از نگاه دانشمندان و نويسندگان / سيد تقى آل ياسين
امير المؤمنين على عليه السلام در سفرنامه مادام ديولافوآ / دكتر محمد علىاحمديان

تعريف دين، دين و اجتماع / بتى شارف / ترجمه سيد حسين شرف الدين
ماهيت‏حقوقى و انسانى ارتداد / محمد مهدى كريمى‏نيا
فردگرايى و كل‏گرايى (2) / ماريو بانگ / ترجمه محمد عزيز بختيارى
جايگاه و منزلت جامعه‏شناسى در گفت و گو با آنتونى گيدنز / حسن يوسف‏زاده

بحثى پيرامون روان‏شناسى اسلامى / در گفت‏وگو با حجة‏الاسلام والمسلمين سيدمحمّد غروى
دين از منظر روان‏شناسى و مقايسه آن با رويكرد اسلامى / رحيم ناروئى نصرتى
نقد ملاك‏هاى سلامت و بيمارى در نظريه روان تحليل‏گرى فرويد / على ابوترابى
هويت در نوجوانى / جمشيد مطهرى
درآمدى بر بحث «بينش»، «گرايش»، «كنش» و آثار متقابل آن‏ها / حسين جلالى
مبانى انگيزش از ديدگاه اسلام / على اكبر بخشى
روان‏شناسى خواب و رؤيا / حسن فراهانى
نقش معلم در شكوفايى خلاقيت / محمدرضا مطهرى

ملاحظات نقدگونه درباره دو ديدگاه در فلسفه اخلاق / مسعود اميد
تكثر اديان در بوته نقد / حسن كامران
ملى‏گرايى (ناسيوناليسم) از ديدگاه اسلام / محسن غرويان / نگارش: شاكر قواميان
نقش آية‏اللّه سيد محمدكاظم يزدى در نهضت مشروطه / على‏نقى ذبيح‏زاده

 سرمقاله - سخنى در رابطه فقه با علوم انسانى /سردبير
اخلاق و عرفان اسلامى(19) /استاد محمدتقى مصباح
اصلاحات، مبانى و خاستگاه‏ها / ميزگردى با حضور آية‏الله مصباح، دكتر منوچهر محمدى، دكتر نعمت‏الله باوند
به سوى سلامت روان/جمشيد مطهرى
نقش صله رحم در بهداشت روانى/محمدرضا احمدى
مفهوم‏شناسى تربيت عاطفى/نويسنده: آر.اس.پيترز /مترجم: غلامرضا متقى‏فر
سير مدرنيسم در مسيحيت/برنارد ام.جى.رييردون /رجمه منصور نصيرى
بحثى در انتقاد و نقد ادبى/محمدجواد سهلانى
هرمنوتيك/جان بى.تامسون /ترجمه: سيدنصير احمدحسينى
واقع‏گرايى اخلاقى شك‏گرايى اخلاقى /نويسنده: پانايوت باچواروف/مترجم: سيد اكبر حسينى
نظريه حقوق طبيعى در فلسفه حقوق/محمدحسين طالبى
جرم سياسى - بررسى تفصيلى طرح و لايحه جرم سياسى /حسن فراهانى
صور ابتدايى حيات دينى/نويسنده: اميل دوركهايم/ترجمه فاضل حسامى
فردگرايى و كل‏گرايى /نويسنده: ماريو بانگ/ترجمه و نگارش: محمدعزيز بختيارى
جامعه‏شناسى سن /نويسنده: استفن مور/مترجم: رضا رمضانى نرگسى

 سرمقاله - علوم انسانى اسلامى / سردبير
اخلاق و عرفان اسلامى / استاد محمد تقى مصباح
ميزگرد - عوامل تضعيف و تقويت‏خودباورى فرهنگى و علل گرايش جوانان به فرهنگ غير خودى / در گفت و گو با: حجج اسلام و المسلمين دكتر ساجدى و دكتر نمازى
فرايند جهانى شدن از منظر جامعه‏شناختى / دكتر مهدى طالب
تعامل تمدن اسلام و غرب / عبد الرسول يعقوبى
تربيت و جامعه / محمدرضا ضميرى
نگاهى به: جامعه‏شناسى زيارت / دكتر محمود تقى‏زاده داورى
صور ابتدايى حيات دينى / نويسنده: اميل دوركهايم
سيطره تجربه‏گرايى در علوم اجتماعى / على فلاح رفيع
عوامل اجتماعى مؤثر بر حقوق / شمس‏الله مريجى
بررسى جامعه‏شناختى پديده «طلاق‏» / حسن حاجى‏حسينى شاهرودى
نابرابرى اجتماعى / حسن فراهانى
جامعه‏شناسى معرفت ماكس وبر / سيد احمد هاشمى
تربيت عقلانى (2) / نويسنده: جان الياس، مترجم: عبدالرضا ضرابى

 اخلاق و عرفان اسلامى
موضع حكومت علوى در تربيت دينى: حساسيت‏يا بى‏تفاوتى
تربيت‏بر مدار توحيد با الهام از سيره و كلام امام على‏عليه السلام
اصول و مبانى آموزش مسائل دينى به كودكان و نوجوانان
تربيت عقلانى
بررسى آراء تربيتى امام محمد غزالى و خواجه نصير الدين طوسى
«نهضت‏برابرى زنان‏» از منظر تربيتى
فرايند جهانى شدن، آثار و پيامدهاى آن
رابطه خودباورى، ابتكار و اتكا به نيروهاى خودى و اقتدار ملى (2)
علماى اسلام، فقه سياسى، عملكرد سياسى (2)

 اخلاق و عرفان اسلامى
جايگاه قانون اساسى و ضمانت اجرايى آن
رابطه خودباورى، ابتكار، نوآورى و اتكا به نيروهاى خودى و اقتدار ملى
رژچ‏ذ÷بررسى وظايف و اختيارات رهبر و رييس جمهور ايران در مقايسه با وظايف و اختيارات عاليتري
خاستگاه مشروعيت‏حكومت اسلامى و نقش مردم در آن
دموكراسى يا مردم‏سالارى دينى؟
علماى اسلام - فقه سياسى، عملكرد سياسى
تركيه لائيك، پيامد اصلاحات در دولت عثمانى
تمدن امريكا و مكتب پيوريتنيسم
تقابل استبداد و دين در انديشه كواكبى (×)
قراردادهاى بين‏المللى در اسلام
بررسى بحران افغانستان از منظر ژئوپوليتيك

 اخلاق و عرفان اسلامى
تفكر يونان و نخستين فيلسوفان مسلمان در بوته نقد
تقسيم‏بندى معقولات يا مفاهيم كلى نزد فيلسوفان مسلمان
تصور و تصديق از ديدگاه صدر المتالهين
بررسى تطبيقى شرح منظومه و نهاية الحكمه
فلسفه و دين از ديدگاه ابن رشد
گذرى بر آراء فلسفى هراكليتوس
نسبيت و اطلاق در گزاره‏هاى اخلاقى
زن در فلسفه كانت
بررسى بانكدارى بدون ربا در كشور اردن و مقايسه آن با بانكدارى در جمهورى اسلامى ايران
بررسى تطبيقى حمايت از حقوق بشر در اسلام و حقوق بين الملل معاصر
كاوشى در باب آموزش جنسى در مدارس

 اخلاق و عرفان اسلامى
ارتباط نظام اقتصادى اسلام با نظام عقيدتى آن
مقايسه اجمالى تجهيز و تخصيص منابع پولى در دو نظام بانكى ربوى و غير ربوى
اصول اقتصادى قانون اساسى با نگاهى به توسعه پايدار
واسطه‏گرى مالى در اقتصاد اسلامى
ابن خلدون پدر علم اقتصاد
بررسى روش‏شناسى ميردال در توسعه اقتصادى
رژچ‏ذ÷بررسى بانكدارى بدون ربا در كشور اردن و مقايسه اجمالى آن با چارچوب بانك‏دارى بدون ربا
جهانى شدن اقتصاد
سيره نبوى و علوى (ع) و برخورد با نفاق (2)
سيره امام على (ع) و تساهل و تسامح
نقش آية الله شيخ فضل الله نورى در نهضت مشروطيت (2)

 اخلاق و عرفان اسلامى (16)
سيره نبوى و علوى (ع) و برخورد با نفاق
صلح و آشتى در عصر پيامبر اكرم (ص)
مواضع سياسى امام سجاد (ع) پس از واقعه كربلا
جنگ‏هاى ارتداد و بحران جانشينى پس از پيامبر اكرم (ص)
پژوهشى تاريخى در ماجراى اصحاب فيل
گذرى بر تاريخ تشيع در قرن اول و دوم هجرى
اشعث و ابو موسى كارگزاران منافق در حكومت على (ع)
امام على (ع) و تشيع در كلام جامى
پژوهشى در زمينه پيدايش مذاهب شيعه و سنى
گرايش ايرانيان به تشيع در عصر ايلخانان
نقش آية الله شيخ فضل الله نورى در نهضت مشروطيت
انسان‏شناسى از منظر مير حيدر آملى
علل خوددارى از شناسايى اسرائيل از ديدگاه حقوق بين الملل

 سرمقاله - علو على عليه السلام و غلو غالى! / سردبير
اخلاق و عرفان اسلامى / استاد محمدتقى مصباح‏يزدى
«خودى‏» و «غيرخودى‏» در سيره امام على عليه السلام (2) / سيدحسين شفيعى دارابى
تربيت‏سياسى كارگزاران در مدرسه امام على عليه السلام / محمد احسانى
آزادى از ديدگاه امام على عليه السلام / سيد محمدعلى داعىنژاد
حق و باطل از ديدگاه امام على عليه السلام / دكتر رضا رستمى‏زاده
آسيب‏شناسى مدينة النبى از ديدگاه امام على‏عليه السلام / غلامرضا شعبان‏پور
شهد شيرين شهادت در كلام امير المؤمنين عليه السلام / سيدحسين حسينى
اشارات تاريخى امام على عليه السلام در خطبه شقشقيه (2) / على امامى‏فر
ذات و صفات الهى در كلام امام على عليه السلام
رابطه "بايد" و "هست" از منظر حضرت على عليه السلام / حسن معلمى
بازشناسى فرهنگ خودى و فرهنگ غيرخودى و راه‏هاى تقويت‏خودباورى فرهنگى / در گفت‏وگو با: حجج اسلام والمسلمين دكتر مرتضى آقاتهرانى و ناصر بى‏ريا
نقش شريعت در زندگى مسلمين / دكتر محمد لگنهاوسن
اسلام و توسعه / نصرالله آقاجانى
عصمت نبى / حميد كريمى
حاكميت دولت و آزادى عقيده و بيان / محمدمهدى كريمى‏نيا

 اخلاق و عرفان اسلامى / استاد محمد تقى مصباح يزدى
بازشناسى فرهنگ خودى و فرهنگ غيرخودى و راه‏هاى تقويت‏خودباورى فرهنگى / در گفت‏وگو با: حجة الاسلام والمسلمين دكترمرتضى آقاتهرانى
پيش‏نيازهاى بهداشت روانى در سوره مباركه يوسف (رويكردى تربيتى و روان‏شناختى)/ حجة الاسلام دكتر عباسعلى شاملى
جنبه‏هاى مهم شخصيت نوجوان / محمدرضا محمدى
انگيزش شخصيت ايمن از ديدگاه اسلام / محمد دولتخواه
نگاهى به پرخاشگرى نوجوانان / ابوالقاسم بشيرى
حسادت; زمينه‏هاى رشد و راه‏هاى جلوگيرى از آن / محمد مهدى صفورايى پاريزى
احساس كهترى و پيامدهاى آن / حسين جلالى
شغل، رضايت‏شغلى و روش‏هاى ارزيابى آن / رحيم ميردريكوندى
انسان كامل از ديدگاه روان‏شناسى و صدر المتالهين / على زينتى
امام على عليه السلام و تساهل خواص / جواد سليمانى
مسؤوليت دولت‏ها در قبال خسارت‏هاى معنوى / محمدمهدى كريمى‏نيا
نگاهى به انديشه اصلاح‏طلبى / محسن غرويان
نگاهى به مجراى تاثير انتظارات بر فهم قرآن و شرايط آن / مصطفى كريمى

 اخلاق و عرفان اسلامى
پاسخى به چالش‏هاى فكرى در بحث امامت و عصمت
گذرى بر حقوق متقابل مردم و حاكم در جامعه علوى
اصلاحات در سيره امام على (ع)
معيارهاى گزينش در قرآن و نهج البلاغه
خودى و غير خودى در سيره امام على (ع)
اشارات تاريخى امام على (ع)
آيا امام على (ع) يك فيلسوف بود؟
حقوق اقليت‏ها در نظام علوى
قرآن در آينه نهج البلاغه
امير المؤمنين (ع) در آيينه كتاب
يهود، در آيين و عملكرد
علوم انسانى اسلامى مبناى تحقق وحدت فرهنگى
آسيب‏شناسى فرهنگى(5)
دين و جامعه، رويكردها و مبانى نظرى

 اخلاق و عرفان اسلامى
جايگاه هيات منصفه در حقوق ايران
حقوق بشر و حقوق اسلامى، تعارض يا تعامل
نقش دين در حقوق بين الملل
بحثى درباره مسؤوليت كيفرى دولت
رژچ‏ذ÷برنامه‏هاى ماهواره‏اى در ارتباط با اصل حاكميت دولت‏ها و اصل آزادى اطلاعات
عوامل اجتماعى جرم
تغيير جنسيت از منظر فقهى و حقوقى
نقدى بر كتاب رفع تبعيض از زنان
جايگاه شورا در انديشه سياسى اسلام
علامه مجلسى از ديدگاه خاورشناسان
بازشناسى فرهنگ خودى و راههاى تقويت‏خودباورى فرهنگى
گروه انديشى (1)

 اخلاق و عرفان اسلامى
علوم قرآن و قرآن پژوهى; اهميت، جايگاه و تنگناها
زبان قرآن، ساختار و ويژگى‏ها
قرآن و زبان نمادين
هرمنوتيك و تاثير انتظارات بر فهم قرآن
رابطه فكر و قلب با فهم قرآن
تفسير موضوعى قرآن كريم از ديدگاه آية الله شهيد سيد محمدباقر صدر(ره)
نقش قرآن در دين‏دارى اسلامى
قول به صرفة از ديدگاه آية الله مصطفى خمينى(ره)
تاملى در مستندات قرآنى پلوراليسم (2)
معرفى پايان‏نامه‏هاى گروه علوم قرآن و تفسير مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى(ره)
آسيب‏شناسى فرهنگى (4)
تساهل و تسامح از منظر دين
تاويل و تفسير در علم اجتماعى

اخلاق و عرفان اسلامى
ميزگرد: بررسى ابعاد اجتماعى، سياسى و عرفانى نهضت‏سيد الشهداء عليه السلام
مطالعات اجتماعى دين
مطالعات تطبيقى اديان
جامعه‏شناسى دين‏از ديدگاه ماكس وبر
مفهوم مقدس و نامقدس
دين و ترس
سحر و جادو از ديدگاه علم و دين
اسلام و ناسيوناليسم
ملى‏گرايى در اسلام
نظارت اجتماعى در جامعه اسلامى
شهيد علامه مطهرى از ديدگاه يك انديشمند مسلمان غربى
تاملى در مستندات قرآنى پلوراليزم
تربيت دينى
خلاصة المندرجات
پرتوى از كلام رهبرى

 اخلاق و عرفان اسلامى
تربيت دينى، تربيت ليبرال
جايگاه و نقش انذار و تبشير درنظام تربيتى پيامبران‏«نگرش قرآنى‏»
تربيت دينى (1)
تعليم و تربيت چرا؟ (1)
آسيب‏شناسى فرهنگى (3)
بررسى تحليلى تنبيه از منظر روايى، فقهى و روان‏شناسى
قش و عملكرد مسجد در تربيت
معرفى پايان‏نامه‏هاى گروه علوم تربيتى
وحدت اسلامى و راهكارهاى سياسى - فرهنگى پيامبر اكرم (ص)
اهميت و ارزش تحقيق در زمينه «مديريت اسلامى‏»

 اخلاق و عرفان اسلامى
ميزگرد تعليم و تربيت دينى
تربيت دينى; هدايت‏يا تلقين؟
تربيت دينى خانواده
اگر ديوارها فرو ريزند
اختلاط زنان و مردان در مراكز آموزشى
فمينيسم
جانشين خدا
چالش نسبيت فرهنگى
نقدى بر مقاله «ذاتى و عرضى در دين‏»
ارتباط دين با علوم انسانى
كاوشى در باره «نيت‏»
پلوراليسم دينى

 كتاب شناسى توصيفى،سيرى در آثار ارزشمند حضرت امام خمينى‏رحمه الله
عوامل تضعيف خودباورى فرهنگى(2)
آسيب‏شناسى‏فرهنگى (2)
اعزام طلاب به خارج;
پلوراليسم دينى در بوته نقد
اخلاق و عرفان اسلامى
ميزگرد:نظرى به انديشه‏هاى متعالى امام خمينى‏رحمه الله در تبيين ولايت فقيه
نظرى به‏شخصيت مذهبى - سياسى حضرت امام خمينى‏رحمه الله
رژچ‏ذ÷ نيم نگاهى به برخى ازابعاد سياسى و عرفانى‏شخصيت‏حضرت امام‏رحمه الله‏و نفوذ انديش
ماهيت قانون اساسى‏از ديدگاه امام خمينى‏رحمه الله
لقاءالله از ديدگاه روح‏الله
خطر انحراف دانشگاه و راهكارهاى عملى پيش‏گيرى آن‏از ديدگاه امام خمينى;
امام خمينى‏رحمه الله و رسانه‏هاى جمعى
راهكار وحدت سياسى جهان اسلام در انديشه امام خمينى‏رحمه الله

 
گفت‏وگويى در باب حكمة متعاليه
قاعده فرعيه و ثبوت‏الثابت
كيفيت پيدايش معقولات اولى از ديدگاه صدرالمتالهين‏رحمه الله
نمودى از برخى عناصرحكمت متعاليه در فلسفه برگسن
نور الهى محمدى;با نگاهى به انديشه‏هاى صدراى شيرازى
معرفت‏شناسى‏از ديدگاه شهيد مطهرى;
وجود كامل مطلق
تقابل مشى ائمه:با سكولاريزم
رويكردهاى اجتماعى‏در مطالعه دين
رژچ‏ذ÷ حاشيه‏اى بر مقاله‏بررسى ديدگاه علامه طباطبائى درباره رابطه‏داده‏هاى فلسفى با تعالي
اخلاق و عرفان اسلامى

 اخلاق و عرفان اسلامى
جايگاه اوراق مشاركت در نظام اقتصاد اسلامى
نقش ارزش‏ها در فرايند توسعه اقتصادى
توسعه به عنوان هدف (نگرش قرآنى)
دين و رسالت روشنفكر دينى
جامعه مدنى، جامعه دينى، موانع، چالش‏ها
ارتباط گرايش جوانان به نماز با هنجارهاى دينى
هرمنوتيك به مثابه بنيانى براى علوم فرهنگى و انسانى
قرائت تجربه‏گرايا از دين و پيامدهاى آن

 مديريت عقلانى يا دينى ؟!
اخلاق و عرفان اسلامى
رويكرد اعتقادات اسلامى در سازمان
تنبيه در مديريت اسلامى×
مقايسه توصيفى نظام‏هاى مديريت‏سازمانى با نظام مديريت اسلامى
نظارت و بازرسى در اسلام
نظريه‏هاى اختيار در سازمان
كندوكاوى در مبانى نظرى سكولاريسم
پيش طرحى درباب تحقيق در روان‏شناسى اسلامى
پرتوى از كلام رهبرى

 اخلاق و عرفان اسلامى
باطن قرآن كريم
راه‏كارها و ابزارهاى فهم و تفسير قرآن
وحى و استدلال‏پذيرى
نگاهى به آسيب‏هاى فهم قرآن
مقدمه‏اى بر فهم استنباطهاى نظرى و تصديقى از متون دينى و آسيب‏هاى مضبوط
قرآن و فرهنگ زمانه
قلمرو دلالت معجزه
پژوهشى در زمينه آية‏الاكمال
ميزگرد نظام سياسى اسلام - جايگاه آزادى در نظام سياسى
رژچ‏ذ÷ اسلام در فراسوى مكه - نگاهى به بيعت‏يثربيان با پيامبر خداصلى الله عليه وآله در عقبه
رژچ‏ذ÷بررسى ديدگاه علامه طباطبائى‏رحمه الله در باره رابطه داده‏هاى فلسفى با تعاليم وحيان
پرتويى از كلام رهبرى

 اخلاق و عرفان اسلامى(3)
ميزگرد نظام سياسى اسلام
ليبراليسم
فلسفه علوم اجتماعى
دانش، ارزش و فرهنگ
بحثى پيرامون ماده از نظر فيزيك جديد و نتايج آن
نظم و مهار اجتماعى
ناسيوناليسم
حداقل وجدان جمعى در برقرارى نظم اجتماعى از ديدگاه اسلام
مطالعه مردم شناسانه دين
نگرش
پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله در عهدين

 اخلاق و عرفان اسلامى
روش‏شناسى فهم متون دينى
مبانى و معيارهاى فهم روشمند وحى
معنا و تفسير
قواعد فهم قرآن
نظريه عرفى بودن زبان قرآن
«تاويل قرآن‏»و رابطه زبان شناختى آن با«تنزيل قرآن‏»
اهداف قرآن و شروط و موانع بهره‏مندى از آن
پژوهشى در زمينه نزول آيه اكمال
بررسى دلالت معجزه بر نبوت
نكاتى چند پيرامون پلوراليزم دينى
جهان اسلام و شيوه‏هاى مبارزه با توطئه‏هاى غرب
پرتوى از كلام رهبرى

اخلاق و عرفان اسلامى / استاد محمدتقى مصباح يزدى

ميزگرد ثروت‏هاى بادآورده / در گفت‏وگو با دكتر نهاونديان و حجة‏الاسلام مصباحى

كاوشى در علميت اقتصاد و اقتصاد اسلامى / دكتر يدالله دادگر
مبانى و روش‏ها در تحليل نظام‏هاى اقتصادى / سيد حسين حسينى
عوامل تورّم در اقتصاد ايران / حجة‏الاسلام حسن نظرى
روحانيت، زى طلبگى و توسعه / دكتر احمد رجب زاده
مالكيت و قيمت‏گذارى آب / سيد محمدكاظم رجايى

پلوراليسم؛ ديدگاه متفكران مسلمان / دكتر محمد لگنهاوسن / ترجمه نرجس جواندل
اديان و مفهوم ذات غايى / جان هيك و سيدحسين نصر / ترجمه احمد رضا جليلى
مسيح عليه‏السلام در عهد عتيق / محسن پور محمد

پيام عطش؛ / گزارشى از سفر استاد مصباح يزدى به برخى از كشورهاى امريكاى لاتين
مصاحبه خبرنگاران روزنامه‏هاى آمريكايى با حضرت آيت الله مصباح يزدى

+ نوشته شده در  شنبه بیست و سوم آذر 1387ساعت 12:1  توسط سيد محمد ظاهر محمدي  | 

شرح نهج البلاغه (جعفرى) [1]

ج 1
رسالت انسانى مقدمه‏اى بر ترجمه و تفسير نهج البلاغه
مقدمه‏اى كوتاه
رسالت انسانى از ديدگاه تاريخ
بحثى در ريشه اساسى اين سئوال كه آيا انسانيت رسالتى دارد ؟
حقيقتى بنام انسانيت كه موضوع رسالت انسانى است ، با ماشين بودن انسان سازگار نميباشد
نوع يكم مختصات انسانى از نظر ماهيت
نوع دوم مختصات انسانى از نظر رابطه با ديگران
انعكاس طبيعى مختصات انسانى در كالبد مادى او نميتواند انسان را ماشين معرفى نمايد
اصول ششگانه براى اثبات انسانيت و نياز آن به رسالت
اصل يكم
اعتراض به اصل يكم
بدون پذيرش جهانى وسيع‏تر از عالم طبيعت ، نميتوان افكار بشرى را از بن بست جهان نجات داد
اصل دوم
اصل سوم
اصل چهارم
اصل پنجم
اصل ششم
نتيجه كلى بررسى در اصول ششگانه
پس انسانيتى كه براى او رسالتى لازم است وجود دارد
ناتوانى مكتب‏هاى فلسفى از اصلاح انسانها دليل ديگرى است براى اثبات ضرورت رسالت انسانى
رسالت انسانى دو عنصر اساسى دارد : شناخت انسان و دگرگون ساختن او در راه تكامل
دو عنصر اساسى انسان : 1 عنصر انطباق با واقعيت‏هاى جارى طبيعى 2 عنصر آرمانى و اوتوپيائى
تعريف رسالت :
منبع رسالت :
ملاك آن امتياز كه دارنده آن حق رسالت دارد
طرف پذيرنده رسالت :
هدف رسالت :
موضوع رسالت چشمه است كه در سطح عميق روان انسان‏ها ميجوشد
مدعيان رسالت‏هاى دروغين
دو نوع اساسى رسالت :
قسم يكم رسالت جزئى
قسم دوم رسالت كلى
مواد رسالت كلى
1 جهان هستى
1 جهان هستى داراى واقعيت است
2 جهان هستى داراى معناى معقول است
3 انسان در جهان هستى
2 انسان
1 آشنا ساختن انسان با خويشتن
2 اثبات احترام ذات
3 پذيرش تعهد انسانى برين
4 تعديل خود طبيعى
5 آزاد كردن انسان از مطلق سازى‏ها
6 رها ساختن انسان از كابوس جبرهاى نمايشى و تقويت اختيار
سه مفهوم رهايى و آزادى و اختيار نبايد با همديگر مخلوط شوند
7 تفكيك امتيازات جبرى از امتيازات تكاملى
1 امتيازات جبرى
2 امتيازات تكاملى
امتيازات جبرى مقدمه‏اى براى امتيازات تكاملى
امتيازات جبرى عامل گسيختگى و جنگ و امتيازات تكاملى عامل پيوستگى و صلح
رابطه امتيازات جبرى و امتيازات تكاملى
8 شناخت و ارزيابى هدف و وسيله
عامل تقسيم موضوعات و فعاليت‏ها به وسيله و هدف
اهميت بررسى و تحقيق درباره هدف و وسيله
دليل يكم
دليل دوم
دليل سوم
دليل چهارم
دليل پنجم
دليل ششم
تعريف هدف و وسيله
هدف
عنصر يكم
عنصر دوم
عنصر سوم
عنصر چهارم
دو اصل مهم تشخيص جنبه جبرى و اختيارى هدف و دريافت صحيح قدرت و اختيار و افزودن به آنها
وسيله
نسبيت هدف‏ها و وسيله‏ها
نسبيت و مطلق دو مفهوم مربوط به ناظر
ضوابط نسبيت هدف‏ها و وسيله‏ها
ضابطه يكم
ضابطه دوم
حيات ، اصيل‏ترين هدف‏ها
دليل يكم
دليل دوم
دليل سوم
دليل چهارم
دليل پنجم
هدف‏هاى درجه دوم حيات
موقعيتى كه مى‏تواند خود حيات را وسيله نمايد
دو ارزشى بودن حيات
حيات اصيل‏ترين هدف‏ها است اگر تبديل به ضد حيات نگردد
هدف‏هاى حياتى اجتماعى
دگرگونى موقعيت انسان هدف‏گير در مقابل هدف انتخاب شده
در كشف ابعاد متنوع هدف ، فاصله زمانى و آگاهى‏هاى متنوع نقش اساسى دارند
راه منطقى انتخاب هدف و وصول به آن ، در ميان حلقه‏هاى زنجيرى عوامل جبرى
حيات انسانى بقدرى ابعاد متنوع دارد كه هيچ صندوق جبرى برونى نمى‏تواند همه آن ابعاد را در خود جاى بدهد
اگر مربيان و پيشتازان جوامع نشانى حيات ما را بدست ما بدهند . هيچ انسانى احساس شكست در زندگى نخواهد كرد
هدف‏هاى منطقى ، وسيله‏هاى حياتى
بايستى براى پيدا كردن هدف اعلاى حيات ، خود حيات را تفسير كنيم و شناسائى حقيقت و ابعاد حيات بدون در نظر گرفتن هدف اعلا پاسخگوى سئوال اصلى ما نخواهد بود
9 آشنايى با خود براى زيستن با خود ، و تفسير « از خود بيگانگى »
يك نظر اجمالى به تاريخ مفهوم « از خود بيگانگى »
اصطلاحاتى كه آشنايى با آنها براى شناخت پديده خود لازم است
تفسير « از خود بيگانگى » و انواع آن
نوع يكم « از خود بيگانگى » منفى
معناى يكم جهل و نا آشنايى با خود
جهل و ناآشنائى با خود با امكان علم و آشنايى ، يكى از پست‏ترين انواع « از خود بيگانگى » است
معناى دوم خود باختگى ( خود را در ديگران ديدن )
معناى سوم انكار خود
معناى چهارم خود را از دست دادن معامله‏اى
معناى پنجم زيستن با خود مجازى بجاى خود حقيقى
معناى ششم هضم نكردن قدرت‏ها و امتيازاتى كه در « خود » وجود دارد
خود هشيارى والا را از دست ندهيم تا هشيارى‏هاى تناقض انگيز و آزادى‏هاى پالان گونه ما را به تخديرهاى گوناگون كه نتايج همه آنها « از خود بيگانگى » است ، نكشاند
نوع دوم « از خود بيگانگى » مثبت
معناى يكم « از خود بيگانگى » مثبت در سمت و مقصد طبيعى و معمولى
معناى دوم از خود بيگانگى در گذرگاه تكامل
مسئله يكم آيا براى اين كوشش عاملى لازم است ؟
مسئله دوم تعريف اين عامل تنظيم و توجيه كننده چيست ؟
مسئله سوم مقصود از تجدد « خود » ها يكى پس از ديگرى در مسير تكاملى چه معنائى دارد ؟
مسئله چهارم معناى « تكامل يافته‏تر » چيست ؟
مسئله پنجم
هر احساس بيگانگى ناشى از احساس آشنائى است و هر بهره‏بردارى از آشنايى از احساس بيگانگى و حقارت آن ناشى ميگردد
آن خودى را كه عالى‏ترين محصول حيات است ، آن خودى را كه سرمايه ابديت است ، جز با سعادت ابدى نميتوان معامله كرد
آيا اصطلاح بازگشت به خود صحيح است ؟
10 شكوفان شدن فطرت
فطرت چيست ؟
فطرت در نظر حكيم ترمذى
تطبيق فطرت بر جريان‏هاى قانونى برخى از نيروهاى انسانى
تطبيق فطرت به جريان قانونى نيروهاى مركب
تطبيق فطرت به جريان قانونى نيروها و احساسات عالى
11 توجيه منطقى رابطه فرد و اجتماعى
تعريف فرد
تعريف اجتماع
عناصر موجوديت فرد و ابعاد آن
رابطه فرد و اجتماع از ديدگاه‏هاى گوناگون
ديدگاه يكم طبيعى معمولى
ديدگاه دوم از نظر رابطه قراردادى
ديدگاه سوم نظر به ماهيت انسان
ديدگاه چهارم از نظر اصالت
ديدگاه پنجم رابطه فرد و اجتماع از نظر ارزش
1 ارزش موضوعى فرد يا جامعه
آيا افزايش كميت افراد عامل افزايش ارزش است ؟
2 طرف برخوردار از ارزش
3 پديده‏اى كه موضوع را با ارزش ساخته است
بهره‏بردارى از نيروها و استعدادهاى مثبت و سازنده در راه زندگى آزادانه رو به هدف تكاملى
مقدمه‏اى بر شناسائى على بن ابيطالب ( ع ) نماينده رسالت‏هاى كلى
نمونه‏اى از جملات شخصيت‏هاى ملل غير اسلامى درباره على ( ع )
يكم شبلى شميل
توضيحى در يك جمله شبلى شميل
دوم جبران خليل جبران
توضيحى درباره دو جمله از جبران خليل جبران
جمله يكم
جمله دوم
سوم ميخائيل نعيمه
توضيحى درباره جمله‏اى از ميخائيل نعيمه
چهارم ايلياپاوليچ پطروشفسكى
توضيحى درباره دو جمله از پطروشفسكى
جمله يكم
جمله دوم
پنجم جرج جرداق
توضيحى درباره سه جمله از جرج جرداق
جمله يكم
جمله دوم
جمله سوم
چند جمله از بزرگترين متفكران و صاحبنظران اسلامى
يكم ابن سينا
توضيحى در سه جمله ابن سينا
جمله يكم
جمله دوم
دوم حسن بن يسار بصرى
توضيحى در جملات حسن بصرى
سوم ابن ابى الحديد
توضيح جمله‏اى از ابن ابى الحديد
چهارم جلال الدين محمد مولوى
پنجم محمد ابوالفضل ابراهيم
توضيحى در جمله‏اى از محمد ابو الفضل ابراهيم
ششم محمد عبده
توضيحى در جملات محمد عبده
جمله يكم
جمله دوم
جمله سوم
جمله چهارم
على عليه السلام از ديدگاه توصيف خداوندى
على ( ع ) از ديدگاه محمد ( ص )
على از ديدگاه على ( ع )
دو اصل بسيار مهم در شناخت شخصيت‏ها
اصل يكم
اصل دوم
1
ادعاهاى بى‏اساس و منحرف ساختن واقعيات نتيجه‏اى جز هلاكت ندارد
نادانى به خويشتن اساس همه نادانى‏ها است
2
مگر دروغ جز زبونى و بى‏شخصيتى علت ديگرى دارد ؟
3
هيچ راهى جز راه حق به مقصد نميرسد
4
ارتكاب زشتى‏ها يا از ناتوانى است و يا از ستمگرى
5
اينست آن حياتى كه از ناچيزترين حركات مژگان تا عالى‏ترين فعاليت مادى و روحى‏اش ميتواند تجسم يافته قانون بوده باشد
6
آنجا كه دين پرده تاريكى روى واقعيت مى‏كشد
شما مردم منحرف با اشتراك در هدف‏هاى غلط ، در آن جاده‏هاى گمراهى هر چه حفر مى‏كنيد به آب نمى‏رسيد
از آن هنگام كه حق براى من نشان داده شده است ، هيچ شكى نكرده‏ام
7
كسى كه از اعماق واقعيات آگاه نيست ، نمى‏تواند از شك و ترديد در امان باشد
8
چون خود را فريب نداده‏ام ، از هيچكس فريب نخورده‏ام
9
با بينائى درونى و يقين ربانى كه به گمراهى تبهكاران و هدايت خويشتن دارم ، باكى ندارم از اينكه به تنهايى در مقابل آنان بايستم اگر چه همه روى زمين را پر كرده و براى پيكار با من صف‏آرائى نمايند
خوددارى سازنده در مقابل وحشت ويرانگر
بينائى درونى و يقين ربانى مافوق همه امتيازات
10
11
12
من با چشمى باين دنيا مينگرم كه شايسته آن است
13
من شما را براى خدا ميخواهم و شما مرا براى تأمين تمايلات شخصى خود
14
15
وفا به پيمان‏ها دمساز پايدار صدق است و من سپرى با كفايت‏تر از وفا نمى‏دانم
كسى كه بداند سرنوشت نهائى او چيست حيله‏گرى براه نمى‏اندازد
قانون يكم وجدان حسّاس تاريخ
قانون دوم ورشكسته شدن مكتب‏هاى انسان‏شناسى
قانون سوم محاسبه الهى
آنجا كه حيله‏گرى هشيارى ناميده مى‏شود ، هشيارى‏ها بوسيله تخدير عامل خودخواهى از عرصه حيات رانده شده‏اند
براى تبهكارى‏هاى خود اصل و قانون نتراشيم
چه مقدس و با ارزش است اين قانون‏گرايى و تكيه بر اصل در زندگى ، بشرط آنكه براى نابود كردن اصل و قانون بكار نرود .
16
من خود را عضوى از كاروان رو به كمال شما انسان‏ها مى‏دانم
17
مرا در مقابل وظيفه‏اى كه انجام داده‏ام سپاس خوشايند نگوئيد
گفتگويتان با من مانند گفتگو با جباران نباشد . در مقابل من تسليم محقرانه نشويد و از ابراز واقعيات خوددارى نكنيد و با قيافه ساختگى و ظاهر سازى با من آميزش ننماييد
هرگز گمان نكنيد كه من از شنيدن سخن حق احساس سنگينى خواهم كرد و خود را برتر از حق قرار خواهم داد
اگر عنايت خداوندى كه مالك‏تر از من به من است ، كفايتم نكند ، از خطا در امان نخواهم بود
قطعى است كه من و شما بندگان مملوك خداوندى هستيم كه جز او خدائى وجود ندارد
18
من سزاوارترين مردم بر مردم هستم
19
20 و 21
آنچه كه اجتماع از من مى‏خواهد
حق يكم همواره خيرخواه و خيرانديش شما باشم
حق دوم : تنظيم مسائل اقتصادى شما
حق سوم تعليم عمومى شما
حق چهارم تأديب و تربيت شما
امّا حقوق من بر عهده شما
22
بياييد ارزش رياست را از ديدگاه من دريابيد
ارزش وظيفه‏اى
ارزش عالى
23
خوشحال مى‏گشتم اگر بجاى واداشتن اجسامتان به جست و خيز و پايكوبى ، ارواح‏تان را به پرواز درمى‏آورديد و رسالت انسانى خود را به قرون و اعصار آينده ارمغان مى‏فرستاديد
24
كاروان سالارى كه راه و مقصد را مى‏شناسد و خود را عضوى از كاروان ميداند ، نه راه را گم مى‏كند و نه كاروان را گمراه مينمايد .
خط مستقيم در ميان پيچاپيچ‏ترين خطوط
25
ملاك ذلت و عزت در رابطه همزيستى از ديدگاه پيشواى الهى
26
من بالطاف و عنايات ربانى همه دردها و درمان‏ها و تاريكى‏ها و روشنائى‏ها و صلاح و فساد شما را ميدانم
27
ناتوانى در مقابل چه ؟
ترس و وحشت از چه ؟
28
29
30
سستى براى چه ؟
روز و شب انديشه و تلاشى جز اين ندارم كه حق را از باطل تفكيك كنم ، اگر چه حق در درون باطل فرو رفته باشد
31
هدف من از پذيرش زمامدارى
32
چراغى روشنگر فرا راه انسان‏ها
33
همه شما مى‏دانيد كه سزاوارترين مردم براى زمامدارى كسى جز من نيست
34
ماداميكه اجتماع و آشيانه زندگى خود را نشناخته‏ايد ، رهبر واقعى خود را تشخيص نخواهيد داد و بالعكس .
35
ناخود ساخته ، خود ساخته ، خدا ساخته
از خود بيگانگى معلول طبيعى ناخود ساختگى است
36
من نه اينم و نه آن
فهرست‏ها
فهرست مطالب
فهرست آيات
فهرست روايات
فهرست اعلام
فهرست مآخذ


+ نوشته شده در  پنجشنبه بیست و یکم آذر 1387ساعت 14:6  توسط سيد محمد ظاهر محمدي  | 


  • نهج البلاغه - خطبه ها
  • نهج البلاغه - نامه ها
  • نهج البلاغه - كلمات قصار
  • امام على عليه اسلام در يك نگاه
  • در باره سيد رضى گرد آورنده نهج البلاغه
  • آشنايى با نهج البلاغه
  • سيرى در نهج البلاغه
  • موضوعات نهج البلاغه
  • شرح صد كلمه قصار از كلمات امير المومنين عليه اسلام
  • روايتى از سرگذشت انسان (ترجمه خطبه قاصعه )
  • سخنان علي عليه اسلام از نهج البلاغه
  • نور اليقين شرح خطبه صفات متقين از امير المومنين عليه اسلام
  • امام علي عليه اسلام فرهنگ عمومى و همبستگى اجتماعى
  • نهج البلاغه از ديدگاه مقام معظم رهبرى حضرت آيت الله العظمى خامنه اى تهيه و تدوين : محمد مهدى عليقلى
  • مطلوب كل طالب من كلام على بن ابى طالب (ع ) تصحيح و تعليقات : دكتر محمود عابدى
  • شرح خطبه البيان امام على بن ابى طالب ( ع ) شارح : علامه بزرگوار محمد بن محمود دهدار شيرازى (ره )
  • انديشه هاى اقتصادى در نهج البلاغه مولف : دكتر سيد محسن حائرى
  • نامه هاى امام در نهج البلاغه ترجمه : دكتر على شيروانى
  • جلوه تاريخ در شرح نهج البلاغه ابن ابى الحديد جلد 1 ترجمه و تحشيه : دكتر محمود مهدوى دامغانى
  • جلوه تاريخ در شرح نهج البلاغه ابن ابى الحديد جلد 2 ترجمه و تحشيه : دكتر محمود مهدوى دامغانى
  • جلوه تاريخ در شرح نهج البلاغه ابن ابى الحديد جلد 3 ترجمه و تحشيه : دكتر محمود مهدوى دامغانى
  • جلوه تاريخ در شرح نهج البلاغه ابن ابى الحديد جلد 4 ترجمه و تحشيه : دكتر محمود مهدوى دامغانى
  • جلوه تاريخ در شرح نهج البلاغه ابن ابى الحديد جلد 5 ترجمه و تحشيه : دكتر محمود مهدوى دامغانى
  • جلوه تاريخ در شرح نهج البلاغه ابن ابى الحديد جلد 6 ترجمه و تحشيه : دكتر محمود مهدوى دامغانى
  • جلوه تاريخ در شرح نهج البلاغه ابن ابى الحديد جلد 7 ترجمه و تحشيه : دكتر محمود مهدوى دامغانى
  • جلوه تاريخ در شرح نهج البلاغه ابن ابى الحديد جلد 8 ترجمه و تحشيه : دكتر محمود مهدوى دامغانى
  • پندهاى كوتاه از نهج البلاغه نويسنده : هئيت تحريريه بنياد نهج البلاغه
  • نهج البلاغه موضوعى مولف : عباس عزيزى
  • معاد در نهج البلاغه مولف : احمد باقريان ساروى
  • درآمدى بر سياست و حكومت در نهج البلاغه مؤ لف : محمدمهدى باباپور گل افشانى
  • اصلاحات از منظر نهج البلاغه مؤ لف : حسين ايرانى
  • آشنايى با نهج البلاغه امام على عليه السلام مولف : سيد جعفر حسينى
  • ارزش تاريخ در نهج البلاغه مولف : عباس نصر
  • قرآن در آيينه نهج البلاغه مولف : استاد محمدتقي مصباح يزدي
  • + نوشته شده در  پنجشنبه بیست و یکم آذر 1387ساعت 14:0  توسط سيد محمد ظاهر محمدي  | 

    برگشت به صفحه اصلي چاپ صفحه جاري
    معارف   اجتماعى   گوناگون   تاريخ   ادعيه و زيارات   حكايات   انسان سازى   اولياء الله   مبانى   معارف قرآن  
    مبانى / نهج البلاغه   

       نهج البلاغه از ديدگاه مقام معظم رهبري


       اين كتاب توسط محمد مهدي عليقلي در 14 فصل از سخنان و نظرات مقام معظم رهبري در مورد نهج البلاغه تهيه و تنظيم شده است كه از فصول آن ميتوان به عناوين زير اشاره نمود :
    تاريخچه نهج البلاغه - تصوير شخصيت علي عليه السلام در نهج البلاغه - فيض الاسلام اولين مترجم نهج البلاغه - قرآن و نهج البلاغه - نقش نهج البلاغه در جامعه اسلامي - نقش نهج البلاغه در جهان اسلام و ...







       خطبه‌ها : نهج البلاغه حضرت علي (ع)

       نامه‌ها : نهج البلاغه حضرت علي (ع)

       كلمات قصار : نهج البلاغه حضرت علي (ع)


       كتاب ارزشمند نهج البلاغه كه توسط جناب سيد رضي رحمةالله عليه از كلمات گهربار مولا امير المومنين عليه السلام در سه قسمت خطبه ها , نامه ها و كلمات قصار و حكمت ها جمع آوري شده است از كتب گرانقدر شيعه مي باشد.


      مطلوب من كل طالب از كلام حضرت علي(ع)


       اين كتاب توسط رشيد الدين وطواط (537 ه - ق) شرح گرديده است و توسط دكتر محمو د عابدي تصحيح شده و در اختيار استفاده كنندگان قرار داده شده است. و حاوي شرح و تفسير يكصد كلمه از كلمات گهربار امير المومنين علي عليه السلام است .


       پندهاي كوتاه از نهج البلاغه


       اين كتاب كه شامل 55 عدد از فرمايشات حضرت علي (ع) به همراه شرح و تفسير ميباشد توسط هيئت تحريريه بنياد نهج البلاغه جمع آوري و برشته تحرير درآمده است.


       آشنايي با نهج البلاغه امام علي (ع)


       اين كتاب توسط سيد جعفر حسيني برشته تحرير در آمده و داراي مطالب مستند و متنوعي در مورد اين مجموعه ارزشمند شيعي ميباشد.


       شرح خطبةالبيان حضرت علي (ع)


       اين كتاب توسط علامه محمد بن محمود دهدار شيرازي تاليف و به اهتمام محمد حسن اكبري ساوي براي چاپ و نشر آماده شده است و شامل شرحي زيبا از خطبه حضرت است.


       جلوه تاريخ در شرح نهج البلاغه جلد 1

      جلوه تاريخ در شرح نهج البلاغه جلد 2

      جلوه تاريخ در شرح نهج البلاغه جلد 3

       جلوه تاريخ در شرح نهج البلاغه جلد 4

       جلوه تاريخ در شرح نهج البلاغه جلد 5

       جلوه تاريخ در شرح نهج البلاغه جلد 6

       جلوه تاريخ در شرح نهج البلاغه جلد 7

       جلوه تاريخ در شرح نهج البلاغه جلد 8


       كتاب حاضر گزيده تاريخي از شرح عبدالحميد بن هبه الله بن محمد بن حسين مدائني كه بيشتر به ابن ابي الحديد معروف است و از علماي قرن ششم است بر نهج البلاغه حضرت علي عليه السلام ميباشد. و جناب آقاي محمود مهدوي دامغاني پس از اقتباس آنرا ترجمه و در هشت جلد منتشر نموده است.
       لازم بذكر است كه شرح ابن ابي الحديد يكي از زيباترين شروحي است كه توسط يك عالم سني بر نهج البلاغه زده شده است.


       سيري در نهج البلاغه


       اين كتاب از تاليفات ارزشمند استاد شهيد مرتضي مطهري رحمة الله عليه بوده که مطالب گرانقدري را درباره كتاب شريف نهج البلاغه برشته تحرير در آورده اند.


    + نوشته شده در  پنجشنبه بیست و یکم آذر 1387ساعت 13:59  توسط سيد محمد ظاهر محمدي  | 


     

    1- پيمانها و معاهدات در نهج‏البلاغه جديد

    2- رهبرى صالح از ديدگاه نهج‏البلاغه جديد

    3- سيرى در كتابشناختى نهج‏البلاغه جديد

    4- سيماى اخلاقى رهبر در آيينه نهج البلاغه جديد

    5- على (ع) بزرگترين خطيب تاريخ جديد

    6- محقق طباطبايى و كتاب گرانسنگ «نهج‏البلاغه عبرالقرون‏» جديد

    7- نقش رهبرى در اشراف بر شئون جامعه جديد

    8- نقش نهج البلاغه در فقه اسلامى جديد

    9- نهج البلاغه، منشور جاودان جديد

    10- آشنايى‌ با شرح‌ ابن‌ مَيثَم‌ بحرانى‌ بر نهج‌البلاغه‌ جديد

    11- برخى از ويژگيهاى شخصيت دانشمند متفكر علامه ميثم بحرانى جديد

    12- ديدگاه ابن ميثم درباره توحيد و صفات الهى جديد

    13- شروح نهج البلاغه جديد

    14- نگاه نهج‏البلاغه به نوجوانان جديد

    15- نگرشي بر روش (متدلوژي) شيخ ميثم بحراني در كتاب شرح نهج البلاغه جديد

    16- نگرشي بر مقدمه شرح نهج البلاغه علامه ابن ميثم جديد

    17- هدف از بعثت رسول در آثار شيخ ميثم بحراني جديد

    18- تلخيص سيري در نهج البلاغه استاد شهيد مطهري جديد

    19- ره آورد بعثت از منظر نهج البلاغه (1)

    20- ره آورد بعثت از منظر نهج البلاغه (2)

    21- ره آورد بعثت از منظر نهج البلاغه (3)

    22- بهره‏گيرى ادبيات فارسى از نهج البلاغه

    23- اخلاق در نهج البلاغه

    24- على (ع) و قرآن كريم

    25- عوامل همكارى و اعتماد بين مردم و حكومت از ديدگاه نهج البلاغه

    26- عظمت نهج البلاغه

    27- چهره برترين

    28- عدالت و عدل الهى در حيات معقول على (ع)

    29- على (ع) و فلسفه الهى

    30- حقّ و باطل در نهج البلاغه

    31- حكومت در نهج البلاغه

    32- حقوق متقابل امام و مردم در نهج البلاغه

    33- جنگ در نهج البلاغه

    34- فرزند كعبه

    35- نقش خطابه در نهج البلاغه

    36- مبانى فكرى، انسانى و اجتماعى در نهج البلاغه

    37- مقام و شخصيت زن از ديدگاه نهج البلاغه

    38- مشاوره در قرآن و نهج البلاغه

    39- ناكثين از ديدگاه امام على (ع)

    40- پيمان‏ها و معاهدات در نهج البلاغه

    41- ناكثين، قاسطين و مارقين در نهج البلاغه

    42- رابطه مردم و حكومت از ديدگاه نهج البلاغه

    43- سياست از ديدگاه على (ع) و روش حكومتى آن حضرت

    44- راز نماز در نهج البلاغه

    45- صفات متّقين در نهج البلاغه

    46- ابعاد شخصيت على (ع)

    47- شارحان نهج البلاغه از قرن پنجم تا هشتم

    48- شكوفائى عقل در نهج البلاغه

    49- شناخت شناسى فکر وفرهنگ امير المومنين

    50- سياست در نهج البلاغه

    51- تجلى على (ع) در نهج البلاغه

    52- لزوم تمسّك به علوم علوى در نهج البلاغه

    53- ابعاد تقوى در نهج البلاغه

    54- تربيت در نهج البلاغه

    55- وحدت و برادرى در نهج البلاغه

    56- عناصر موعظه‏اى نهج البلاغه

    57- براهين وجودشناختى و جهان‏شناختى در نهج البلاغه

    58- سخنى در استناد نهج البلاغه

    59- جامعيت و جاودانگى قرآن كريم در نهج البلاغه

    60- نهج البلاغه، جولانگاه بلاغت

    61- نهج البلاغه و ترك دنيا

    62- نهج البلاغه از منظر انديشمندان

    63- نبوت در نهج البلاغه

    64- زندگى نامه شريف رضى

    65- تفاسير و شروح نهج البلاغه

    66- نگارش نهج البلاغه

    67- آزادى دينى در نهج‏البلاغه

    68- آغاز آفرينش از ديدگاه امام على عليه السلام

    69- امام على(ع)در آينه نهج‏البلاغه(3)

    70- انسان كامل در نهج البلاغه

    71- بررسي‌ نظام‌ داخلي‌ قرآن‌ در نهج‌البلاغه‌

    72- بررسي‌ نظام‌ غايي‌ قرآن‌، در نهج‌البلاغه‌

    73- بررسي‌ نظام‌ فاعلي‌ قرآن‌ در نهج‌البلاغه‌

    74- پنج گوهر علوى

    75- جريان شناسى دشمنى با على(ع) در نهج البلاغه(1)

    76- جريان شناسى دشمنى با على(ع) در نهج البلاغه(2)

    77- جلوه‏هايى ازشخصيت امام على عليه‏السلام در نهج‏البلاغه

    78- جهان بينى الهى در نهج البلاغه

    79- خبرهاى نهج البلاغه از عالم غيب

    80- خودى و غير خودى از منظر نهج البلاغه (4)

    81- رابطه جامعه و معرفت از ديدگاه نهج البلاغه

    82- عوامل تغييرات اجتماعى در نهج‏البلاغه

    83- منافقان در نهج البلاغه

    84- نهج البلاغه از ديد هانرى كربن ـ امين نخله ـ بولس سلامه ـ جرج جرداق

    85- نهج البلاغه و مسأله حقوق طبيعى

    86- وصف دنيا در نهج البلاغه

    87- اهل بيت در نهج البلاغه

    88- آغاز آفرينش از ديدگاه قرآن و نهج البلاغه

    89- امام علي (ع) در آينه نهج البلاغه 1

    90- امام علي (ع) در آينه نهج البلاغه 2

    91- اهميت افشاگرى در نهج البلاغه

    92- بيت المال در نهج البلاغه

    93- پروا پيشگى و احساس مسؤوليت در نهج البلاغه

    94- تربيت در نهج البلاغه

    95- تصوير شخصي امام علي (ع) در نهج البلاغه

    96- تعليم و تعلم در نهج البلاغه

    97- تفسير آيات قرآن در نهج البلاغه

    98- جلوه هاى نهج البلاغه در ادبيات عرب

    99- حق و تكليف در نهج البلاغه

    100- حكومت حق است يا تكليف؟

    101- داستانى از نهج البلاغه

    102- دنيا زدگى از نگاه نهج البلاغه

    103- سعادت در نگاه نهج البلاغه

    104- سيماى مديران در آيينه نهج البلاغه

    105- نهج البلاغه و خبرهاى غيبى


    + نوشته شده در  پنجشنبه بیست و یکم آذر 1387ساعت 13:56  توسط سيد محمد ظاهر محمدي  | 
    ترجمه نهج البلاغه

    شهيدى «نهج البلاغه»

    يا راه سخن رسا گفتن اين تركيب زيبا نامى است كه سيد شريف رضى رحمة الله عليه بر گرد آورده خود از خطبه‏ها، نامه‏ها و گفتارهاى كوتاه مولى امير المؤمنين على عليه السلام نهاده است. در ميان هزاران نام كه مصنفان، مؤلفان و يا مترجمان حوزه مسلمانى بر كتاب‏هاى خود نهاده‏اند، هيچ نامى چون «نهج البلاغه» با محتواى كتاب منطبق نيست و مى‏توان گفت اين نام از عالم غيب بر دل روشن شريف رضى رحمه الله إفاضه گرديده است، كه «الأسماء تنزل من السماء» راه سخن رسا گفتن را در اين مجموعه بايد يافت. آنكه بخواهد عربى بنويسد يا به عربى سخن گويد و گفته وى پخته باشد و به جمال آراسته و لفظ آن سخته و از واژه نابجا پيراسته، بايد در اين مجموعه بنگرد و آنرا بارها بخواند، و فقره‏هايش را بكار برد تا ملكه بلاغت در گفته و يا نوشته او پديد گردد، و سخنش مورد قبول همگان افتد. چنانكه‏گويندگان و مترسلان عرب از سده نخستين هجرت به بعد چنين كرده‏اند . عبد الحميد بن يحيى عامرى مقتول به سال 132 ه. ق كاتب مروان بن محمد آخرين خليفه مروانى است. در باره او گفته‏اند هنر كتابت به عبد الحميد آغاز گرديد. عبد الحميد گفته است : هفتاد خطبه از خطبه‏هاى أصلع را از بر كردم و اين خطبه‏ها در ذهن من پى در پى (چون) چشمه‏اى جوشيد. و ابو عثمان جاحظ (م ـ 255 ه. ق) كه او را امام ادب عربى شمرده‏اند و مسعودى وى را فصيح‏ترين نويسندگان سلف دانسته است پس از نوشتن اين فقره از سخنان امام «قيمة كل امرى‏ء ما يحسن» . چنين نويسد: اگر از اين كتاب جز همين جمله را نداشتيم، آنرا شافى، كافى، بسنده و بى‏نياز كننده مى‏يافتيم. بلكه آنرا فزون از كفايت و منتهى به غايت مى‏ديديم و نيكوترين سخن آنست كه اندك آن تو را از بسيار، بى‏نياز سازد و معنى آن در ظاهر لفظ آن بود. ابن نباته عبد الرحيم بن محمد بن اسماعيل (م ـ 374 ه. ق) كه از اديبان بنام، و خطيبان مشهور عرب است و در حلب در عهد سيف الدوله منصب خطابت داشته است، گويد: از خطابه‏ها گنجى از بر كردم كه هر چند از آن بردارم نمى‏كاهد، و افزون مى‏شود و بيشتر آنچه از بر كردم يك صد فصل از موعظت‏هاى على بن ابى طالب است. زكى مبارك در كتاب «النثر الفنى» آنجا كه از سبك ابو اسحاق صابى (م ـ 380) سخن مى‏گويد فقره‏اى از نوشته صابى را آورده و چنين نويسد: اگر ما اين عبارت را با همانند آن كه شريف رضى از گفتار على آورده برابر كنيم، مى‏بينيم صابى و شريف رضى هر دو از يك آبشخور سيراب شده‏اند. پژوهنده هرگاه خطبه‏ها و رساله‏هاى اديبان عرب و بلكه شعرهاى شاعران عربى زبان پس از اسلام را بررسى كند، خواهد ديد كمتر شاعر و اديبى است كه معنيى را از سخنان على (ع) نگرفته و يا گفته او را در نوشته و يا سروده خويش تضمين نكرده باشد. در ايران اسلامى نيز سيرت شاعران و نويسندگان بر اين بوده است كه نوشته‏هاى خود را به گفته‏هاى امام بيارايند، يا معنى‏هاى بلند سخنان وى را در شعر خود بياورند و آنچه موجب روى آوردن اين اديبان و سخنگويان به گفتار امير المؤمنين على عليه السلام بوده است گذشته از كمال معنى و جمال لفظ، بلاغت است كه در عبارت‏هاى امام نهفته است: گنجاندن معنى بسيار در كمتر لفظ، بدون اخلال در معنى. بلاغت چيست؟ در تعريف بلاغت گفته‏اند، متناسب بودن سخن فصيح است با مقتضاى حال، يعنى رعايت كردن وضع شنونده و يا خواننده از جهت ميزان دريافت، و مقدار اطلاع وى، نيز رعايت موقعيت زمان و مكان و ديگر خصوصيت‏ها كه موجب شود سخن يا نوشته، در شنونده و يا خواننده اثرى مطلوب بجا نهد. به تعبير كوتاه‏تر بليغ كسى است كه سخن را پيرايه بندد و دراز گويد آنجا كه بايد و كوتاه سازد و لفظ وى ساده بود آنجا كه دراز گفتن و پيرايه بستن لفظ را نشايد . دقت در مجموعه فراهم آورده سيد شريف رضى روشن مى‏سازد كه خطبه‏ها، نامه‏ها و گفتارهاى كوتاه امام (ع) مصداق درست چنين تعريفى است. هنگامى كه خطبه مى‏خواند و بايد شنوندگان را از آنچه به سود دين و دنياى آنان است بياگاهاند، گفته‏اش به تفصيل است و آنجا كه شايد و سزاست و بايد كه سخن در دل شنونده نشيند، و جاى گيرد و او از آن سخن پند پذيرد، معنى را در عبارت‏هاى گونه‏گون نشاند، چنانكه هر عبارت نكته‏اى نو را رساند، هر فقره درسى را آموزد، و چراغ دل شنونده را بيشتر برافروزد. به سخنان او كه در خطبه نخستين و در باره فرشتگان و در خطبه غرا و اشباح و در چگونگى زندگى و مرگ انسان آمده بنگريد. در اين خطبه‏ها صحنه‏ها و حالت‏ها را چنان وصف مى‏كند كه گوئى شنونده خود در آنجا به سر مى‏برد. اين‏ها نه تنها نشان دهنده بلكه آموزنده دقت در لطف تعبير و حسن تركيب و زيبائى لفظ و بلندى معنى است. اما نكته‏اصلى يعنى بلاغت يا مطابقت گفته يا مقتضاى حال را، چنانكه بايد آن گاه درمى‏يابيم كه وضع اجتماعى عصر و حالت مستمعان امام را در نظر بگيريم چه آگاهى از وضع آنان در آن روزگار است كه ما را از سر تكرار چنين نكته‏ها در چند خطبه آگاه مى‏سازد. آنانكه تاريخ اجتماعى اسلام را خوانده‏اند، مى‏دانند از سال بيست و پنجم هجرى (تقريبا) اندك اندك مقدمات جدائى مسلمانان از عصر نبوت و بازگشت به زندگانى پيش از بعثت آغاز گرديد. بزرگان و قدرت‏طلبان قريش كه تا فتح مكه مسلمان نشده بودند، پس از گشوده شدن اين شهر مقدس پيش‏پاى خود راهى جز پذيرفتن اسلام نديدند، اما گروهى از آنان جز كلمه توحيد و نبوت كه به زبان آوردند تا زنده مانند از اسلام چه مى‏دانستند هيچ و شايد هم نمى‏خواستند بدانند. دوران زندگانى پربركت رسول اكرم، پس از اين فتح بيش از سه سال نبود. و پس از رحلت او عصر فتوحات آغاز گرديد. بيشتر اين بزرگان با منصب فرماندهى روانه ميدان‏هاى جنگ شدند و يا ولايت شهرهاى گشوده را يافتند. سرگرمى سران مهاجر و انصار در جنگ‏هاى برون مرزى از يكسو و سادگى وضع عموم مسلمانان، نيز سختگيرى نسبى دو زمامدار پس از پيغمبر از سوى ديگر بآنان رخصت نمى‏داد كه هر چه مى‏خواهند بكنند. اما از سال بيست و پنجم به بعد زمينه براى تاخت و تاز قريش و خاندان اموى آماده گرديد. مساوات اسلامى اندك اندك از ميان رفت، و كسانى كه خود را صحابى پيغمبر و حافظ سنت او مى‏ديدند ترجيح دادند زندگى بى‏دردسرى داشته باشند و از غنيمت‏هاى جنگى و خزانه مسلمانان هر چه بيشتر بردارند و خدا و روز جزا را هر چه كمتر به ياد آرند. دل بستگى آنان به اين جهان روزافزون، و علاقمندى‏شان به آن جهان و فراهم آوردن ساز آن اندك. پس از شورش مسلمانان و كشته شدن عثمان و بيعت مهاجر و انصار با امير مؤمنان، اين دسته از مردم نيز در جمع اصحاب او در آمدند. اما چون عدالت على را در تقسيم بيت المال و زهد او را در امارت‏ديدند، ناخشنودى خود را به زبان و كردار به امام مسلمانان نمودند، و اين گروه‏اند كه امام آنانرا با سخنانى كه ترجمه آن چنين است اندرز مى‏دهد و از دوزخ مى‏ترساند و به برداشتن توشه آخرت مى‏خواند: «كار از روى دل چنان كنيد كه گوئى از بيم جان كنيد. من چون بهشت جائى را نديده‏ام خواهان آن آسوده و از پاى نشسته، و نه چون دوزخ ترسنده از آن خفته و از بيم رسته. بدانيد آنكه حق او را سود ندهد باطل زيانش رساند و آنكه به راه نيفتد گمراهى به هلاكتش كشاند. شما را فرموده‏اند بار بربنديد و توشه برگيريد. من بر شما از دو چيز بيشتر مى‏ترسم: دنبال هواى نفس رفتن و آرزوى دراز در سر پختن. پس تا در اين جهانيد از آن چندان توشه برداريد كه فردا خود را بدان نگاهداشتن توانيد.» و چه نكو نوشته است سيد شريف در پايان اين خطبه كه «اگر سخنى بود كه مردم را به زهد كشاند و به كار آخرت ناچار گرداند اين سخن است و در باره آن بس كه دل را از آرزوها چنان بركند كه روشن شود و پند پذيرد و بيش پى كار دنيا نگيرد.» و نيز اين سخنان: «اما مردمانى ديگرند كه ياد قيامت ديده‏شان را فرو خوابانيده و بيم رستاخيز سرشكشان را روان گردانيده يا از مردم گريزانند و يا مقهور و ترسان، يا خاموش و دهان بسته يا از روى اخلاص به دعا نشسته يا گريان و دل شكسته. در كنج گمنامى خزيده و خوارى و مذلت را بجان خريده... پس دنيا را خرد مقدارتر از پر كاه و گياه خشكيده بينيد. و از پيشينيان خود پند گيريد، پيش از آنكه پسينيان از شما عبرت گيرند. دنياى نكوهيده را برانيد چه او كسانى را از خود رانده است كه بيش از شما شيفته آن بوده‏اند.» نبرد بصره كه نخستين درگيرى در حوزه مسلمانى است هر چند به سود خليفه وقت پايان يافت، ليكن اندك اندك اثرى نامطلوب در ذهن گروهى كه ايمانى درست نداشتند باقى گذارد. نبرد صفين و روياروئى گروههاى يك خانواده با هم اين نگرانى را بيشتر كرد و دامنه اثر آنرا در دلها گسترده‏تر.تا آنجا كه آنان را در رفتن به ميدان كارزار بى‏رغبت ساخت، چنانكه هر يك كار را بعهده ديگرى مى‏انداخت. در خطبه‏هائى كه پس از اعتراض آنان به رأى داوران خوانده شده امام از ضمير اين دسته خبر مى‏دهد. و ايمان و اخلاص خود و مسلمانان عصر پيغمبر را فراياد آنان مى‏آورد: «ما در ميدان كارزار با رسول خدا بوديم. پدران، پسران، برادران و عموهاى خويش را مى‏كشتيم و در خون مى‏آلوديم، اين خويشاوندكشى ما را ناخوش نمى‏نمود بلكه بر ايمانمان مى‏افزود، كه در راه راست پا برجا بوديم و در سختى‏ها شكيبا و در جهاد با دشمن كوشا. گاه تنى از ما و تنى از سپاه دشمن به يكديگر مى‏جستند و چون دو گاو نر سر و تن هم را مى‏خستند. هر يك مى‏خواست جام را به ديگرى به پيمايد و از شربت مرگش سيراب نمايد. گاه نصرت از آن ما بود و گاه دشمن گوى پيروزى را مى‏ربود... به جانم سوگند اگر رفتار ما همانند شما بود نه ستون دين بر جا بود و نه درخت ايمان شاداب و خوش‏نما.» و آنجا كه مى‏بيند هم چشمى‏هاى قبيله‏اى كه در عصر رسول خدا (ص) از ميان رفته بود زنده گرديده و ازدى به رقابت تميمى ايستاده و مضرى با يمانى در افتاده مى‏فرمايد: «بدانيد كه شما پس از هجرت و ادب آموختن از شريعت به خوى باديه‏نشينى بازگشتيد. و پس از پيوند دوستى دسته دسته شديد. با اسلام جز به نام آن بستگى نداريد، و از ايمان جز نشان آنرا نمى‏شناسيد. مى‏گوئيد به آتش مى‏سوزيم و ننگ را نمى‏توزيم گويا مى‏خواهيد اسلام را دگرگون كنيد با پرده حرمتش را دريدن و رشته برادرى دينى را بريدن...» با توجه بدين وضع اجتماعى است كه ما از سر تكرار تقوى و تحريض بدان در سخنان امير مؤمنان و پى در پى ترساندن ياران خويش از كيفر آن جهان آگاه مى‏شويم و بلاغت را به معنى حقيقى آن در اين خطبه‏ها مى‏يابيم. اما آنچه اين اثر را از ديگر نمونه‏هاى سخنان بليغ جدا و خواننده آنرا در چهار موج إعجاب رها مى‏سازد، تنها مطابقت سخن با مقتضاى حال نيست، هرچند در اين باب به كمال است. آنچه سخنان امام (ع) را تا بدان درجه بالا برده كه گويند برتر از سخن آفريده و فروتر از گفته آفريننده است، رنگى است كه از كلام پروردگار در گفتار على (ع) مى‏بينيم. گفتارى بى‏انديشه پيش و بى‏آموختن از استادى، ـ كم يا بيش ـ . مى‏دانيم هر گوينده كه در فن سخنورى به كمال رسد و هر نويسنده كه در ميدان ترسل پيش افتد بايد سالها در محضر استادان زانو زند تا هنر گويندگى و يا نويسندگى را بياموزد . حالى كه امام بزرگوار جز محضر رسول اكرم دبستانى نديده و جز از آورنده قرآن از كسى درس بلاغت نشنيده. آن گاه خواست او از اين سخنان نه ترسل است نه انشاء و نه كوشش در آوردن سجع، يا ترصيع، يا موازنه يا طباق يا مراعات النظير و ديگر هنرهاى لفظى و معنوى . با اين همه چنانكه مى‏بينيم سخنان وى آراسته به چنين زيورهاست. اين خطبه‏هاى گوناگون به حكم ضرورت در جمعه‏ها و يا در اجتماع مسلمانان القاء گرديده است و بدون ترديد گوينده پيش از آغاز خطبه در لفظ نينديشيده و قبلا معنى را در خاطر نسنجيده، اما آنچه از معنى در قالب لفظ آورده است زيور صناعت را يكى پس از ديگرى هر چه زيباتر و متناسبتر به خود مى‏گيرد. مجموعه سخنان امام پندى است يا حكمتى، تعليمى يا ارشادى تهديدى يا تشويقى، عبرتى يا موعظتى، تشريفى و يا كرامتى كه گاه در صلابت چون صخره‏هاى سخت است كه از ستيغ كوهى بلند فرا زير آيد و به ژرفاى دريايى خروشان فرو ريزد و صدمت آن در اين سو و آن سو آوا در افكند، و گاه در نرمى چون شبنم بهارى كه بر برگ گل نشيند يا نسيم سحرگاهى كه چهره خفته‏اى را نوازش دهد. در بيم چون صاعقه‏اى كه زمين را بلرزاند و در اميد چون آبشارى كه از فاصله‏اى نزديك آهنگ موزون خود را به گوش جگر تافته‏اى رساند. اين جنس انشاء سخن، فن كس يا كسانى نيست كه بتوانند از راه تدريس و محاورت و تمرين و ممارست بر آن دست يابند، موهبتى است خاص كه از خزانه علم الهى به نادره مردان جهان تفويض مى‏گردد. در باره نهج البلاغه و محتواى آن از ديرباز بحث‏ها شده و شرح‏ها و تفسيرها به زبان‏هاى گوناگون بر اين مجموعه نوشته‏اند، اما هر چه نوشته باشند و هر چه بنويسند باز هم حق اين سخنان را نگزارده‏اند. نهج البلاغه دائرة المعارفى از فرهنگ اسلامى است: خداشناسى، و جهان فرشتگان، پيدايش عالم، طبيعت انسان، امتها و حكومتهاى نيكوكار و يا ستمباره اما نكته اصلى اين است كه در سراسر اين سخنان، خواست امام تدريس علوم طبيعى و جانورشناسى يا فهماندن نكته‏هاى فلسفى و يا تاريخى نيست. سخنان على در طرح اين گونه بحث‏ها همچون قرآن كريم است كه به زبان موعظت از هر پديده محسوس يا معقولى نمونه‏اى روشن و قابل درك در پيش چشم شنونده قرار مى‏دهد، سپس آرام آرام او را با خود به سر منزلى مى‏برد كه بايد بدان برسد، به درگاه خدا و آستان پروردگار يكتا. آنجا كه سخن در خلقت آسمان و زمين و آفتاب و ماه و ستاره و كوههاست، به زبان اندرز ياد مى‏دهد كه آنچه آفريدگار به آفريدگان بخشيده خير محض است، اما انسان ناسپاس حق اين همه نعمت را نمى‏گزارد و از راه خدا به راه شيطان روى مى‏آورد و بخشش الهى را در راه انگيختن شر و بر پا كردن فتنه صرف مى‏كند، و آنجا كه تذكار داستان پيشينيان است، به حاضران تعليم مى‏دهد كه روزگار آيينه عبرت است و گذشته را در آن توان ديد اما عبرت گيرنده كى و چه كسى است ببينيد امتهاى از ميان رفته و در زير خاك خفته چه كردند و چه ديدند كار نيك آنان را تقليد كنيد و از ارتكاب كار زشتى كه به نابودى آنان منتهى گشت بپرهيزيد. در خلال اين اندرزها گاهى هم به اصحاب خود مى‏نگرد و به حال و كردار آنان مى‏انديشد، ناگهان كوهى از اندوه و دريغ بر دل او فرود مى‏آيد و آن هنگامى است كه ديده حقيقت بين را از مردمى كه پاى منبرش نشسته‏اند مى‏گرداند، و به افقى دورتر مى‏گشايد به روزگار محمد (ص) و ياران پاكدل او كه با اعتقاد به خدا و روز رستاخيز نصرت دين را بر سود دنياى خود مقدم‏داشتند. ديگر بار به جمع حاضران مى‏پردازد و مى‏بيند هنوز از آن زمان بيش از سى سال نگذشته است، چه شد كه در اين فاصله كوتاه مسلمان نماها جاى مسلمانان راستين نشسته‏اند مردمى كه چون دنيا به روى آنان خنديد خدا را فراموش و امام خود را نافرمانى كردند. آن مردم كه گردن‏ها را مى‏كشيدند و بر خود مى‏باليدند كه ما در راه خدا شهيد داده‏ايم و خود نيز در آرزوى شهادتيم كجا رفتند چرا اينان كه گرد مرا گرفته‏اند تن آسانى را بر كشته شدن در راه دين ترجيح مى‏دهند و هر يك مى‏كوشد تا اين وظيفه دينى را به گردن ديگرى اندازد؟ به مساوات و ايثار مسلمانان در صدر اسلام مى‏نگرد كه چگونه ديگرى را بر خود مقدم مى‏داشتند و مى‏كوشيدند خود را از آلوده شدن به مال دنيا پاك نگاه دارند. اكنون چرا اينان مال اندوز و دنيا پرست شده‏اند اين نمونه‏ها و دهها نمونه ديگر محتواى خطبه‏هاى امام است . نامه‏ها بيشتر دستور كار حكمرانان است كه: چگونه با طبقات مردم رفتار كنند و چسان در نگهبانى خزانه ملت بكوشند. در هزينه صرفه و صلاح جامعه را در نظر بگيرند. اما مضمون اين نامه‏ها دستور حاكم نيمى از پهنه مسكونى جهان آن روز كه به عاملان زيردست خود فرمان مى‏دهد نيست، نوشته پدرى مهربان، سالخورده و سرد و گرم روزگار چشيده است كه به فرزندان نورس خويش مى‏آموزد تا در نبرد زندگى چگونه با مشكلات روبرو شوند. در باره فقره‏ها و جمله‏هاى كوتاه از خود چيزى نمى‏نويسم، و نوشته‏ام را يك بار ديگر با قضاوت امام اديبان عرب عمرو بن بحر ملقب به جاحظ مى‏آرايم. «اگر از سخن على جز همين نكته را نداشتيم آن را شافى كافى و بى‏نياز كننده مى‏يافتيم بلكه افزون از كفايت و منتهى به غايت مى‏ديديم.» براى آن كه نپندارند دلبستگى نگارنده به مذهب شيعه و شيفتگى وى به مكارم اخلاق و صفات انسانى على عليه السلام او را به چنين داورى واداشته است، تنها ترجمه يك فقره از مقدمه شيخ بزرگوار محمد عبده رحمة الله عليه‏مفتى پيشين ديار مصر را كه از علماى سنت و جماعت است مى‏نويسم تا معلوم شود صرافان سخن بدين گنجينه گوهر چه نظرى دارند و چه أرجى مى‏نهند : «هنگام خواندن چون از عبارتى به عبارت ديگر مى‏پرداختم مى‏ديدم جولانگاه انديشه و ديدگاه بصيرت تغيير مى‏يابد. گاهى خود را در جهانى از معانى بلند مى‏ديدم كه در پوششى از لفظهاى رخشان و خيره كننده، به زيارت جانهاى پاك مى‏آيد و در دلهاى زدوده از غل و غش رخت مى‏گشايد ... و گاهى جمله و عبارتها چنان مى‏نمود كه گويى با چهره‏هاى عبوس و درهم ريخته و دندانهاى بر يكديگر فشرده و چنگال عقابان درهم شكننده آماده حمله روبرو هستم و گاه عقلى نورانى را مى‏ديدم كه با آفريده جسمانى همانندى ندارد. از كاروان خدايى جدا شده و با روح انسانى پيوسته و پس از آن كه آن را از آلودگى وسوسه‏ها پاك ساخته تشريفى از عالم طبيعت بدو پوشانده سپس آن را با خويش به ملكوت اعلى برده و تا پايگاه تجلى نور الهى رسانده و در كنف قدس ربوبى ساكن كرده است، و گاهى خطيبى را مى‏ديدم كه واليان امت را مخاطب ساخته با صدايى رسا آنان را تعليم مى‏دهد و راه صواب و خطا را به ايشان مى‏نماياند و دقايق سياست را به آنان مى‏آموزد و از پيمودن راهى كه به ورطه گمراهى پايان مى‏يابد، بر حذر مى‏دارد.» آرى چنين است سخنان على عليه السلام. گفتارى فروتر از كلام خالق و برتر از سخن مخلوق .

    + نوشته شده در  پنجشنبه بیست و یکم آذر 1387ساعت 13:24  توسط سيد محمد ظاهر محمدي  | 


     
    متن نهج البلاغه

    ترجمه و شرح خطبه ها

    ترجمه و شرح نامه ها

    ترجمه و شرح حكمت ها

    شريف رضى

    ترجمه و شرح

    اندرزهاى نهج البلاغه

    شگفتيهاى نهج البلاغه

    درس هايى از نهج البلاغه

    نهج البلاغه گويا

    جستجو

     

    به پايگاه تخصصى نهج البلاغه وابسته به مركز جهانى اطلاع رسانى آل البيت (عليهم السلام) خوش آمديد

    تازه هاى پايگاه

    ?كتابخانه (6 جلد کتاب جديد)
    * ترجمه استناد نهج البلاغه * ياد نامه دومين كنگره نهج البلاغه * ياد نامه سومين كنگره نهج البلاغه * در پيرامون نهج البلاغه * روشهاى‌تحقيق‌دراسنادومدارك‌نهج‌البلاغه * بخشى از زيبايى هاى نهج البلاغه ?درسهايى از نهج البلاغه
    * خطبه قاصعه ـ 28 قسمت
    * خطبه 86 ـ 8 قسمت
    * خطبه 28 ـ 4 قسمت
    * خطبه 87 ـ 7 قسمت
    * حكمت 289 ـ 4 قسمت
    * خطبه 32 ـ 3 قسمت
    * نامه 45 ـ 14 قسمت
    ?ترجمه و شرح
    * كليد جديد همراه با 4 عنوان شرح و ترجمه
    ?مقالات
    * 34 عنوان مقاله جديد
     

    آلبوم تصاوير

     

     

    پايگاه هاى وابسته

     
    : دفتر آيت الله سيستانى ـ قم
    : مركز جهانى اطلاع رسانى آل البيت (ع) ـ نجف
    : مركز جهانى اطلاع رسانى آل البيت (ع) ـ كربلا
    : مركز جهانى اطلاع رسانى آل البيت (ع) ـ كاظمين
    : مركز پژوهشهاى عقائدى
    : مركز پژوهشهاى فلكى ـ نجومى
    : مركز فرهنگى الزهرا (س)
    : مؤسسه امام على (ع) ـ قم
    : مؤسسه امام على (ع) ـ لندن
    : مركز اطلاع رسانى سراسرى اسلامى (پارسا)
    : شبكه يازهرا (س)
    : شبكه کودکان وجوانان
    : شبكه امام باقر (ع)
    : شبكه امام صادق (ع)
    : شبكه امام كاظم (ع)
    : شبكه امام رضا (ع)
    : شبكه امام جواد (ع)
    : شبكه امام هادى (ع)
    : شبكه امام مهدى (عج)
    : شبكه الهدى ـ پاكستان
     


    مترجمين نهج البلاغه امام على و نهج البلاغه
    مصادر نهج البلاغه مقالات جديد
    كتابخانه حافظان نهج البلاغه

    info@aalulbayt.org

    انتخاب زبان
    + نوشته شده در  پنجشنبه بیست و یکم آذر 1387ساعت 13:15  توسط سيد محمد ظاهر محمدي  | 

    حکمت های گهربار نهج البلاغه
    ترجمه فارسی
    حکمت 1
    روش برخورد با فتنه‏ها
    (اخلاقى، سياسى) درود خدا بر او، فرمود: در فتنه‏ها، چونان شتر دو ساله باش، نه پشتى دارد که سوارى دهد، و نه پستانى تا او را بدوشند.
    حکمت 2
    شناخت ضدّ ارزش‏ها
    (اخلاقى) و درود خدا بر او، فرمود: آن که جان را با طمع ورزى بپوشاند خود را پست کرده، و آن که راز سختى‏هاى خود را آشکار سازد خود را خوار کرده، و آن که زبان را بر خود حاکم کند خود را بى‏ارزش کرده است.
    حکمت 3
    شناخت ضدّ ارزش‏ها
    (اخلاقى) و درود خدا بر او، فرمود: بخل ننگ و ترس نقصان است. و تهيدستى مرد زيرک را در برهان کند مى‏سازد، و انسان تهيدست در شهر خويش نيز بيگانه است.
    حکمت 4
    ارزش‏هاى اخلاقى و ضدّ ارزش‏ها
    (اخلاقى، تربيتى) و درود خدا بر او، فرمود: ناتوانى، آفت و شکيبايى، شجاعت و زهد ثروت و پرهيزکارى سپر نگه دارنده است: و چه همنشين خوبى است راضى بودن و خرسندى.
    حکمت 5
    شناخت ارزش‏هاى اخلاقى
    (اخلاقى، سياسى، اجتماعى) و درود خدا بر او، فرمود: دانش، ميراثى گرانبها، و آداب، زيورهاى هميشه تازه، و انديشه، آيينه‏اى شفّاف است.
    حکمت 6
    ارزش راز دارى و خوشرويى
    (اخلاقى، سياسى، اجتماعى) و درود خدا بر او، فرمود: سينه خردمند صندوق راز اوست، و خوشرويى وسيله دوست يابى، و شکيبايى، گورستان پوشاننده عيب‏هاست. و يا فرمود: پرسش کردن وسيله پوشاندن عيب‏هاست، و انسان از خود راضى، دشمنان او فراوانند.
    حکمت 7
    ايثار اقتصادى و آخرت گرايى
    (اخلاقى، اقتصادى) و درود خدا بر او، فرمود: صدقه دادن دارويى ثمر بخش است، و کردار بندگان در دنيا، فردا در پيش روى آنان جلوه‏گر است.
    حکمت 8
    شگفتى‏هاى تن آدمى
    (علمى، فيزيولوژى انسانى) و درود خدا بر او، فرمود: از ويژگى‏هاى انسان در شگفتى مانيد، که: با پاره‏اى «پى» مى‏نگرد، و با «گوشت» سخن مى‏گويد، و با «استخوان» مى‏شنود، و از «شکافى» نفس مى‏کشد«».
    حکمت 9
    شناخت ره‏آورد اقبال و ادبار دنيا
    (اجتماعى، سياسى) و درود خدا بر او، فرمود: چون دنيا به کسى روى آورد، نيکى‏هاى ديگران را به او عاريت دهد، و چون از او روى برگرداند خوبى‏هاى او را نيز بربايد.
    حکمت 10
    روش زندگى با مردم
    (اخلاقى، اجتماعى) و درود خدا بر او، فرمود: با مردم آنگونه معاشرت کنيد، که اگر مرديد بر شما اشک ريزند، و اگر زنده مانديد، با اشتياق سوى شما آيند.
    حکمت 11
    روش برخورد با دشمن
    (سياسى، اخلاقى) و درود خدا بر او، فرمود: اگر بر دشمنت دست يافتى، بخشيدن او را شکرانه پيروزى قرار ده.
    حکمت 12
    آيين دوست يابى
    (اخلاقى، اجتماعى، تربيتى) و درود خدا بر او، فرمود: ناتوان‏ترين مردم کسى است که در دوست يابى ناتوان است، و از او ناتوان‏تر آن که دوستان خود را از دست بدهد.
    حکمت 13
    روش استفاده از نعمت‏ها
    (اخلاقى، معنوى) و درود خدا بر او، فرمود: چون نشانه‏هاى نعمت پروردگار آشکار شد، با ناسپاسى نعمت‏ها را از خود دور نسازيد.
    حکمت 14
    روش برخورد با خويشاوندان
    (اخلاقى، اجتماعى) و درود خدا بر او، فرمود: کسى را که نزديکانش واگذارند، بيگانه او را پذيرا مى‏گردد.
    حکمت 15
    روش برخورد با فريب خورده‏گان
    (اخلاق اجتماعى) و درود خدا بر او، فرمود: هر فريب خورده‏اى را نمى‏شود سرزنش کرد.«»
    حکمت 16
    شناخت جايگاه جبر و اختيار
    (اعتقادى، معنوى) و درود خدا بر او، فرمود: کارها چنان در سيطره تقدير است که چاره انديشى به مرگ مى‏انجامد.«»
    حکمت 17
    ضرورت رنگ کردن موها
    (بهداشتى، تجمّل و زيبايى) و درود خدا بر او، فرمود: (از امام پرسيدند که رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرمود: موها را رنگ کنيد، و خود را شبيه يهود نسازيد يعنى چه فرمود) پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم اين سخن را در روزگارى فرمود که پيروان اسلام اندک بودند، امّا امروز که اسلام گسترش يافته، و نظام اسلامى استوار شده، هر کس آنچه را دوست دارد انجام دهد.
    حکمت 18
    ره آورد شوم فرار از جنگ
    (سياسى، اخلاق نظامى) و درود خدا بر او، فرمود: (در باره آنان که از جنگ کناره گرفتند) حق را خوار کرده، باطل را نيز يارى نکردند.«»
    حکمت 19
    ره آورد شوم هواپرستى
    (اخلاقى) و درود خدا بر او، فرمود: آن کس که در پى آرزوى خويش تازد، مرگ او را از پاى در آورد.
    حکمت 20
    روش برخورد با جوانمردان
    (اخلاقى، اجتماعى) و درود خدا بر او، فرمود: از لغزش جوانمردان درگذريد، زيرا جوانمردى نمى‏لغزد جز آن که دست خدا او را بلند مرتبه مى‏سازد.
    حکمت 21
    ارزش‏ها و ضدّ ارزش‏ها
    (اخلاقى) و درود خدا بر او، فرمود: ترس با نااميدى، و شرم با محروميّت همراه است، و فرصت‏ها چون ابرها مى‏گذرند، پس فرصت‏هاى نيک را غنيمت شماريد.
    حکمت 22
    روش گرفتن حق
    (اخلاقى، سياسى) و درود خدا بر او، فرمود: ما را حقّى است اگر به ما داده شود، و گر نه بر پشت شتران سوار شويم و براى گرفتن آن برانيم هر چند شب روى به طول انجامد.«»
    (اين از سخنان لطيف و فصيح است، يعنى اگر حق ما را ندادند، خوار خواهيم شد و بايد بر ترک شتر سوار چون بنده بنشينيم)
    حکمت 23
    ضرورت عمل گرايى
    (اخلاقى، اجتماعى)
    و درود خدا بر او، فرمود: کسى که کردارش او را به جايى نرساند، افتخارات خاندانش او را به جايى نخواهد رسانيد.
    حکمت 24
    روش يارى کردن مردم
    (اخلاق اجتماعى) و درود خدا بر او، فرمود: از کفّاره گناهان بزرگ، به فرياد مردم رسيدن، و آرام کردن مصيبت ديدگان است.
    حکمت 25
    ترس از خدا در فزونى نعمت‏ها
    (اخلاقى) و درود خدا بر او، فرمود: اى فرزند آدم زمانى که خدا را مى‏بينى که انواع نعمت‏ها را به تو مى‏رساند تو در حالى که معصيت کارى، بترس.
    حکمت 26
    رفتار شناسى (و نقش روحيّات در تن آدمى)
    (علمى، اخلاقى) و درود خدا بر او، فرمود: کسى چيزى را در دل پنهان نکرد جز آن که در لغزش‏هاى زبان و رنگ رخسارش، آشکار خواهد گشت.«»
    حکمت 27
    روش درمان دردها
    (بهداشتى، درمانى) و درود خدا بر او، فرمود: با درد خود بساز، چندان که با تو سازگار است.
    حکمت 28
    برترين پارسايى
    (اخلاقى، معنوى) و درود خدا بر او، فرمود: برترين زهد، پنهان داشتن زهد است
    حکمت 29
    ضرورت ياد مرگ
    (اخلاقى) و درود خدا بر او، فرمود: هنگامى که تو زندگى را پشت سر مى‏گذارى و مرگ به تو روى مى‏آورد، پس ديدار با مرگ چه زود خواهد بود.
    حکمت 30
    پرهيز از غفلت زدگى
    (اخلاقى، اعتقادى) و درود خدا بر او، فرمود: هشدار هشدار به خدا سوگند، چنان پرده‏پوشى کرده که پندارى تو را بخشيده است
    حکمت 31
    (اخلاقى، سياسى) و درود خدا بر او، فرمود: (از ايمان پرسيدند، جواب داد)
    1-  شناخت پايه‏هاى ايمان:
    ايمان بر چهار پايه استوار است: صبر، يقين، عدل و جهاد. صبر نيز بر چهار پايه قرار دارد. شوق، هراس، زهد و انتظار. آن کس که اشتياق بهشت دارد، شهوت‏هايش کاستى گيرد، و آن کس که از آتش جهنّم مى‏ترسد، از حرام دورى مى‏گزيند، و آن کس که در دنيا زهد مى‏ورزد، مصيبت‏ها را ساده پندارد، و آن کس که مرگ را انتظار مى‏کشد در نيکى‏ها شتاب مى‏کند. يقين نيز بر چهار پايه استوار است: بينش زيرکانه، دريافت حکيمانه واقعيّت‏ها، پند گرفتن از حوادث روزگار، و پيمودن راه درست پيشينيان. پس آن کس که هوشمندانه به واقعيّت‏ها نگريست، حکمت را آشکارا بيند، و آن که حکمت را آشکارا ديد، عبرت آموزى را شناسد، و آن که عبرت آموزى شناخت گويا چنان است که با گذشتگان مى‏زيسته است. و عدل نيز بر چهار پايه بر قرار است: فکرى ژرف انديش، دانشى عميق و به حقيقت رسيده، نيکو داورى کردن و استوار بودن در شکيبايى. پس کسى که درست انديشيد به ژرفاى دانش رسيد و آن کس که به حقيقت دانش رسيد، از چشمه زلال شريعت نوشيد، و کسى که شکيبا شد در کارش زياده روى نکرده با نيکنامى در ميان مردم زندگى خواهد کرد. و جهاد نيز بر چهار پايه استوار است:
    امر به معروف، و نهى از منکر، راستگويى در هر حال، و دشمنى با فاسقان. پس هر کس به معروف امر کرد، پشتوانه نيرومند مؤمنان است، و آن کس که از زشتى‏ها نهى کرد، بينى منافقان را به خاک ماليد، و آن کس که در ميدان نبرد صادقانه پايدارى کند حقّى را که بر گردن او بوده ادا کرده است، و کسى که با فاسقان دشمنى کند و براى خدا خشم گيرد، خدا هم براى او خشم آورد، و روز قيامت او را خشنود سازد.
    2-  شناخت اقسام کفر و ترديد:
    و کفر بر چهار ستون پايدار است: کنجکاوى دروغين،«» ستيزه‏جويى و جدل، انحراف از حق، و دشمنى کردن، پس آن کس که دنبال توهّم و کنجکاوى دروغين رفت به حق نرسيد.«» و آن کس که به ستيزه‏جويى و نزاع پرداخت از ديدن حق نا بينا شد، و آن کس که از راه حق منحرف گرديد، نيکويى را زشت، و زشتى را نيکويى پنداشت و سر مست گمراهى‏ها گشت، و آن کس که دشمنى ورزيد پيمودن راه حق بر او دشوار و کارش سخت، و نجات او از مشکلات دشوار است. و شک چهار بخش دارد: جدال در گفتار، ترسيدن، دو دل بودن، و تسليم حوادث روزگار شدن. پس آن کس که جدال و نزاع را عادت خود قرار داد از تاريکى شبهات بيرون نخواهد آمد، و آن کس که از هر چيزى ترسيد همواره در حال عقب نشينى است، و آن کس که در ترديد و دو دلى باشد زير پاى شيطان کوبيده خواهد شد، و آن کس که تسليم حوادث گردد و به تباهى دنيا و آخرت گردن نهد، و هر دو جهان را از کف خواهد داد.
    (سخن امام طولانى است چون در اين فصل، حکمت‏هاى کوتاه را جمع آورى مى‏کنم از آوردن دنباله سخن خوددارى کردم)
    حکمت 32
    ارزش و والايى انجام دهنده کارهاى خير
    (اخلاقى) و درود خدا بر او، فرمود: نيکوکار، از کار نيک بهتر و بدکار از کار بد بدتر است.
    حکمت 33
    اعتدال در بخشش و حسابرسى
    (اخلاقى، اجتماعى، اقتصادى) و درود خدا بر او، فرمود: بخشنده باش امّا زياده روى نکن، در زندگى حسابگر باش امّا سخت گير مباش.
    حکمت 34
    راه بى‏نيازى
    (اخلاقى) و درود خدا بر او، فرمود: بهترين بى‏نيازى، ترک آرزوهاست.
    حکمت 35
    ضرورت موقعيّت شناسى
    (اخلاق اجتماعى) و درود خدا بر او، فرمود: کسى در انجام کارى که مردم خوش ندارند، شتاب کند، در باره او چيزى خواهند گفت که از آن اطّلاعى ندارند.
    حکمت 36
    آرزوهاى طولانى و بزهکارى
    (اخلاقى) و درود خدا بر او، فرمود: کسى که آرزوهايش طولانى است کردارش نيز ناپسند است.
    حکمت 37
    ضرورت ترک آداب جاهلى
    (اخلاقى، سياسى، تربيتى) و درود خدا بر او، فرمود: (در سر راه صفّين دهقانان شهر انبار«» تا امام را ديدند پياده شده، و پيشاپيش آن حضرت مى‏دويدند. فرمود چرا چنين مى‏کنيد گفتند عادتى است که پادشاهان خود را احترام مى‏کرديم، فرمود) به خدا سوگند که اميران شما از اين کار سودى نبردند، و شما در دنيا با آن خود را به زحمت مى‏افکنيد، و در آخرت دچار رنج و زحمت مى‏گرديد، و چه زيانبار است رنجى که عذاب در پى آن باشد، و چه سودمند است آسايشى که با آن، امان از آتش جهنّم باشد.
    حکمت 38
    ارزش‏ها و آداب معاشرت با مردم
    (اخلاقى، اجتماعى، تربيتى) به فرزندش امام حسن عليه السّلام فرمود: پسرم چهار چيز از من ياد گير (در خوبى‏ها)، و چهار چيز به خاطر بسپار (هشدارها)، که تا به آنها عمل مى‏کنى زيان نبينى:
    الف-  خوبى‏ها
    1-  همانا ارزشمندترين بى‏نيازى عقل است، 2-  و بزرگ‏ترين فقر بى‏خردى است، 3-  و ترسناک‏ترين تنهايى خودپسندى است. 4-  و گرامى‏ترين ارزش خانوادگى، اخلاق نيکوست.
    ب-  هشدارها
    1-  پسرم از دوستى با احمق بپرهيز، چرا که مى‏خواهد به تو نفعى رساند امّا دچار زيانت مى‏کند. 2-  از دوستى با بخيل بپرهيز، زيرا آنچه را که سخت به آن نياز دارى از تو دريغ مى‏دارد. 3-  و از دوستى با بدکار بپرهيز، که با اندک بهايى تو را مى‏فروشد. 4-  و از دوستى با دروغگو بپرهيز، که او به سراب ماند: دور را به تو نزديک، و نزديک را دور مى‏نماياند.
    حکمت 39
    جايگاه واجبات و مستحبّات
    (عبادى، معنوى) و درود خدا بر او، فرمود: عمل مستحب«» انسان را به خدا نزديک نمى‏گرداند، اگر به واجب زيان رساند.
    حکمت 40
    راه شناخت عاقل و احمق
    (اخلاقى) و درود خدا بر او، فرمود: زبان عاقل در پشت قلب اوست، و قلب احمق در پشت زبانش قرار دارد.«»
    (اين از سخنان ارزشمند و شگفتى آور است، که عاقل زبانش را بدون مشورت و فکر و سنجش رها نمى‏سازد، امّا احمق هر چه بر زبانش آيد مى‏گويد بدون فکر و دقّت، پس زبان عاقل از قلب او و قلب احمق از زبان او فرمان مى‏گيرد). (حکمت 40 به گونه ديگرى نيز نقل شده)
    حکمت 41
    راه شناخت عاقل و احمق
    (اخلاقى) و درود خدا بر او، فرمود: قلب احمق در دهان او، و زبان عاقل در قلب او قرار دارد.
    حکمت 42
    بيمارى و پاک شدن گناهان
    (اخلاقى، معنوى) و به يکى از يارانش که بيمار بود فرمود: خدا آنچه را که از آن شکايت دارى (بيمارى) موجب کاستن گناهانت قرار داد، در بيمارى پاداشى نيست امّا گناهان را از بين مى‏برد، و آنها را چونان برگ پاييزى مى‏ريزد، و همانا پاداش در گفتار به زبان، و کردار با دست‏ها و قدم‏هاست، و خداى سبحان به خاطر نيّت راست، و درون پاک، هر کس از بندگانش را که بخواهد وارد بهشت خواهد کرد.
    مى‏گويم: (راست گفت امام على عليه السّلام «درود خدا بر او باد» که بيمارى پاداشى ندارد، بيمارى از چيزهائى است که استحقاق عوض دارد، و عوض در برابر رفتار خداوند بزرگ است نسبت به بنده خود، در ناملايمات زندگى و بيمارى‏ها و همانند آنها، امّا اجر و پاداش در برابر کارى است که بنده انجام مى‏دهد. پس بين اين دو تفاوت است که امام عليه السّلام آن را با علم نافذ و رأى رساى خود، بيان فرمود.
    حکمت 43
    الگوهاى انسانى (فضائل اخلاقى يکى از ياران)
    (تاريخى، تربيتى) در ياد يکى از ياران، «خبّاب بن أرت» فرمود: خدا خبّاب بن أرت«» را رحمت کند، با رغبت مسلمان شد، و از روى فرمانبردارى هجرت کرد، و با قناعت زندگى گذراند، و از خدا راضى بود، و مجاهد زندگى کرد.
    حکمت 44
    ارزش آخرت گرايى
    (اخلاقى) و درود خدا بر او، فرمود: خوشا به حال کسى که به ياد معاد باشد، براى حسابرسى قيامت کار کند، با قناعت زندگى کند، و از خدا راضى باشد.
    حکمت 45
    راه شناخت مؤمن و منافق
    (اخلاقى، انسان شناسى، سياسى) و درود خدا بر او، فرمود: اگر با شمشيرم بر بينى مؤمن بزنم که دشمن من شود، با من دشمنى نخواهد کرد، و اگر تمام دنيا را به منافق ببخشم تا مرا دوست بدارد، دوست من نخواهد شد، و اين بدان جهت است که قضاى الهى جارى شد، و بر زبان پيامبر امّى صلّى اللّه عليه و آله و سلّم گذشت که فرمود: «اى على مؤمن تو را دشمن نگيرد، و منافق تو را دوست نخواهد داشت.»
    حکمت 46
    ارزش پشيمانى و زشتى غرور زدگى
    (اخلاقى) و درود خدا بر او، فرمود: گناهى که تو را پشيمان کند بهتر از کار نيکى است که تو را به خود پسندى وا دارد.
    حکمت 47
    شناخت ارزش‏ها
    (اخلاقى) و درود خدا بر او، فرمود: ارزش مرد به اندازه همّت اوست، و راستگويى او به ميزان جوانمردى‏اش، و شجاعت او به قدر ننگى است که احساس مى‏کند، و پاکدامنى او به اندازه غيرت اوست.
    حکمت 48
    راز دارى و پيروزى
    (اخلاقى، سياسى) و درود خدا بر او، فرمود: پيروزى در دورانديشى، و دور انديشى در به کار گيرى صحيح انديشه، و انديشه صحيح به راز دارى است.
    حکمت 49
    شناخت بزرگوار و پست فطرت
    (اخلاقى، اجتماعى) و درود خدا بر او، فرمود: از يورش بزرگوار به هنگام گرسنگى، و از تهاجم انسان پست به هنگام سيرى، بپرهيز.
    حکمت 50
    راه جذب دلها
    (اخلاقى، اجتماعى) و درود خدا بر او، فرمود: دل‏هاى مردم گريزان است، به کسى روى آورند که خوشرويى کند.


    متن عربی

    1- : قَالَ ع كُنْ فِي الْفِتْنَةِ كَابْنِ اللَّبُونِ-  لَا ظَهْرٌ فَيُرْكَبَ وَ لَا ضَرْعٌ فَيُحْلَبَ
    2- : وَ قَالَ ع أَزْرَى بِنَفْسِهِ مَنِ اسْتَشْعَرَ الطَّمَعَ-  وَ رَضِيَ بِالذُّلِّ مَنْ كَشَفَ عَنْ ضُرِّهِ-  وَ هَانَتْ عَلَيْهِ نَفْسُهُ مَنْ أَمَّرَ عَلَيْهَا لِسَانَهُ
    3- : وَ قَالَ ع الْبُخْلُ عَارٌ وَ الْجُبْنُ مَنْقَصَةٌ-  وَ الْفَقْرُ يُخْرِسُ الْفَطِنَ عَنْ حُجَّتِهِ-  وَ الْمُقِلُّ غَرِيبٌ فِي بَلْدَتِهِ
    4- : وَ قَالَ ع الْعَجْزُ آفَةٌ وَ الصَّبْرُ شَجَاعَةٌ-  وَ الزُّهْدُ ثَرْوَةٌ وَ الْوَرَعُ جُنَّةٌ-  وَ نِعْمَ الْقَرِينُ الرِّضَى
    5- : وَ قَالَ ع الْعِلْمُ وِرَاثَةٌ كَرِيمَةٌ وَ الْآدَابُ حُلَلٌ مُجَدَّدَةٌ-  وَ الْفِكْرُ مِرْآةٌ صَافِيَةٌ
    6- : وَ قَالَ ع صَدْرُ الْعَاقِلِ صُنْدُوقُ سِرِّهِ-  وَ الْبَشَاشَةُ حِبَالَةُ الْمَوَدَّةِ-  وَ الِاحْتِمَالُ قَبْرُ الْعُيُوبِ‏
    -  وَ رُوِيَ أَنَّهُ قَالَ فِي الْعِبَارَةِ عَنْ هَذَا الْمَعْنَى أَيْضاً-  الْمَسْأَلَةُ خِبَاءُ الْعُيُوبِ وَ مَنْ رَضِيَ عَنْ نَفْسِهِ كَثُرَ السَّاخِطُ عَلَيْهِ
    7- :-  وَ الصَّدَقَةُ دَوَاءٌ مُنْجِحٌ-  وَ أَعْمَالُ الْعِبَادِ فِي عَاجِلِهِمْ نُصْبُ أَعْيُنِهِمْ فِي آجَالِهِمْ
    8- : وَ قَالَ ع اعْجَبُوا لِهَذَا الْإِنْسَانِ يَنْظُرُ بِشَحْمٍ وَ يَتَكَلَّمُ بِلَحْمٍ-  وَ يَسْمَعُ بِعَظْمٍ وَ يَتَنَفَّسُ مِنْ خَرْمٍ
    9- : وَ قَالَ ع إِذَا أَقْبَلَتِ الدُّنْيَا عَلَى أَحَدٍ أَعَارَتْهُ مَحَاسِنَ غَيْرِهِ وَ إِذَا أَدْبَرَتْ عَنْهُ سَلَبَتْهُ مَحَاسِنَ نَفْسِهِ
    10- : وَ قَالَ ع خَالِطُوا النَّاسَ مُخَالَطَةً إِنْ مِتُّمْ مَعَهَا بَكَوْا عَلَيْكُمْ-  وَ إِنْ عِشْتُمْ حَنُّوا إِلَيْكُمْ
    11- : وَ قَالَ ع إِذَا قَدَرْتَ عَلَى عَدُوِّكَ-  فَاجْعَلِ الْعَفْوَ عَنْهُ شُكْراً لِلْقُدْرَةِ عَلَيْهِ
    12- : وَ قَالَ ع أَعْجَزُ النَّاسِ مَنْ عَجَزَ عَنِ اكْتِسَابِ الْإِخْوَانِ-  وَ أَعْجَزُ مِنْهُ مَنْ ضَيَّعَ مَنْ ظَفِرَ بِهِ مِنْهُمْ
    13: وَ قَالَ ع إِذَا وَصَلَتْ إِلَيْكُمْ أَطْرَافُ النِّعَمِ-  فَلَا تُنَفِّرُوا أَقْصَاهَا بِقِلَّةِ الشُّكْرِ
    14: وَ قَالَ ع مَنْ ضَيَّعَهُ الْأَقْرَبُ أُتِيحَ لَهُ الْأَبْعَدُ
    15: وَ قَالَ ع مَا كُلُّ مَفْتُونٍ يُعَاتَبُ
    16: وَ قَالَ ع تَذِلُّ الْأُمُورُ لِلْمَقَادِيرِ حَتَّى يَكُونَ الْحَتْفُ فِي التَّدْبِيرِ
    17: وَ سُئِلَ ع عَنْ قَوْلِ الرَّسُولِ ص-  غَيِّرُوا الشَّيْبَ وَ لَا تَشَبَّهُوا بِالْيَهُودِ-  فَقَالَ ع إِنَّمَا قَالَ ص ذَلِكَ وَ الدِّينُ قُلٌّ-  فَأَمَّا الْآنَ وَ قَدِ اتَّسَعَ نِطَاقُهُ وَ ضَرَبَ بِجِرَانِهِ-  فَامْرُؤٌ وَ مَا اخْتَارَ
    18: وَ قَالَ ع فِي الَّذِينَ اعْتَزَلُوا الْقِتَالَ مَعَهُ-  خَذَلُوا الْحَقَّ وَ لَمْ يَنْصُرُوا الْبَاطِلَ
    19- : وَ قَالَ ع مَنْ جَرَى فِي عِنَان أَمَلِهِ عَثَرَ بِأَجَلِهِ
    20- : وَ قَالَ ع أَقِيلُوا ذَوِي الْمُرُوءَاتِ عَثَرَاتِهِمْ-  فَمَا يَعْثُرُ مِنْهُمْ عَاثِرٌ إِلَّا وَ يَدُ اللَّهِ بِيَدِهِ يَرْفَعُهُ
    21- : وَ قَالَ ع قُرِنَتِ الْهَيْبَةُ بِالْخَيْبَةِ وَ الْحَيَاءُ بِالْحِرْمَانِ-  وَ الْفُرْصَةُ تَمُرُّ مَرَّ السَّحَابِ فَانْتَهِزُوا فُرَصَ الْخَيْرِ
    22- : وَ قَالَ ع لَنَا حَقٌّ فَإِنْ أُعْطِينَاهُ وَ إِلَّا رَكِبْنَا أَعْجَازَ الْإِبِلِ-  وَ إِنْ طَالَ السُّرَى قال الرضي و هذا من لطيف الكلام و فصيحه-  و معناه أنا إن لم نعط حقنا كنا أذلاء-  و ذلك أن الرديف يركب عجز البعير-  كالعبد و الأسير و من يجري مجراهما
    23- : وَ قَالَ ع مَنْ أَبْطَأَ بِهِ عَمَلُهُ لَمْ يُسْرِعْ بِهِ نَسَبُهُ
    24- : وَ قَالَ ع مِنْ كَفَّارَاتِ الذُّنُوبِ الْعِظَامِ إِغَاثَةُ الْمَلْهُوفِ-  وَ التَّنْفِيسُ عَنِ الْمَكْرُوبِ
    25- : وَ قَالَ ع يَا ابْنَ آدَمَ إِذَا رَأَيْتَ رَبَّكَ سُبْحَانَهُ يُتَابِعُ عَلَيْكَ نِعَمَهُ-  وَ أَنْتَ تَعْصِيهِ فَاحْذَرْهُ
    26- : وَ قَالَ ع مَا أَضْمَرَ أَحَدٌ شَيْئاً إِلَّا ظَهَرَ فِي فَلَتَاتِ لِسَانِهِ-  وَ صَفَحَاتِ وَجْهِهِ
    27- : وَ قَالَ ع امْشِ بِدَائِكَ مَا مَشَى بِكَ
    28- : وَ قَالَ ع أَفْضَلُ الزُّهْدِ إِخْفَاءُ الزُّهْدِ
    29- : وَ قَالَ ع إِذَا كُنْتَ فِي إِدْبَارٍ وَ الْمَوْتُ فِي إِقْبَالٍ فَمَا أَسْرَعَ الْمُلْتَقَى
    30- : وَ قَالَ ع الْحَذَرَ الْحَذَرَ فَوَاللَّهِ لَقَدْ سَتَرَ حَتَّى كَأَنَّهُ قَدْ غَفَرَ
    31- : وَ سُئِلَ ع عَنِ الْإِيمَانِ-  فَقَالَ الْإِيمَانُ عَلَى أَرْبَعِ دَعَائِمَ-  عَلَى الصَّبْرِ وَ الْيَقِينِ وَ الْعَدْلِ وَ الْجِهَادِ-  وَ الصَّبْرُ مِنْهَا عَلَى أَرْبَعِ شُعَبٍ-  عَلَى الشَّوْقِ وَ الشَّفَقِ وَ الزُّهْدِ وَ التَّرَقُّبِ-  فَمَنِ اشْتَاقَ إِلَى الْجَنَّةِ سَلَا عَنِ الشَّهَوَاتِ-  وَ مَنْ أَشْفَقَ مِنَ النَّارِ اجْتَنَبَ الْمُحَرَّمَاتِ-  وَ مَنْ زَهِدَ فِي الدُّنْيَا اسْتَهَانَ بِالْمُصِيبَاتِ-  وَ مَنِ ارْتَقَبَ الْمَوْتَ سَارَعَ إِلَى الْخَيْرَاتِ-  وَ الْيَقِينُ مِنْهَا عَلَى أَرْبَعِ شُعَبٍ-  عَلَى تَبْصِرَةِ الْفِطْنَةِ وَ تَأَوُّلِ الْحِكْمَةِ-  وَ مَوْعِظَةِ الْعِبْرَةِ وَ سُنَّةِ الْأَوَّلِينَ-  فَمَنْ تَبَصَّرَ فِي الْفِطْنَةِ تَبَيَّنَتْ لَهُ الْحِكْمَةُ-  وَ مَنْ تَبَيَّنَتْ لَهُ الْحِكْمَةُ عَرَفَ الْعِبْرَةَ-  وَ مَنْ عَرَفَ الْعِبْرَةَ فَكَأَنَّمَا كَانَ فِي الْأَوَّلِينَ-  وَ الْعَدْلُ مِنْهَا عَلَى أَرْبَعِ شُعَبٍ-  عَلَى غَائِصِ الْفَهْمِ وَ غَوْرِ الْعِلْمِ-  وَ زُهْرَةِ الْحُكْمِ وَ رَسَاخَةِ الْحِلْمِ-  فَمَنْ فَهِمَ عَلِمَ غَوْرَ الْعِلْمِ-  وَ مَنْ عَلِمَ غَوْرَ الْعِلْمِ صَدَرَ عَنْ شَرَائِعِ الْحُكْمِ-  وَ مَنْ حَلُمَ لَمْ يُفَرِّطْ فِي أَمْرِهِ وَ عَاشَ فِي النَّاسِ حَمِيداً-  وَ الْجِهَادُ مِنْهَا عَلَى أَرْبَعِ شُعَبٍ-  عَلَى الْأَمْرِ بِالْمَعْرُوفِ وَ النَّهْيِ عَنِ الْمُنْكَرِ-  وَ الصِّدْقِ فِي الْمَوَاطِنِ وَ شَنَآنِ الْفَاسِقِينَ-  فَمَنْ أَمَرَ بِالْمَعْرُوفِ شَدَّ ظُهُورَ الْمُؤْمِنِينَ-  وَ مَنْ نَهَى عَنِ الْمُنْكَرِ أَرْغَمَ أُنُوفَ الْكَافِرِينَ-  وَ مَنْ صَدَقَ فِي الْمَوَاطِنِ قَضَى مَا عَلَيْهِ-  وَ مَنْ شَنِئَ الْفَاسِقِينَ وَ غَضِبَ لِلَّهِ غَضِبَ اللَّهُ لَهُ-  وَ أَرْضَاهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ-  وَ الْكُفْرُ عَلَى أَرْبَعِ دَعَائِمَ-  عَلَى التَّعَمُّقِ‏ وَ التَّنَازُعِ وَ الزَّيْغِ وَ الشِّقَاقِ-  فَمَنْ تَعَمَّقَ لَمْ يُنِبْ إِلَى الْحَقِّ-  وَ مَنْ كَثُرَ نِزَاعُهُ بِالْجَهْلِ دَامَ عَمَاهُ عَنِ الْحَقِّ-  وَ مَنْ زَاغَ سَاءَتْ عِنْدَهُ الْحَسَنَةُ وَ حَسُنَتْ عِنْدَهُ السَّيِّئَةُ-  وَ سَكِرَ سُكْرَ الضَّلَالَةِ-  وَ مَنْ شَاقَّ وَعُرَتْ عَلَيْهِ طُرُقُهُ وَ أَعْضَلَ عَلَيْهِ أَمْرُهُ-  وَ ضَاقَ عَلَيْهِ مَخْرَجُهُ-  وَ الشَّكُّ عَلَى أَرْبَعِ شُعَبٍ-  عَلَى التَّمَارِي وَ الْهَوْلِ وَ التَّرَدُّدِ وَ الِاسْتِسْلَامِ-  فَمَنْ جَعَلَ الْمِرَاءَ دَيْدَناً لَمْ يُصْبِحْ لَيْلُهُ-  وَ مَنْ هَالَهُ مَا بَيْنَ يَدَيْهِ نَكَصَ عَلَى عَقِبَيْهِ-  وَ مَنْ تَرَدَّدَ فِي الرَّيْبِ وَطِئَتْهُ سَنَابِكُ الشَّيَاطِينِ-  وَ مَنِ اسْتَسْلَمَ لِهَلَكَةِ الدُّنْيَا وَ الْآخِرَةِ هَلَكَ فِيهِمَا قال الرضي و بعد هذا كلام تركنا ذكره خوف الإطالة-  و الخروج عن الغرض المقصود في هذا الكتاب
    32- : وَ قَالَ ع فَاعِلُ الْخَيْرِ خَيْرٌ مِنْهُ وَ فَاعِلُ الشَّرِّ شَرٌّ مِنْهُ
    33- : وَ قَالَ ع كُنْ سَمْحاً وَ لَا تَكُنْ مُبَذِّراً-  وَ كُنْ مُقَدِّراً وَ لَا تَكُنْ مُقَتِّراً
    34- : وَ قَالَ ع أَشْرَفُ الْغِنَى تَرْكُ الْمُنَى
    35- : وَ قَالَ ع مَنْ أَسْرَعَ إِلَى النَّاسِ بِمَا يَكْرَهُونَ-  قَالُوا فِيهِ بِمَا لَا يَعْلَمُونَ
    36- : وَ قَالَ ع مَنْ أَطَالَ الْأَمَلَ أَسَاءَ الْعَمَلَ
    37- : وَ قَالَ ع وَ قَدْ لَقِيَهُ عِنْدَ مَسِيرِهِ إِلَى الشَّامِ دَهَاقِينُ الْأَنْبَارِ-  فَتَرَجَّلُوا لَهُ وَ اشْتَدُّوا بَيْنَ يَدَيْهِ-  فَقَالَ مَا هَذَا الَّذِي صَنَعْتُمُوهُ فَقَالُوا خُلُقٌ مِنَّا نُعَظِّمُ بِهِ أُمَرَاءَنَا-  فَقَالَ وَ اللَّهِ مَا يَنْتَفِعُ بِهَذَا أُمَرَاؤُكُمْ-  وَ إِنَّكُمْ لَتَشُقُّونَ عَلَى أَنْفُسِكُمْ فِي دُنْيَاكُمْ-  وَ تَشْقَوْنَ بِهِ فِي آخِرَتِكُمْ-  وَ مَا أَخْسَرَ الْمَشَقَّةَ وَرَاءَهَا الْعِقَابُ-  وَ أَرْبَحَ الدَّعَةَ مَعَهَا الْأَمَانُ مِنَ النَّارِ
    38- : وَ قَالَ ع لِابْنِهِ الْحَسَنِ ع-  يَا بُنَيَّ احْفَظْ عَنِّي أَرْبَعاً وَ أَرْبَعاً-  لَا يَضُرُّكَ مَا عَمِلْتَ مَعَهُنَّ-  إِنَّ أَغْنَى الْغِنَى الْعَقْلُ وَ أَكْبَرَ الْفَقْرِ الْحُمْقُ-  وَ أَوْحَشَ الْوَحْشَةِ الْعُجْبُ وَ أَكْرَمَ الْحَسَبِ حُسْنُ الْخُلُقِ-  يَا بُنَيَّ إِيَّاكَ وَ مُصَادَقَةَ الْأَحْمَقِ-  فَإِنَّهُ يُرِيدُ أَنْ يَنْفَعَكَ فَيَضُرَّكَ-  وَ إِيَّاكَ وَ مُصَادَقَةَ الْبَخِيلِ-  فَإِنَّهُ يَقْعُدُ عَنْكَ أَحْوَجَ مَا تَكُونُ إِلَيْهِ-  وَ إِيَّاكَ وَ مُصَادَقَةَ الْفَاجِرِ فَإِنَّهُ يَبِيعُكَ بِالتَّافِهِ-  وَ إِيَّاكَ وَ مُصَادَقَةَ الْكَذَّابِ-  فَإِنَّهُ كَالسَّرَابِ يُقَرِّبُ عَلَيْكَ الْبَعِيدَ وَ يُبَعِّدُ عَلَيْكَ الْقَرِيبَ
    39- : وَ قَالَ ع لَا قُرْبَةَ بِالنَّوَافِلِ إِذَا أَضَرَّتْ بِالْفَرَائِضِ
    40- : وَ قَالَ ع لِسَانُ الْعَاقِلِ وَرَاءَ قَلْبِهِ وَ قَلْبُ الْأَحْمَقِ وَرَاءَ لِسَانِهِ قال الرضي-  و هذا من المعاني العجيبة الشريفة-  و المراد به أن العاقل لا يطلق لسانه-  إلا بعد مشاورة الروية و مؤامرة الفكرة-  و الأحمق تسبق حذفات لسانه و فلتات كلامه-  مراجعة فكره و مماخضة رأيه-  فكأن لسان العاقل تابع لقلبه-  و كأن قلب الأحمق تابع للسانه-
    41- : و قد روي عنه ع هذا المعنى بلفظ آخر-  و هو قوله قَلْبُ الْأَحْمَقِ فِي فِيهِ-  وَ لِسَانُ الْعَاقِلِ فِي قَلْبِهِ-  و معناهما واحد
    42: وَ قَالَ ع لِبَعْضِ أَصْحَابِهِ فِي عِلَّةٍ اعْتَلَّهَا-  جَعَلَ اللَّهُ مَا كَانَ مِنْ شَكْوَاكَ حَطّاً لِسَيِّئَاتِكَ-  فَإِنَّ الْمَرَضَ لَا أَجْرَ فِيهِ-  وَ لَكِنَّهُ يَحُطُّ السَّيِّئَاتِ وَ يَحُتُّهَا حَتَّ الْأَوْرَاقِ-  وَ إِنَّمَا الْأَجْرُ فِي الْقَوْلِ بِاللِّسَانِ-  وَ الْعَمَلِ بِالْأَيْدِي وَ الْأَقْدَامِ-  وَ إِنَّ اللَّهَ سُبْحَانَهُ يُدْخِلُ بِصِدْقِ النِّيَّةِ-  وَ السَّرِيرَةِ الصَّالِحَةِ مَنْ يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ الْجَنَّةَ قال الرضي-  و أقول صدق ع إن المرض لا أجر فيه-  لأنه ليس من قبيل ما يستحق عليه العوض-  لأن العوض يستحق على ما كان في مقابلة فعل الله تعالى بالعبد-  من الآلام و الأمراض و ما يجري مجرى ذلك-  و الأجر و الثواب يستحقان على ما كان في مقابلة فعل العبد-  فبينهما فرق قد بينه ع-  كما يقتضيه علمه الثاقب و رأيه الصائب
    43: وَ قَالَ ع فِي ذِكْرِ خَبَّابِ بْنِ الْأَرَتِّ-  يَرْحَمُ اللَّهُ خَبَّابَ بْنَ الْأَرَتِّ فَلَقَدْ أَسْلَمَ رَاغِباً-  وَ هَاجَرَ طَائِعاً وَ قَنِعَ بِالْكَفَافِ وَ رَضِيَ عَنِ اللَّهِ وَ عَاشَ مُجَاهِداً       
    44: وَ قَالَ ع طُوبَى لِمَنْ ذَكَرَ الْمَعَادَ وَ عَمِلَ لِلْحِسَابِ-  وَ قَنِعَ بِالْكَفَافِ وَ رَضِيَ عَنِ اللَّهِ
    45 وَ قَالَ ع: لَوْ ضَرَبْتُ خَيْشُومَ الْمُؤْمِنِ بِسَيْفِي هَذَا-  عَلَى أَنْ يُبْغِضَنِي مَا أَبْغَضَنِي-  وَ لَوْ صَبَبْتُ الدُّنْيَا بِجَمَّاتِهَا عَلَى الْمُنَافِقِ-  عَلَى أَنْ يُحِبَّنِي مَا أَحَبَّنِي-  وَ ذَلِكَ أَنَّهُ قُضِيَ فَانْقَضَى عَلَى لِسَانِ النَّبِيِّ الْأُمِّيِّ ص-  أَنَّهُ قَالَ يَا عَلِيُّ لَا يُبْغِضُكَ مُؤْمِنٌ وَ لَا يُحِبُّكَ مُنَافِقٌ
    46: وَ قَالَ ع سَيِّئَةٌ تَسُوءُكَ خَيْرٌ عِنْدَ اللَّهِ مِنْ حَسَنَةٍ تُعْجِبُكَ
    47: وَ قَالَ ع قَدْرُ الرَّجُلِ عَلَى قَدْرِ هِمَّتِهِ وَ صِدْقُهُ عَلَى قَدْرِ مُرُوءَتِهِ-  وَ شَجَاعَتُهُ عَلَى قَدْرِ أَنَفَتِهِ وَ عِفَّتُهُ عَلَى قَدْرِ غَيْرَتِهِ
    48: وَ قَالَ ع الظَّفَرُ بِالْحَزْمِ وَ الْحَزْمُ بِإِجَالَةِ الرَّأْيِ-  وَ الرَّأْيُ بِتَحْصِينِ الْأَسْرَارِ
    49: وَ قَالَ ع احْذَرُوا صَوْلَةَ الْكَرِيمِ إِذَا جَاعَ وَ اللَّئِيمِ إِذَا شَبِعَ
    50: وَ قَالَ ع قُلُوبُ الرِّجَالِ وَحْشِيَّةٌ فَمَنْ تَأَلَّفَهَا أَقْبَلَتْ عَلَيْهِ

    + نوشته شده در  پنجشنبه بیست و یکم آذر 1387ساعت 12:49  توسط سيد محمد ظاهر محمدي  | 

    سيرى در نهج البلاغه

    استاد شهيد مرتضى مطهرى

    فهرست مطالب

    مقدمه

    بخش اول - كتابى شگفت

    اين مجموعه نفيس
    اعترافات
    شاهكارها

    بخش دوم - الهيات و ماوراء الطبيعه

    توحيد و معرفت
    ارزش تعقلات فلسفى در مسائل ماوراء الطبيعى
    ذات و صفات پروردگار . . .
    مقايسه و داورى . . .

    بخش سوم - سلوك و عبادت

    عبادت در اسلام
    ترسيم چهره عبادت و عباد در نهج البلاغه

    بخش چهارم - حكومت و عدالت

    نهج البلاغه و مساله حكومت
    اعترافبه حقوق مردم
    حكمران امانتدار است نه مالك

    بخش پنجم - اهل بيت و خلافت

    سه مساله اساسى
    احقيت و اولويت . . .
    انتقاد از خلفاء . . .
    سكوت تلخ . . .

    بخش ششم - موعظه و حكمت

    موعظه بي نظير
    عمده ترين بخشهاى نهج البلاغه
    تقوا مصونيت است نه محدوديت
    زهد و پارسائى . . .
    زهد اسلامى و رهبانيت مسيحى
    زاهد و راهب . . .
    زهد و آزادگى . . .
    زهد و معنويت . . .
    زهد : برداشت كم براى بازدهى زياد

    بخش هفتم - دنيا و دنيا پرستى

    نهج البلاغه و ترك دنيا
    رابطه انسان و جهان
    ارزش دنيا از نظر قرآن و نهج البلاغه
    وابستگيها و آزادگيها . . .
    خود زيانى و خودفراموشى . . .
    نكاتى چند . . .
    + نوشته شده در  پنجشنبه بیست و یکم آذر 1387ساعت 12:46  توسط سيد محمد ظاهر محمدي  | 



    نهج البلاغه حاوي سخنان زيباي امير مؤمنان علي عليه السلام است که به حق فراتر از سخن انسان و فروتر از سخن خدا معرفي مي شود

    نهج البلاغه از مشهورترين و معتبرترين منابع حديث شيعه است كه به كوشش سيّد رضى (359 ـ 406 ه* ق) گردآورى و تدوين گرديده است.

    موضوعات نهج البلاغه
    تنوع موضوعات نهج البلاغه اعجاب برانگيز است، معارف بلند توحيد ى ارزشهاى والاى الهى، پند و اندرز و موعظه، بيان و تحليل حوادث سياسى و اجتماعى، دستور کار حکمرانان و توبيخ آنها از جمله مطالب نهج البلاغه است.

    بخشهاي مختلف
    مؤلّف پس از مقدمه اى کوتاه سخنان اميرمؤمنان عليه السلام را در سه بخشِ خطبه ها (سخنرانيها)، کتب (نامه ها و رساله ها) وقصار الحکم (حکمت هاى کوتاه) تنظيم نموده و در لابلاى سخنان آن حضرت ـ هر جا که لازم بوده ـ توضيحات کوتاه و مفيدى آورده است.

    هدف سيد رضي
    نهج البلاغه در لغت به معناى راه رسا و بليغ سخن گفتن است. سيّد رضى کوشيده است از ميان احاديث منقول از امام على عليه السلام، بليغترين و زيباترين آنها را گزينش و در اين مجموعه گرد آورد. همين ويژگى راز ماندگارى و جاودانگى اين کتاب در حوادث سهمگين و تلخ گذشته تاريخ و موجب شهرت آن در ميان گروههاى مختلف مسلمانان و شخصيّت هاى برجسته غيرمسلمان گشته است.

    پژوهشها و ترجمه ها
    برخى از پژوهشگران بيش از 370 اثر را در شرح و تفسير و ترجمه و... نهج البلاغه بر شمرده اند وتاکنون نزديک به 15 ترجمه از نهج البلاغه به چاپ رسيده است.اين مسأله اهميت و ارزش اين کتاب را در ميان مسلمين تا حدودى روشن مى نمايد.ترجمه هاى بسيارى از نهج البلاغه به فارسى در دست است. از معروفترين آنها مى توان به ترجمه سيّد على نقى فيض الاسلام و دکتر سيّد جعفر شهيدى اشاره کرد.

    فرهنگها و نرم افزارها
    برخى از دانشمندان کوشيده اند تا سخنان ديگر امام على عليه السلام را که سيّد رضى در نهج البلاغه نياورده است گردآورى کنند. مهمترين اين آثار نهج السعاده في مستدرک نهج البلاغه است. اين مجموعه به کوشش شيخ محمّد باقر محمودى گرد آمده است که در 8 جلد منتشر شده است.
    فرهنگهاى لفظى و موضوعى تهيه شده نهج البلاغه جستجو و مراجعه به آن را آسان کرده است. همچنين تاکنون چند نرم افزار از نهج البلاغه و برخى از شروح آن تهيه شده است.
    مشهورترين تحقيقهاى نهج البلاغه تحقيق محمد عبده و صبحى صالح مى باشد. تحقيق مرحوم فيض الاسلام نيز در ميان فارسى زبانان رواج دارد

     

    متن کامل نهج البلاغه با ترجمه فارسي

     

    + نوشته شده در  پنجشنبه بیست و یکم آذر 1387ساعت 12:39  توسط سيد محمد ظاهر محمدي  | 
    اصول حاكم بر زندگي علي عليه السلام

     اصول حاكم بر زندگي انساني كه نه تنها الگوي ما، بلكه الگوي بزرگترين اولياي الهي،‌امامان معصوم و امام زمان ما است، اصولي قابل توجه و با اهميت اند.، چرا كه اصولي از يك زندگي ايده آل و الگو هستند كه مي تواند تعالي بخش ديگر زندگيها باشد. اما از آنجا كه يك  خانواده ايده ال حاصل تلاش و روابط كليه اعضاي آن خانواده است،‌در اينجا، به بررسي اصول حاكم بر زندگي علي (ع) ،‌ فاطمه (س) و حسينين (ع) و زينبين پرداخته ايم.

    1- ساده زيستي و زهد خانوادگي

    نحوه ازدواج،‌ مهريه، شروع زندگي خانوادگي در يك خانه اجاره اي و ساده پوشي زهرا (س) و علي (ع) و فرزندانشان نمونه هايي از اهميت اين اصل در زندگي خانوادگي شان است،‌آنچنان كه صحابي جليل القدري چون سلمان را به تعجب واداشت كه :

    -           عجبا! دختران پادشاه ايران و قيصر روم بر كرسيهاي طلايي مي نشينند و پارچه هاي زربفت به تن      مي كنند و اين دختر رسول خدا است كه نه چادرهاي گران قيمت بر سر دارد و نه لباسهاي زيبا.

     

    2- مشاركت در امور زندگي و اهميت دادن به كار و همكاري در بين اعضاي خانواده

    براي مثال علي (ع) بچه داري مي كرد، فاطمه (س) نان مي پخت و يا گندم آسياب مي كرد، ،‌علي (ع) به جهاد مي رفت و زخم برميداشت و فاطمه (س) زخمهاي او را درمان مي كرد و شمشير او را     مي شست به همين دليل هم بود كه علي (ع) در هر بعد از ابعاد زندگي اش بالاترين تلاشها و موفقيتها را داشت و فاطمه زهرا (س) هم در مقام عبادت،‌دفاع از ولايت و كار در خانه و خانه داري و مهمتر از همه تربيت فرزند بالاترين موفقيتها را كسب نمود.

    3- ارزشي بودن ازدواج و حاكميت ارزشها بر خانواده

    نمونه هايي همچون بخشيدن پيراهن عروسي توسط حضرت زهرا در شب ازدواج آن حضرت با علي (ع)، فراموش نشدن ياد خدا،‌ گفتن تكبير و به نماز ايستادن عروس و داماد در شب اول عروسي و ثمره اينها ايثار و انفاق  خانوادگيشان كه در بالاترين حد آن سوره انسان مورد اشاره قرآن قرار گرفته است، بيانگر حاكميت اين اصل در خانه علي (ع) است.

     

    4- حاكمتي روح مشورت بر زندگي

    مشورت خواهي و مشاوره با پيامبر اكرم (ص) به عنوان فكر برتر و بهره مندي از راهنماييها و ارشادهاي ايشان بارها و بارها توسط علي (ع) و زهرا (س) صورت گرفت.

    5- حاكم بودن روح برنامه ريزي و نظم در خانه

    تقسيم كارهاي خانه،‌انجام امور در زمان مناسب،‌ اختصاص مكاني خاص براي عبادت و نماز در خانه و داشتن برنامه جهت تربيت فرزندان از جمله اين موارد است.

    6- سياسي بودن، جهاني بودن و فدايي بودن در راه اسلام

    گذشته از اميرالمؤمنين كه اسوه جهادي و فدايي بودن و سياستمداري است،‌خطبه ها و فاليتهاي سياسي حضرت زهرا (س) نشان دهنده اين است كه ايشان هم به عنوان يك زن، سرآمد مبارزات سياسي در زمان پيامبر و بعد از فوت آن حضرت بودند. محسن شهيد، فاطمه شهيده، علي زخم خورده، حسن مسموم، حسين سرجدا و زينب و كلثوم به اسارت رفته، همه و همه در اين خانه مي زيسته اند.

    7- علم دوستي

    نهج البلاغه، صحيفه فاطميه، شاگردپروري، آشنايي با تفسير قرآن و تشكيل كلاسهاي ديني در خانه اميرالمؤمنين و حضرت زهرا نمونه هايي از توجه اين خاندان به علم دوستي است.

    8- جذب و رفت و آمد ملائكه و فرشتگان به خانه

    در زيارت جامعه آمده است: ((السلام عليكم يا اهل بيت النبوه و موضع الرساله و مختلف الملائكه...)) چرا كه اين قطعه بهشتي در زمين، محل رفت و آمد ملائكه اي همچون جبرئيل، ميكائيل و اسرافيل بوده است.

     

    9- عشق و فاطمه و مهرباني همه اعضا به يكديگر

    10- مهمان دوستي، ضيافت در خانه و رسيدگي به احوال خويشاوندان

    اميرالمؤمنين مي فرمايند :

    اي مردم! انسان هر مقدار كه ثروتمند باشد باز ار خويشاوندان خود بي نياز نيست كه از او با زبان و دست دفاع كنند، خويشان انسان بزرگترين گروهي هستند كه از او حمايت مي كنند و اضطراب و ناراحتي او را مي زدايند و در هنگام مصيبتها نسبت به او پرعاطفه ترين مردم مي باشند.

    اگر بيش از شش روز مي گذشت و ميهماني براي علي (ع) نمي رسيد، تأسف مي خورد و   مي ناليد و گاه مي فرمود:

    ((آن كس كه  دست دهنده خود را از بستگانش بازدارد، تنها يك دست را از آنها گرفته اما دستهاي فراواني را از خويش دور كرده است.))

     

             

       
       

       

           

       

     همسرداري در خانه علي عليه السلام

    از آنجا كه همسرداري امري است دو جا نبه، در اين بخش به جاي همسرداري علي (ع) ، عنوان همسرداري در خانه علي (ع) انتخاب گرديد لذا به چند اصل از اصول حاكم در همسرداري خانه علي (ع) و فاطمه زهرا (س) اشاره مي گردد:

    1- پرهيز از خواسته هاي مادي و تلاش در جهت جلب رضايت همسر:

    - فاطمه جان! آيا غذايي داري تا از گرسنگي بيرون آيم؟

    - دو روز است كه در منزل غذاي كافي نداريم آنچه بود به شما و فرزندانم حسن و حسين دادم و خود از غذاي اندك موجود استفاده نكرديم.

    - فاطمه جان ! چرا به من اطلاع ندادي تا به دنبال تهيه غذا بروم؟

    حضرت زهراي اطهر، نگاه نجيبش را بر زمين انداخت و فرمود:

    يا ابا الحسن ! اني لا ستحيي من الهران اكلف نفسك ما لا تقدر عليه

    اي اباالحسن! من از خدايم شرم دارم كه از تو چيزي درخواست نمايم كه مقدورت نباشد.

    و اينگونه خانه علي و زهرا، كانون مودت و محبت و رحمت مي شود، و عليرغم وجود همه مشكلات و سختيها و مصائب كه در زندگي مشترك علي (ع) و زهرا (س) بيش از هر خانه ديگر وجود داشت، به اعتراف خود اميرالمؤمنان نگاه به چهره همسر كردن باعث زدوده شدن هرگونه غم و اندوه مي گردد:

    ((سوگند به خدا، من زهرا (س) را تا آن هنگام كه خداوند او را به سوي خود برد، خشمگين و مجبور به كاري ننمودم، او نيز مرا خشمگين نكرد و هيچگاه موجب ناخشنوديمن نشد... من هر گاه به چهره زهرا (س) نگاه مي كردم هرگونه غم و اندوه از من برطرف مي شد...))

    آري اين خانه، خانه اي است كه از مظاهر رفاه مادي در آن هيچ يافت نمي كني و ليكن همجواري با همسر و شريك زندگي را مايه آرامش مي يابي.

     

    2- تقسيم كار در خانه:

    يكي از عوامل شادابي و تكامل خانواده تعيين حدود مسؤوليت افراد در خانواده است.

    رسول خدا در اولين شب ازدواج علي (ع) و زهرا (س) كارهاي آنان را به اين شكل تقسيم نمود: خمير كردن آرد و پختن نان و تميز كردن و جارو زدن خانه به عهده فاطمه (س) باشد و كارهاي بيرون منزل از قبيل جمع آوري هيزم و مواد غذايي را علي (ع) انجام دهد.

    پس از آن بود كه  حضرت زهرا (س) فرمود:

    جز خدا كسي نمي داند كه از اين تقسيم كار تا چه اندازه خوشحال شدم، زيرا رسول خدا (ص) مرا از انجام كارهايي كه مربوط به مردان است،‌ بازداشت.

     

     

    3- فرمان پذيري و رعايت حق مديريت شوهر در خانه:

    البيت بيتك و المره زوجتك إفعل ما تشاء

    علي جان! خانه، خانه توست و من همسر تو هستم، هر آنچه مي خواهي انجام بده.

    اين پاسخ زهراي اطهر در جواب درخواست علي (عليه السلام) براي ورود عمر و ابوبكر به خانه و پس از ماجراي به آتش كشيدن در منزل و مصدوم شدن حضرت زهرا (س) است.

    4- آرايش و زينت براي همسر

    رسيدگي به وضع ظاهري به خاطر همسر از اصول زندگي يك زن و مرد مسلمان است و در زندگي علي (ع) و زهرا (س) نيز اين اصل خود ر به خوبي نشان مي دهد. نقل است پيامبر براي شب عروسي حضرت زهرا (س) دستور داد عطرهايي خوشبو تهيه كنند و زهرا (س) نيز در داخل خانه دائماً معطر بودند.

    5- ياري رساندن به همسر

    يا رسول الله هر دو دستم به علت آرد كردن گندم با آسياي دستي ورم كرده،‌زخم شده است.

    ديشب را تا صبح به آرد كردن گندم مشغول بودم و علي نيز فرزندانم حسن وحسين را نگهداري مي كرد.

    و همين همراهي و دلجويي علي (ع) بود كه زهرا (س) را در تحمل مصائب و مشكلات كارهاي خانه ياري كرده و حتي تحمل زخم دست را هم بر او آسان مي كرد. در آن سو هم هنگامي كه علي (ع) از جهاد و جبهه جنگ برمي گشت، فاطمه (س) استقبال گرمي از او مي كرد، شمشير او را گرفته و مي شست. در تمام فعاليتهاي علي (ع) او را همراهي مي كرد و نسبت به مسائل او و جامعه حساسيت نشان مي داد و به اين شكل با همراهي ، همفكري و رغبتي كه در خود نشان مي داد خستگيها و مرارتهاي بيرون را از جسم و روح او دور مي كرد.

     

    6- حاكميت روح عاطفي و نگاههاي محبت آميز در خانه

    شيرين ترين اوقات زندگي ، لحظاتي است كه انسان چشم به معشوق خود مي دوزد و او را مي نگرد و عاشقانه با او صحبت مي كند و نهايت عشق و عاطفه خود را در كلام و نگاه ابراز مي دارد.

    زندگاني علي (ع) و زهرا (س) پر است از اين لحظات عاشقانه و شيرين.

    علي (ع) مي گويد:           ((دائماً به او مي نگريستم و از دلم غم و اندوهها برطرف مي شد.))

    و فاطمه (س) خطاب به همسرش مي گويد:

    علي جان ! جانم فداي تو ! جان و روح من سپر بلاي جان تو ! يا اباالحسن همواره با تو خواهم بود. چه در خير و نيكي به سر ببري، چه در سختي ها و بلاها گرفتار شوي، همواره با تو خواهم بود.

    و چه نيكو كلام خود را به اثبات رسانيد و جان خويش را در طبق اخلاص نهاد و فدايي علي (ع) شد.

    7- اهميت دادن به تفريح، مزاح و شادي در روابط

    اگر چه خانه علي و زهرا، كانون ساده زيستي،‌ زهد، ايثار، انفاق، جهاد، سياست،‌ انديشه، شجاعت و هزاران فضيلت ديگر بود و اگر چه آنها مظلوم ترين انسانهاي عالم هستند و عمري پررنج و مصيبت داشتند !‌و ليكن زندگي آنان خالي از لحظات شيرين و دلپسند تفريح و شادي هم نبود. چرا كه علي (ع) و زهرا (س) هم انسانند و انسان هم به شادي و تفريح احتياج دارد،‌اما از آنجا كه علي و زهار در بالاترين مراتب انسانيت قرار دارند، تفريح و شاديشان هم متناسب با روح متكاملشان و به دور از هر گونه، افراط و تفريط است.

    مروري بر چند نمونه زيبا از زندگي سراسر زيباي اين بزرگواران مؤيد مطالب فوق است :

    - در شب عروسي شان، اگر چه زنان دف مي زنند و سرودهاي شاد مي خوانند، اما فضاي مجلس خالي از تكبير و سرودهاي معنوي هم نيست.

    - در صحنه اي ديگر زهرا (س) را مشاهده مي كنيم كه در حضور علي (ع) با فرزندش حسين مشغول بازي كردن است و به او مي فرمايد :

    انت شبيها بأبي                     لست شبيها بعلي

    تو به پدر من پيامبر شبيهي و به پدرت علي شباهتي نداري

    و اين موجب خنده و تبسم حضرت علي (ع) مي شود.

    - در جاي ديگري علي (ع) و زهرا (س) را مشاهده مي كنيم كه به اتفاق به صحرا رفته اند و به هنگام خوردن خرما و در قالب گفتگو و مفاخره اي شنيدني، تفريحي شيرين و دلپسند دارند.

    علي (ع) مي فرمايد: اي فاطمه ! رسول خدا ، مرا بيشتر از تو دوست مي دارد. و حضرت زهرا (س) پاسخ مي گويد: از سخن تو تعجب مي كنم ! آيا مي شود پيامبر اكرم (ص) تو را بيش از من دوست داشته باشند، در حاليكه من ميوه دل او و عضوي از پيكرش و شاخه اي از شاخسارش مي باشم و غير از من فرزندي ندارد.

    پس از آن به نزد پيامبر رفتند و صحبتشان را در حضور پيامبر ادامه دادند، ابتدا فاطمه (س) پيش دستي كرده و عرض كرد:

    اي رسول خدا ! كدام يك از ما دو نفر نزد تو محبوب تريم، من يا علي؟ رسول خدا (ص) فرمود:

    تو به من محبوب تري و علي از تو براي من عزيزتر است !

    و پس از آن باز هم علي (ع) است و زهرا (س) و مفاخره اي شيرين و شنيدني :

    علي (ع)   : آيا من به تو نگفتم كه فرزند فاطمه باتقوايم؟

    زهرا (س)  : من نيز دختر خديجه كبرايم

    علي (ع)  : من فخر كائناتم

    زهرا (س)  : من دختر كسي هستم كه نزد خدا آنچنان گرامي شد كه گويي به فاصله دو كمان يا نزديكتر نسبت به پرودگارش قرار گرفت.

    علي (ع)  : خدمتگزارم جبرئيل است.

    زهرا (س)  : خطبه ام را در آسمان، راحيل خوانده است و خدمتگرارانم گروههاي فرشتگان يكي پس از ديگري هستند.

    علي (ع)  : من در جايگاهي رفيع و بلند زاده شدم.

    زهرا (س)  : من هم در مقام والا و بلند مرتبه به ازدواج و همسري تو در آمدم...

    علي (ع)  : شيعيان من از دانشم مي نگارند.

    زهرا (س)  : ظرف دانش شيعيان من نيز از درياي علمم لبريز مي شود.

    علي (ع)  : من كسي هستم كه خداوند اسم مرا از اسم خود مشتق ساخته، او عالي است و من علي.

    زهرا (س)  : من نيز چنين ام، او فاطر است و من فاطمه.

    و زندگي كوتاه علي (ع) و زهرا (س) پر است از اين قطعات تاريخي و صحنه هاي زيبا و شنيدني كه نشانگر با نشاط و زيبا بودن زندگي ايشان است عليرغم تمام مشكلات و گرفتاريهاي آنان.
             

       
       

       

           

       

     تربيت فرزند در خانه علي عليه السلام

     چگونگي تربيت فرزند يكي از وجوه درخشنده سيماي خانوادگي اميرالمؤمنين (ع) است. در اين متن، برآنيم تا برخي از اصول تربيت فرزند و حقوق آنان بر پدر و مادر را از ديدگاه اميرالمؤمنين (ع) بيان كنيم.

    1- انتخاب نام نيكو

    2- گفتن اذان و اقامه در گوش فرزندان و انجام عقيقه (قرباني گوسفند) براي آنان

    3- بازي با فرزندان :           ((اشبه اباك يا حسن           واخلع عن الحق الرسن  

                                                                        و اعبد ا لها ذامنن                         و لا توال ذالاحن))

    پسرم،‌مانند پدرت باش، ريسمان ظلم را از حق بركن‌ ! خدايي را بپرست كه صاحب نعمتهاي متعدد است و هيچگاه با صاحبان ظلم دوستي مكن. اين قطعه، يكي از قطعات اشعاري است كه حضرت زهرا (س) درهنگام بازي با فرزندانش زمزمه مي كرد. بدين شيوه هم آنها را سرگرم مي نمود وهم حكمت به آنها مي آموخت، چرا كه خود اميرالمؤمنين (ع) مي فرمايد:

    ((كسي كه كودكي دارد بايد در راه تربيت او خود را تا سرحد كودكي تنزل دهد.))

    خود اميرالمؤمنين (ع) نيز در كودكي بازيهايي داشته اند كه يكي از آنها كشتي گرفتن است. نقل است ابوطالب بين فرزندانش و پسر عموهايشان مسابقه كشتي برگزار مي كرد و هميشه علي (ع) بر همه پيروز مي شد و اين باعث شادي ابوطالب مي گرديد. در خانه خود علي (ع) هم بين حسن و حسين (عليهماالسلام) مسابقاتي همچون كشتي، خطاطي و مسابقاتي در انجام كارهاي ديگر برگزار مي شد، و گاهي پيامبر جهت افزايش اين شادي و نشاط حاصل از مسابقه، در جمع ايشان حاضر مي شدند و به تشويق طرفين مي پرداختند.

    4- رعايت اصل بي طرفي، عدالت و مساوات بين فرزندان

    يكي از حساسيتهاي كودكان جانبداري و توجه خاص پدر و مادر به يكي از فرزندان ديگر است كه در روايات بر رعايت عدالت و مساوات بين فرزندان و محبت كردن، هديه دادن و توجه نمودن به خصوص توجه به حساسبت بيشتر دختران در اين مورد تأكيد شده است.

    به يك نمونه زيبا از دقت حضرت زهرا (س) در اين مورد توجه كنيد:

    پيامبر (ص) حسن وحسين (عليهماالسلام) را به مسابقه خطاطي تشويق نموده، فرمودند: هر كس خط او زيباتر است قدرت او بيشتر است. حسن و حسين (ع) هم هر كدام خط زيبايي نوشتند. اما رسول خدا (ص) ايشان را به مادرشان هدايت فرمود تا اگر در قضاوت نگراني پيش آمد، با عاطفه مادري جبران شود. زهرا (س) نيز جهت رعايت اصل بي طرفي به فكرش رسيد. قضاوت نهايي را به تلاش خوشان مربوط سازد لذا گردنبند خويش را پاره كرده بر سرآنها ريخت و فرمود: هر كدام از شما دانه هاي بيشتري بگيرد قدرت او بيشتر است.

    5- داشتن برنامه جهت تمرين، تشويق و تربيت عبادي و ديني فرزندان

    - به طور مثال نقل شده است كه حضرت زهرا (س) جهت شبهاي احياء فرزندان را در روز خوابانيد تا كاملاً استراحت كنند و غذاي مناسب و كمتري هم به آنها مي داد تا با زمينه مطلوبتري از نظر جسمي و روحي در شب زنده داري شركت كنند. ايشان با شيوه هاي ديگري كودكانش را در عباداتي مانند نماز، اعمال عبادي ماه رمضان، شركت در جلسات قرآن و شركت دادن آنها در امور خيري مثل كمك به مستمندان و دادن صدقه به نيازمندان شركت مي داد كه نقش مؤثر تربيتي همراه كردن كودكان با خود هنگام انجام عبادات را مي رساند.

    6- مكلف نمودن فرزندان به رعايت ادب و اخلاق اسلامي

    تأديب كودك يعني ملازم ساختن و مكلف نمودن او به رعايت ادب و اخلاق اسلامي ، بدين معني كه هر چند كودك نسبت به حكمت آداب مزبور، درك و فهمي ندارد وليكن از باب تمرين و تمهيد، وي را به انجام آنها مكلف مي كنيم و مهم اين است كه كودك خود را در تكليف احساس كرده، بداند اگر تن به تكليف ندهد با الزامهايي روبرو خواهد شد. علي (ع) در اين باره مي فرمايد :

    (( آن كس كه ملكف به ادب شود ، بديهايش اندك مي گردد. ))

    و در روايات داريم زماني كه كودك به 6 سالگي رسيد او را به نماز و چنانچه تحمل گرفتن روزه را داشت به انجام آن وادار نماييد.

    7- استفاده از فرصتهاي مختلف جهت انتقال تجربيات و نصايح

    اميرالمؤمنين (ع) و حضرت زهرا (س) از هر موقعيتي براي انتقال تجربياتشان استفاده     مي كردند . نامه اميرالمؤمنين به امام حسن (ع) يكي از اين موارد است.

    معرفي شبهات و انحرافات اجتماعي،‌ توصيه به مطالعه تاريخ، انتخاب مسير مورد علاقه و اشتياق، تحمل مصائب و مشكلات دنيا، پذيرش مسئوليت در حد توانايي ، برقراري نظم در امور زندگي،‌ تشخيص دوست از  غير دوست و ارتباط گرم با خويشان و تكريم آنان از جمله رئوس برخي از اين نصايحند.

    بديهي است خانه اي كه ظريفترين نكات تربيتي ، با چنين دقتي در آن مراعات مي گردد محل پرورش انسانهايي چون امام حسن (ع) ، امام حسين (ع) و زينب (س) خواهد بود. در پايان بد نيست متذكر شويم كه اگر چه اميرالمؤمنين (ع) حقوق زيادي براي فرزندان قائل شده اند،‌اما از آن سو هم وظايفي براي فرزند بر شمرده اند كه مهمترين آنها اينست كه فرزند، پدر و مادرش را در هر چيز مگر در نافرماني از خداوند سبحان اطاعت و پيروي كند :

    (( فحق الوالد علي الولد ان يطيعه في كل شيء الا في معصيه الله سبحانه ))

    + نوشته شده در  پنجشنبه بیست و یکم آذر 1387ساعت 12:25  توسط سيد محمد ظاهر محمدي  | 
    اصلاحات (تعريف و اركان)

     از نظر اسلام، هر گونه اقدم در جهت رفع مفاسد و معايب موجود و يا بهبود و ارتقاء ، نسبت به وضعيت فعلي در راستاي كسب رضايت الهي ، اصلاحات ناميده مي شود و در يك بيان كوتاه اصلاحات حركتي است تكاملي در جهت قرب الي الله.

    هدف تمام اولياء و بندگان صالح خدا ايجاد اصلاحات در فرد و جامعه بوده است، از پيامبران الهي گرفته، تا اميرالمؤمنين علي (ع) كه هدف خويش را از به دست گيري حكومت، اصلاحات معرفي كرده، مي فرمايد: و لكن لنرد معالم من دينك و تظهر الاحكام في بلادك و اين مسير ادامه مي يابد تا پرچم اصلاحات نبوي و علوي در دستان با كفايت مصلح كل و منجي بشريت از قيد فساد و تباهي قرار گيرد. با دقت در سيره حكومتي اميرمؤمنان علي (ع) نكاتي چند كه به عنوان اركان اصلاحات محسوب مي گردد- قابل تذكر است :

    1- مبناي اصلاحات :

    معمولاً اصلاحات در هر جامعه اي بايد بر اساس مباني مورد پذيرش عمومي آن جامعه صورت گيرد. همچنانكه هيچگاه در يك جامعه لائيك و غير ديني،‌ اصلاحات ديني صورت نمي گيرد. در يك جامعه اسلامي نيز هيچگاه برخلاف مباني ديني صورت نخواهد گرفت. و لذا مبناي اصلاحات در جامعه اسلامي از ديگاه اميرالمؤمنين سه ركن زير است :

    ((كتاب الله و سنه رسوله و اجتهاد رايي))

    1- قرآن كتاب خدا      2- سنت رسول الله   3- اجتهاد حاكم اسلامي جامع الشرايط

    2- توازن در اصلاحات :

    الف : آغاز همزمان اصلاحات در ابعاد مختلف : چون ابعاد مختلف اصلاحات در اجتماع به يكديگر وابسته اند. لذا علي (ع) پس از دستيابي به حكومت، بسياري از ابعاد اصلاحا را بطور همزمان آغاز نمود. در ايجاد اصلاحات اقتصادي،‌عدالت و مساوات را سرلوحه كار خويش قرار داد. بطوريكه همه مردم از سياه و سفيد، عرب و عجم، غلام و ارباب، همه و همه بطور مساوي از بيت المال بهره مند گرديدند. در همان روزهاي نخستين در انجام اصلاحات اداري، به عزل استانداران و واليان ناشايست پرداخت و بجاي ايشان از افراد كارآمد و شايسته استفاده نمود و در ابعاد ديگر اصلاحات نيز همين گونه عمل نمود.

    ب- كنترل سرعت اصلاحات : وجود يك مركز مقتدر و انديشمند جهت نظارت و كنترل سرعت اصلاحات امري ضروري است تا خداي نكرده تندي اصلاحات سبب نارضايتي عمومي و كندي آن سبب يأس مردم نگردد. اميرمؤمنان به عنوان رأس حرم حكومت اسلامي، كنترل اصلاحات را خود بر عهده داشت. هر چند از نظرات اطرافيان و افراد معتمد استفاده مي نمود.

    ج- مخاطبان اصلي اصلاحات : محور اصلاحات عموم ملتندنه اطرافيان مسئولين، ثروتمندان و گروههاي سياسي، لذا بايد برنامه هاي اصلاحي،‌مصالح عمومي را تأمين كند هر چند با منافع برخي گروهها و اشخاص در تضاد باشد. علي (ع) در نامه نهج البلاغه خطاب به مالك مي فرمايند :      ((بايد محبوبترين كارها نزد تو كارهايي باشد كه با عدالت دمسازتر و خشنودي عامه مردم را در پي داشته باشد.))

    سپس حضرت در ادامه اشاره مي كنند كه خواص به موقع خطر و سختي حاكم را تنها مي گذارند اما آن گروهي كه مشكلات و سختيها را در هنگام تنگنا و جنگ تحمل مي كنند عامه مردمند، لذا بايد توجه تو به ايشان بيشتر باشد.

    3- جامع بودن اصلاحات :

    علي (ع) به مالك اشتر دستور مي دهند كه :

    به همراه دانشمندان و برجستگان جامعه به بحث و گفتگو در مورد آنچه مي تواند سرزمينهاي اسلامي اصلاح كند، بپرداز.

     

    تا در اثر اين تبادل انديشه ها و انتقال تجارب يك برنامه جامع- كه نظرات مختلف در آن لحاظ گرديده- تدوين گردد.

    4- آگاه كردن مردم از اصلاحات :

    حضرت علي (ع) در اولين سخنراني خود بعد از بيعت همگاني مردم با ايشان ، برخي از ابعاد اصلاحات را براي مردم روشن مي كنند تا جامعه اي كه نزديك به دو دهه از اختلاف طبقاتي ، فساد، تبعيض ، كسب ثروتهاي نامشروع و در يك كلام دور شدن از سنت و روش رسول گرامي اسلام (ص) رنج مي برد با استشمام عدالت علوي روحي تازه بگيرد و او را در اجراي اين برنامه ها ياري دهد.

    5- اجراي بي قيد و شرط به برنامه هاي اصلاحات :

    هر برنامه و قانون مفيدي كه بخواهد در اجتماع به اجرا در آيد ، قطعاً منافع عده اي را تهديد خواهد كرد. لذا اگر مجريان اصلاحات بخواهند بر اساس منافع افراد و يا تهديد و تطميع ايشان از اجراي برنامه عقب نشيني كنند، هيچ نقشي از اصلاحات بر پيكره اجتماع بسته نخواهد شد.

    [[ علي (ع) به همه حكومت مداران آموخت كه او حكومت را براي اصلاحات مي خواهد نه اصلاحات را براي حكومت. ]]

    عدم سپردن مسئوليت به طلحه و زبير ، تقسيم بالسويه بيت المال و عزل معاويه كه دو جنگ جمل و صفين را بر او تحميل نمود، دليل بر اين مدعاست.

    6- رشد و اعتلاي فكري و روحي مردم :

    در حكومت كوتاه اميرمؤمنان (ع) تمام اركان قبلي اصلاحات به بهترين نحو ممكن محقق گشت، اما آنچه كه باعث شد علي (ع) در اجراي اصلاحاتش تنها بماند،‌ عدم همراهي و دل سپردن مردم به دستورات  و اوامر او بود. مردمي كه بخاطر برقراري عدالت و مساوات و مبارزه با فقر و فساد و تبعيض با علي (ع) بيعت كرده بودند، سرانجام به علت نداشتن تحليل از مسائل، فريب عده اي از زراندوزان و قدرت طلبان را خورده، علي (ع) را مظلومانه تنها گذاشتند.
             

     


       
       

       

           

       

    اصلاحات سياسي

     در سيره سياسي امير مؤمنان علي (ع) نكات بسيار ارزشمندي نهفته است كه جامعه امروز ما بسيار به آنها نيازمند است. در ذيل به برخي از ابعاد اصلاحات سياسي از ديدگاه علي (ع) اشاره مي كنيم :

     1- فدا كردن تمام امور براي حفظ اسلام و اتحاد مسلمين

    بعد از فوت پيامبر اسلام حضرت محمد (ص) ، هنگامي كه عده اي از اصحاب وصاياي پيامبر (ص) را در جانشيني و خلافت امير مؤمنان (ع) زير پا گذاشتند و اجر و مزد رسالت پيامبر را كه قرآن كريم مودت و مهرباني با خاندان او بيان كرده بود، با آتش زدن درب خانه فاطمه زهرا (س) و ريسمان انداختن به گردن علي مرتضي (ع) و دهها توهين و جسارت ديگر پاسخ دادند، علي (ع) براي حفظ اسلام نوپا و اتحاد مسلمين سكوت اختيار نمود و 25 سال صبر كرد در حاليكه خود  مي فرمود :

    صبرت و في العين قذي و في الحلق شجي

    صبر كردم در حاليكه گويا خار در چشم و استخوان در گلويم مانده بود و با ديدگان خود   مي نگريستم كه ميراث مرا به غارت مي برند...

    علي (ع) در طول اين 25 سال كه حق مسلم او به ناحق غصب شده بود، نه تنها اقدامي كه باعث خدشه دار شدن اتحاد مسلمين گردد، نكرد بله بارها و بارها خلفا را از نصايح مدبرانه خويش بهره مند نمود تا جايي كه مكرر از خليفه دوم نقل شد كه مي گفت :

    لو لا علي لهلك عمر                      اگر علي نبود، قطعاً عمر هلاك شده بود.

    فدا نمودن تمام منافع شخصي، حزبي و حتي گاهي ملي براي حفظ اصل انقلاب و اسلام و عدم خدشه دار شدن اتحاد ملت، درسي است كه امروز تمام مسئولين كشور،‌ احزاب و جناحهاي سياسي و توده مردم بايد آن را سرلوحه كار خويش قرار دهند و بدانند كه اين اولين و مهمترين گام در اصلاحات سياسي است.

     2- تبعيت از رهبري جامعه

    همانگونه كه نبايد فرمان مخلوق را در نافرماني خدا پذيرفت، نبايد نسبت به زمامداران عادل نافرماني روا داشت كه پيروي و فرمانبرداري از ايشان حق مسلم آنان بر مردمان است. چنانچه امير مؤمنان علي (ع) درباره حقوق زمامدار بر مردم فرمود :

    و اما حق من بر شما اين است كه در بيعت خود با من وفادار باشيد و در آشكارا و پنهان خيرخواهي را از دست مدهيد و چون شما را بخوانم ، اجابت كنيد و چون فرمان دهم، اطاعت كنيد.

    حضرت علي (ع) در كلام ديگري بدترين آفات و بيماريهاي مردم و جامعه را عدم فرمانبرداري از رهبري معرفي كرده و مي فرمايند :

    آفه الرعيه مخالفه الطاعه

    بسياري از ناكاميها و شكستها در طول تاريخ اسلام ريشه در همين مسأله دارد. عدم پيروي برخي از بزرگان صحابه از دستورات حضرت رسول (ص) در پيوستن به لشگر اسامه، مخالفت با امر آن حضرت در جانشيني امير مؤمنان علي (ع) و دهها واقعه اسفناك ديگر،‌ آنچنان صدماتي به نظام مديريت اسلامي وارد كرده است كه طعم تلخ آن كام هر انسان منصفي را براي هميشه تلخ كرده و دل هر آزاده اي را به آتش مي كشد. متأسفانه بعدها نيز اين حركت زشت ادامه پيدا نمود تا آنجا كه آنچنان خود به دل علي (ع) كردند كه حضرت به مردمش فرمود :

    خدا مرگتان دهد كه اين قدر خون به دل من كرديد و سينه ام را از خشم انباشتيد و كاسه غم و اندوه را جرعه جرعه و در هر نفس كشيدن به كامم ريختيد با سرپيچي و ياري نكردن ، طرح و برنامه مرا تباه ساختيد.

    نكته بسيار زيبايي كه در بحث تبعيت و پيروي مردم از رهبري در نظام اسلامي وجود دارد، اين است كه اين پيروي يك پيروي كوركورانه و از نوع روابط حاكم و محكومي نيست بلكه اين تبعيت و همراهي مردم ريشه در عشق آنها به جايگاه ولايت و رهبري دارد كه ملت عزيز ايران          گوشه هايي از اين عشق و محبت را تجربه كرده است.

    3- تغيير نگرش كارگزاران دولت نسبت به مردم

    از جمله مهمترين ويژگيها و خصوصيات رفتاري كه لازم است زمامداران مسلمان متصف بدان باشند مردمي بودن است. يعني باور داشتن مردم و با همه وجود خود را خادم مردم دانستن، دور نشدن از مردم و مشكلات آنان، هيچ امتيازي براي خود نسبت به مردم قرار ندادن و خلاصه با مردم بودن و براي مردم كار كردن.

    امام علي (ع) در راستاي بوجود آمدن اين نگرش در كارگزاران حكومت خود، آنها را به اين حقيقت متوجه مي ساخت كه زمامداري و كارگزاري، بهره برداري و توشه گيري نيست، بلكه امانتداري و خدمتگزاري است چنانچه در نامه به يكي از كارگزاران خود فرمود:

    (( ان عملك ليس لك بطعمه و لكنه في عنقك امانه...))

    همانا حكومت و مسئوليت و كاري كه به عهده توست برايت طعمه نيست بلكه امانتي است بر گردنت.

    و در راستاي مردمي تر شدن كارگزارانشان به آنها سفارش مي نمود تا قلب خود را لبريز از رحمت و محبت و لطف به مردم نمايند، ‌از عيوب ايشان در گذرند، خود را از مردم پنهان ندارند و ساعات مشخصي را جهت پاسخگويي مستقيم به نيازها و سؤالات مردم اختصاص دهند.

     4- مردم سالاري ديني :

    در تاريخ خلفاي اسلامي، هيچ خليفه اي مانند علي (ع) با اكثريت قاطع آراء برگزيده نشد و او تنها خليفه اي است كه گزينش او، تنها بر آراء صحابه و نيكان از مهاجر و انصار متكي نبوده است. امام (ع) در يكي از سخنان خويش كيفيت ازدحام و استقبال بي سابقه مردم را براي بيعت چنين توصيف مي كند :

    مردم مانند موي كردن گفتار به دورم ريختند و از هر طرف به سوي من هجوم آوردند تا آنجا كه حسن و حسين به زير دست و پا رفتند و جامه و رداي من مانند و به سان گله گوسفند پيرامون مرا فرا گرفتند تا من بيعت ايشان را بپذيرم.

    ا طرف ديگر در جا معه مردم سالار ديني با توجه به آنكه مردم اعتقاد به اسلام داشته و خواستار اجراي احكام آن در جامعه اند، لذا علي (ع) و ديگر رهبران الهي در جايي به آراء عمومي مراجعه مي كردند كه حكمي قطعي از جانب خدا و يا رسول او وجود نداشته باشد، چنانچه حضرت امير (ع) در جواب سؤال طلحه و زبير كه چرا با ما در امور مشورت نمي كني؟ پاسخ فرمود :

    تا وقتي حكمي در كتاب خدا آمده است، جاي مشورت نيست.

    در نظامي كه بر اساس مردم سالاري ديني اداره مي گردد، بخاطر حرمت و ارزشي كه دين براي انسان قائل است، آزادي- در راستاي پرورش و تعالي انسان- در اعلي درجه آن وجود دارد. در چنين جامعه اي انتقاد صحيح از دولت و مسئولين، نه تنها مورد مؤاخذه قرار نمي گيرد، بلكه منتقدان انديشمند و اصلاح طلب حقيقي- بر اساس توصيه امير مؤمنان به مالك اشتر- به مسئوليتهاي مهم حكومتي گذارده مي شوند.

    البته ركن اصلي اين انتقاد، خيرخواهي و هدف آن اصلاح امور است.

    در اين نظام حكومتي، نه تنها موافقان حكومت، بلكه مخالفان نيز تا آنجا كه دست به توطئه اي عليه نظام اسلامي نزده اند، مانند شهروندان ديگر از آزاديهاي موجود بهره مند مي گردند.

    5- آموزش سياسي مردم

    الف- آشنا كردن مردم به حقوق متقابل ايشان با زمامداران :

    از نظر علي (ع)

    در ميان حقوق الهي بزرگترين حق ، حق رهبران و زمامداران بر مردم و حق مردم بر زمامداران است و آنگاه كه مردم حق رهبران و زمامداران را اداء كنند و زمامداران نيز حق مردم را بپردازند، حق در آن جامعه عزت يابد و راههاي دين پايدار و نشانه هاي عدالت برقرار و سنت پيامبر (ص) پايدار گردد. پس روزگار اصلاح شود و مردم در تداوم حكومت اميدوار و دشمن در آرزوهايش مأيوس مي گردد.    (خطبه 216 نهج البلاغه)

    بر اين اساس، بر مسئولان حكومت لازم است كه مردم را از حقوق متقابل ملت و دولت آگاه سازند و اين از اركان اصلاحات سياسي است. امير المؤمنين (ع) حق مردم را بر رهبري،

    خيرخواهي كردن براي مردم، آموزش مردم افزايش درآمدها، تقسيم عادلانه بيت المال، ايجاد امنيت و رفاه و آسايش، برپا داشتن حدود الهي، ايجاد عدالت و فقرزدايي،‌ابلاغ موعظه و نصيحت و ارشاد مردم، احياي سنتهاي درست و در هم شكستن سنتهاي غلط و رسوم و عادتها و تقليدهاي باطل و بي اساس، آموزش مردم و مبارزه با       بي سوادي و تربيت اسلامي مردم

    و حق رهبري را بر مردم

    وفاداري به بيعت، خيرخواهي كردن براي رهبري در آشكارا و نهان و همراهي و اطاعت از رهبري مي داند.

     ب- دشمن شناسي :

    از آنجا كه حكومت اسلامي همواره خود را  حامي مستضعفين و مظلومين جهان مي داند و در برابر ظلم و بيداد مستكبران ايستادگي مي كند،‌لذا همواره دشمنان بسياري را در مقابل خود دارد كه تنها عامل موفقيت حكومت اسلامي در برابر فريبكاري و توطئه هاي دشمنان:                                 حضور دائمي مردم در صحنه، حمايت ايشان از حكومت و اجابت اوامر رهبري، در هنگام دعوت از مردم است.

    جاي جاي نهج البلاغه ، پر است از بيانات امير مؤمنان (ع) در روشن كردن اذهان مردم از توطئه هاي دشمنان و دعوت ايشان به پايداري در برابر آنان و البته چه كم است پاسخ مثبت مردم و اجابت دعوت امام و اين علي (ع) است كه با سينه اي مملو از غم و اندوه، آرزو مي كند كه :

    ايكاش يك نفر ديگر مثل مالك وجود داشت كه دشمنان علي (ع) را بخوبي مي شناخت و از        توطئه هاي آنان آگاهي داشت.
             

       
       

       

           

       

    اصلاحات اقتصادي

     برخي از مهمترين برنامه هاي علي (ع) در زمينه اصلاحات اقتصادي به شرح ذيل است :

    1- فقرزدايي و عدالت اجتماعي :

    اسلام دين آزادي است. آزاد كردن انسان از همه بندها و تنها بسته كمند حق ساختنش، چگونه ميتوان سخن از آزادي انسان گفت در حاليكه اسير فقر است. علي (ع) آنگاه كه بر مصدر حكومت قرار گرفت مبارزه اي بنيادي عليه فقر سازمان داد و عليرغم همه مشكلات و موانع، موفق گرديد در حوزه حكومتي خود تا اندازه اي به آرمان فقرزدايي و عدالت اجتماعي دست يابد، چنانچه خود مي فرمايد :

     كسي در كوفه نيست كه در رفاه بسر نبرد.

    حتي پايين ترين افراد نان گندم مي خورند و سر پناه دارند و از آب فرات مي آشامند. (بحارالانوار- ج 40- ص 327)

     مبارزه امام عليه فقر را ميتوان از سه زاويه مورد بحث قرار داد :

    الف- همدردي مسئولين با فقرا :

    از يك طرف امام از خود و كارگزارن خود شروع كرده ، به مواسات و همدردي با فقرا مي پردازند و معتقدند كه :

    خداي تعالي بر پيشوايان حق واجب فرموده است كه خود را با مردم ناتوان برابر نهند تا رنج فقير تنگدست را پريشان و نگران نسازد همچنين ثروتمندان بوسيله ثروتشان سركشي و طغيان ننمايند.

     ب- برخورد با انگلهاي اقتصادي :

    از طرف ديگر از جايگاه حكومتي مبارزه اي سخت عليه زالو صفتاني كه با مكيدن خون مردم متورم شده اند آغاز مي نمايد.

    امام صادق (ع) در حديث زيبايي در مورد كاهش فاصله طبقاتي و تعيين حد فقر چنين مي فرمايند :

    خداوند در اموال ثروتمندان نگريست، آنگاه به فقرا نظر كرد، پس در اموال ثروتمندان آنقدر براي مستمندان قرار داد كه زندگي ايشان به رفاه باشد و اگر به آن حد نرسد بايد افزايش دهند تا جايي كه بخورد و بياشامد و بپوشد و ازدواج كند و صدقه دهد و به حج برود.

    از اين كلام روشن است كه تا كسي به اين حد از امنيت اقتصادي و رفاه  نرسد، فقير محسوب مي شود و بايد تلاش كرد تا با زدن ريشه هاي اجتماعي، زمينه شكوفايي عدالت اجتماعي فراهم گردد و انسان فقير و نيازمند، آسوده از دغدغه گذران معاش در بستر آسايش مادي به سوي كمال حقيقي سير كند.

    برخي از اساسي ترين اقدامات حضرت در جهت ريشه كن كردن فساد اقتصادي به شرح ذيل       مي باشد :

    1- بازگرداندن ثروتهاي بادآورده و نامشروع

    به خدا سوگند، بيت المال تاراج شده را در هر كجا بيابم به صاحبان اصلي آن باز مي گردانم، گرچه با آن ازدواج كرده يا كنيزاني خريده باشند، زيرا در عدالت گشايش براي عموم است و آنكس كه عدالت بر او گران آيد، تحمل ستم براي  او سخت تر است. (نهج البلاغه- خ 15)

    2- جلوگيري از سوء استفاده اطرافيان مسئولين

    اي مالك !‌همانا زمامداران را خواص و نزديكاني است كه خودخواه و چپاولگرند و در معاملات انصاف ندارند. ريشه ستمكاريشان را با بريدن اسباب آن بخشكان و به هيچكدام از ايشان زمين واگذار مكن و بگونه اي با ايشان رفتار كن كه قراردادي به سودشان منعقد نگردد كه به مردم زيان رساند. (نهج البلاغه- نامه 53)

    3- مبارزه با احتكار و گرانفروشي

    اي مالك! اين را هم بدان كه در ميان بازرگانان ، كساني هم هستند كه تنگ نظر و بدمعامله و بخيلند و احتكار كننده اند كه تنها با زورگويي به سود خود مي انديشند و كالا را به هر قيمتي كه مي خواهند مي فروشند كه اين سودجويي و گرانفروشي برا ي همه افراد جامعه زيانبار و عيب بزرگي بر زمامدار است. پس از احتكار جلوگيري كن كه رسول خدا (ص) از آن جلوگيري مي كرد. بايد خريد و فروش به سادگي و با موازين عدالت باشد، با نرخهايي كه بر فروشنده و خريدار زياني نرسد. كسي كه پس از منع تو احتكار كند او را كيفر ده تا عبرت ديگران باشد اما در كيفر او اسراف مكن.

    ج- توجه به محرومان در تعيين بودجه هاي اقتصادي :

    الله ،‌الله في الطبقه السفلي من الذين لا حيله لهم

    خداي را، خداي را ،‌در خصوص طبقه پايين جامعه، آن كساني كه دردشان را هيچ چاره اي نيست.

     امير مؤمنان علي (ع) جهت رفع مشكلات محرومان جامعه به مالك اشتر چنين توصيه مي نمايند :

    - از بيت المال سهمي براي ايشان قرار بده... هرگز مباد، كه سرمستي رياست، تو را از آنان بازدارد و گمان كني به كارهاي مهمتري اشتغال داري؟

    - بويژه امور كساني از اين قشر را بيشتر پرس و جو ن كه چندان كوچك و بي شمارند كه به چشم نمي آيند و نمي توانند به تو دست يابند.

    - برخي از افراد مورد اعتماد، خداترس و متواضعت را آزاد بگذار تا گزارش امور ايشان را نزد تو بياورند و سپس در موردشان بگونه اي اقدام كن كه در روز ديدار با خدايت عذرت پذيرفته باشد.

     3- مساوات :

    امام در همان سخنراني نخست خود- بر خلاف خلفاي قبلي كه تقسيم بيت المال را بر اساس سوابق اسلامي و تركيب قبائلي قرار داده بودند- با اشاره به آنكه او تنها به كتاب خدا و سيره رسول خدا عمل خواهد كرد، به سياست مالي خود اشاره كرده، فضل مهاجر و انصار را بر ديگران، برتري معنوي خواند كه نزد خدا محفوظ بوده و پاداش آن به نزد خداست، اما در تقسيم بيت المال كسي بر ديگري برتري ندارد. امروز نيز يكي از مشكلات مهم اقتصادي ما ، رعايت اصل مهم عدالت و مساوات است . برخورداري از حقوق و مزاياي يكسان براي افراد هم رتبه، برخورداري از شرايط يكسان جهت فعاليتهاي اقتصادي و گرفتن امكا نات عمومي براي همه افراد جامعه و دهها مرود ديگر مي تواند از مصاديق عدالت و مساوات اقتصادي باشد.

    4- ريشه يابي علل تنگناهاي اقتصادي :

    كارشناسان اقتصادي معمولاً هنگام بررسي عوامل ركود اقتصادي فقط به مسائل مادي توجه دارند، اما در يك نظام الهي به مسائل معنوي و غير مادي نيز جهت ايجاد رونق و شكوفايي اقتصاد توجه مي شود.

    (( آري هنگامي كه بندگان خدا كارنامه اي زشت ارائه دهند خداوند به كاهش ميوه ها و دريغ داشتن بركتها و فروبستن درهاي خزائن خيرات، مبتلاشان مي كند تا شايد كه توبه كاري توبه كند. آري، چنين است كه خداوند استغفار را سببي ساخته است براي روزي رساني و گسترش رحمت.))

     

    5- امنيت اقتصادي :

    در برنامه ريزيهاي اقتصادي، امنيت عامل مهمي است كه بدون آن توسعه اقتصادي امكان پذير نخواهد بود. مهمترين عامل در ايجاد امنيت اقتصادي، شيوه برخورد دولت با تجار، كسبه، توليد كنندگان و كارگران و برنامه ريزيهاي دولتي در جهت امنيت شغلي آنان است.

    ((هرگز مبادا كسي را از مايحتاجش باز داريد و از رسيدن به خواسته اش بي بهره نماييد، هرگز مبادا به مال احدي از مردم- از مسلمانان نمازگزار تا اقليتهاي در گرو پيمان (متعهد به قوانين كشور)- دست بيازيد، مگر آنكه اسب و جنگ افزاري بيابيد كه در تجاوز به مسلمانان به كار گرفته شده.))

     

    6- اصلاح نظام مالياتي :

    امام در نامه 53 نهج البلاغه به نكات مهمي جهت اصلاح نظام مالياتي اشاره مي فرمايند:

    الف- ماليات را بگونه اي تنظيم كن كه به صلاح ماليات دهندگان باشد.

    ب- تا نظام مالياتي و امور ماليات دهندگان اصلاح نشود،‌امور ديگر اقشار جامعه اصلاح نخواهد شد، زيرا همه مردم نان خور ماليات و ماليات دهندگانند.

    ج- بايد هدف آباداني كشور باشد نه جمع آوري ماليات، چرا كه ماليات جز با آباداني فراهم نمي گردد.

    د- اگر مردم از سنگيني ماليات، خشكسالي و ... شكايت كردند، به ايشان تخفيف بده تا امورشان سامان گيرد.

    هـ- هرگز تخفيف دادن در ماليات تو را نگران نسازد، زيرا اين سبب آباداني شهرها، گسترش عدالت ميان مردم و تعريف و ستايش مردم ازتو مي گردد... و اگر در آينده كاري پيش آيد و بر عهده مرم بگذاري با شادماني خواهند پذيرفت.

    7- اهميت به تجارت و صنعت

    ((ازمن نسبت به تجار و صاحبان صنعت قبول وصيت كن و خوبي به آنان را به زيردستان خويش توصيه كن، از اينها نبايد غافل باشي چرا كه تجار و صنعتگران از سبب منفعت و وسيله امن و آسايش مردمند.)) نهج البلاغه نامه 53

     

    8- نظارت بر بازار و رسيدگي به امور آن

     

    الف- اقدامات آموزشي :

     

    (يا معشر التجار ! الفقه ثم المتجر)

    اي جماعت بازرگانان ! ابتدا احكام و قوانين اسلامي تجارت را بياموزيد و سپس اقدام به تجارت نماييد.

    آموزش تجارت بدون ربا، پرهيز از گرانفروشي، آموزش اخلاق تجاري (آسان گرفتن معاملات، پرهيز از قسم خوردن، دروغ گفتن و ...) ، رعايت عدل و انصاف و پرهيز از كم فروشي، برخي از اقدامات آموزشي حضرت به تجار و كسبه بازار بود.

     

    ب- اقدامات عملي :

    1- مشخص كردن گروهي از افراد معتمد جهت نظارت و بررسي مشكلات بازار

    2- مجازات گران فروشان ، معتكران و كم فروشان با توجه به گزارش ناظران بازار

    3- مجازات بسيار شديد ناظران بازار در صورت تخلف و دريافت رشوه

    9- اهميت به بخش كشاورزي :

    امير مؤمنان نه تنها خود به كار كشاورزي اشتغال داشت بلكه همواره به كارگزاران خويش رعايت حال كشاورزان را توصيه مي فرمود و با توجه به شرايط آب و هوايي ، از مسؤلان مالياتي        مي خواست تا در شرايط بحراني در ميزان ماليات به ايشان تخفيف دهند.

    10- نظام توانمند بيمه و بازنشستگي :

    امير مؤمنان هنگامي كه پيرمرد مسيحي نابينايي را مشاهده نمودند كه مشغول گدايي است، فرمودند :

    اين مرد را در جواني به كار وادار كرده ايد ، اكنون كه پير و ناتوان گشته است، از معاش محرومش ساخته ايد؟ هزينه زندگي او را از بيت المال بپردازيد.

     

       
       

       

           

       

     اصلاحات فرهنگي

     من أصلح بينه و بين ا... أصلح ا... ما بينه و بين الناس و من أصلح أمر آخرته أصلح ا... له أمر دنياه

    هر آنكس كه رابطه خود وخدا را اصلاح كند، خداوند رابطه بين او و مردم را اصلاح خواهد كرد. و هر كس امور مربوط به آخرتش را پسنديده گرداند، خداوند كارهاي دنياي او را صلاح خواهد بخشيد.

    مهمترين گام در يك برنامه جامع اصلاحات ، اصلاحات فرهنگي است. اگر اصلاحات فرهنگي در يك جامعه به خوبي شكل گرفت و فرهنگ و اعتقادات مردم متعالي شد، تمام ابعاد ديگر اصلاحات به راحتي محقق خواهد گشت.

     تعريف اصلاحات فرهنگي :

    اصلاحات فرهنگي چيزي جز حاكميت حقيقي دين (اسلام حقيقي) بر زندگي فرد و اجتماع نيست، در حقيقت هدف از اصلاحات فرهنگي، حاكم كردن ″خدامحوري″ بجاي ″هوا محوري″ است.

    در اينجا به دو اقدام اساسي امام (ع) در اين زمينه مي پردازيم :

    1- مبارزه با انحرافات ديني :

    - نفي بدعتگرايي و مبارزه با جهل عمومي

    مشكل مهمي كه در سر راه علي (ع) در هنگام تحويل گرفتن حكومت قرار داشت، انحرافات ديني و همان چيزي بود كه اصحاب تحت بدعتگرايي، عثمان را به آن متهم كرده بودند. جداي از بدعتها، مشكل مهم ديگر آن بود كه بسياري از مردم آگاهي درستي از دين نداشت و اقدامي در جهت ارائه آگاهيهاي مذهبي به آنان صورت نگرفته بود. در اينجا به ذكر برخي از نمونه هاي عيني تحريفات كه امام با آنها درگير شد، مي پردازيم:

    خليفه دوم و سوم بر اين باور بودند كه آنان حق دارند تا در برخي ازامور برخلاف قرآن و سنت پيامبر اكرم (ص) ، براي خود تشريح ويژه واحكام جديد وضع نمايند. اين افعال و اعمال خلفا به مرور زمان به عنوان يك اصل شرعي غير قابل تخطي،‌توسط مسلمانان پذيرفته شد. از جمله ترك سهم ذوي القربي و مؤلفه قلوبهم، متعه و ... و يا بدعت برگزاري نماز تراويح- كه خليفه دوم با پذيرفتن آنكه بدعت است مي گفت كه بدعت خوبي است-، كامل خواندن نماز توسط عثمان در منا- برخلاف پيامبر (ص) و حتي خلفاي قبل.

    چون خلفا و صحابه معيار دقيقي براي نقض حكم خدا و يا سنت رسول گرامي اسلام (ص) نداشتند، در بسياري مواقع دچار دوگانگي مي گشتند از جمله آنجا كه از خليفه دوم سؤال شد، آيا خليفه مسلمين حق دارد براي خود جانشيني انتخاب كند يا خير؟ او در پاسخ گفت: جانشين انتخاب نكردن سنت است و جانشين انتخاب كردن هم سنت ! (يعني هر دو صحيح است. اين پاسخ به اين علت بود كه او بخوبي به خاطر داشت كه بعد از فوت پيامبر اكرم (ص) او و دوستانش- برخلاف واقع- بيان كرده بودند كه پيامبر براي خود جانشيني معين نكرده است واين سنت است ! اما خليفه اول برخلاف سنت نبوي ( ! ) عمر را به جانشيني خود برگزيد!) امام در    نامه اي به مالك فرمود :

    فان هذا الدين كان اسيرا في ايدي الاشرار، يعمل فيه بالهوي و تطلب به الدنيا  (نامه 53 نهج البلاغه)

    اين دين در دست اشرار اسير بوده، در آن به هوس مي راندند و به نام دين ، دنيا را  مي خواندند.

     - لغو ممنوعيت بيان احاديث پيامبر گرامي اسلام (ص) و برخورد با پديده قصه خواني

    -           يكي از انحرافات مهمي كه بطور اصولي سبب ايجاد انحرافات زيادي در جامعه اسلامي شد، منع نقل و كتابت حديث بود كه از زمان خليفه دوم آغاز گرديد و عملاً در ادامه كلام حسبنا كتاب الله و در جهت تضعيف سنت رسول الله انجام مي گرفت. از زمان خليفه دوم،‌ در كنار جلوگيري از كتابت حديث، قصه خوانان كه عموماً از علماي يهود و نصاري بودند، اجازه يافتند تا در مساجد براي مردم قصص يهودي را درباره انبياي پيشين و رهبانان مسيحي نقل كنند و بدين ترتيب حجم زيادي از داستانهاي دروغين و احاديث ساختگي وارد كتب ديني گرديد. حضرت علي (ع) در برابر سياست عدم كتابت حديث بر فراز منبر اعلام فرمود:

    كساني كه مايل هستند تا علم را بنويسند، كاغذ و قلمي فراهم آورند.

    ″حارث اعور″ وسايل نوشتن فراهم نمود و آنچه حضرت نقل مي كرد مي نوشت. امام علي (ع) در كنار رواج كتابت حديث، با پديده قصه خواني برخورد كرده از قصه خواني به شدت نهي كرد و حتي زماني كه امام به بصره آمد، تمام قصه خوانان را از مسجد بيرون نمود.

    به هر روي امام آن چنان در اجراي دقيق سنت رسول خدا (ص) اصرار داشت كه حتي  مي كوشيد تا تمامي حركات و سكناتش شبيه پيامبر اكرم (ص) باشد، چنانچه خود نيز  مي فرمود:

    بهترين بنده خدا امام عادلي است كه در كار احياي سنت مي كوشد

    همانطور كه شرورترين بندگان خدا را پيشواي ظالمي است كه سنت را از بين ببرد.

    (نهج البلاغه خ 164)

    شايد بتوان گفت مهمترين ثمره حكومت 5 ساله علي (ع) احياي سنت نبوي و نشان دادن چهره حقيقي اسلام به مردم آن زمان و انسانهاي آينده است.

     2- مبارزه با فساد اجتماعي

    مشكل ديگر امام فساد اجتماعي بود. رفاه گرايي شديد ، دنياگرايي و فزون خواهي كه به علت گسترش زايد فتوحات و سرازير شدن سيل عظيم غنائم به سرزمينهاي اسلامي و فقدان رهبري آگاه جهت تربيت مداوم مردم و استفاده درست از اين سرمايه ها رخ داده بود سبب تضعيف آرمانهاو ارزشهاي ديني در جامعه گرديده، به دين جز به صورت ظاهري بهاي چنداني داده نمي شد.

    در چنين شرايطي امام علي (ع) مصمم شد تا در طي خطبه هاي خود در اين باره مفصل صحبت كند و مردم را از دنياگرايي پرهيز دهد. به همين قياس، او طي نامه هايي به كارگزاران خويش، آنان را از نشستن بر سر سفره هاي رنگين كه در دورعثمان بسيار طبيعي شده بود، نهي نمود. با توجه به اهميت بحث زهد و اعراض از دنيا و اينكه در ميان موضوعات مطرح در كتاب نهج البلاغه ، بيشترين حجم را به خود اختصاص داده است، بطور مختصر به ابعاد اين موضوع مهم مي پردازيم :

    تعريف زهد :

    «زهد» و «رغبت» اگر بدون متعلق ذكر شوند «نقطه مقابل يكديگرند. زهد يعني اعراض و بي ميلي در مقابل رغبت كه عبارت است از كشش و ميل. در نهج البلاغه دو تعريف از زهد ارائه شده است، كه هر دو، معني فوق را مي رساند :

    1- اي مردم زهد عبارت است از كوتاهي آرزو و سپاسگزاري هنگام نعمت و پارسايي نسبت به نبايستنيها (معصيتها) (خطبه 79)

    2- (( الزهد بين الكلمتين من القرآن. قال الله سبحانه : ((لكيلا تأسوا علي ما فاتكم و لا تفرحوا بما آتاكم...)) (حكمت 439)

    يعني : زهد در دو جمله قرآن خلاصه شده است : (( براي اينكه متأسف نشويد بر آنچه (از ماديات دنيا) از دست مي دهيد و شاد نكرديد بر آنچه خدا به شما مي دهد)) هر كس بر گذشته اندوه نخورد و براي آينده شادمان نشود بر هر دو جانب زهد دست يافته است.

     فلسفه زهد :

    1- ايثار : انسان زاهد آنچه دارد به نيازمندان مي بخشد زيرا قلب حساس و درد آشناي او آنگاه به نعمتهاي جهان دست مي يازد كه انسان نيازمندي نباشد.

    شعار ((الجار ثم الدار)) رسم جاري خاندان علي و زهرا بود،‌كه در آيات پرشكوه سوره ((دهر)) نيز منعكس گرديده است.

    2- همدردي : آنجا كه اجتماع به دو نيم مي شود: برخوردار و محروم، در درجه اول كوشش مرد خدا اين است كه به تعبير اميرالمؤمنين (ع) وضع موجود مبني بر پرخوري ظالم و گرسنگي مظلوم را دگرگون سازد و اين پيمان خدا با دانايان است. در درجه دوم با ايثار و تقسيم آنچه در اختيار دارد به ترميم وضع نابسامان مستمندان مي پردازد اما همينكه مي بيند عملاً‌ راه برخوردار كردن و رفع نيازمنديهاي ايشان مسدود است، با همدردي و هم سطحي و شركت عملي در غم مستمندان، بر زخمهاي دل آنها مرهم مي گذارد.

    علي (ع) در دوره خلافت بيش از هر وقت ديگر زاهدانه زندگي مي كرد، مي فرمود: خداوند بر پيشوايان دادگر فرض كرده است كه زندگي خويش را با طبقه ضعيف تطبيق دهند كه رنج فقر ، مستمندان را ناراحت نكند.

    3- آزادگي و آزادگي : انسان بالفطره ميل به تصاحب، تملك و بهره مندي از اشيا دارد ولي آنجا كه مي بيند اشيا به همان نسبت كه در بيرون او را مقتدر مي سازند، در درون ضعيف و زبونش كرده و مملوك و برده خويش ساخته است، در مقابل اين بردگي طغيان مي كند و نام اين طغيان ((زهد)) است، دلبستگي نداشتن شرط لازم آزادگي است،‌ اما شرط كافي نيست، عادت به حداقل برداشت از نعمتها و پرهيز از عادت به برداشت زياد، شرط ديگر آزادگي است.

    حضرت در خطبه 158 در اين باره مي فرمايد :

    دنيا گذرگاه است نه قرارگاه و مردم در اين معبر و گذرگاه دو دسته اند برخي خود را  مي فروشند و برده مي سازند و خويشتن را تباه مي كنند و برخي برعكس خويشتن را  مي خرند و آزاد مي سازند.

     

    4- معنويت : اگر كسي بويي از معنويت برده باشد مي داند كه انسان از قيد هواپرستي آزاد نگردد و تا طفل جان از پستان طبيعت گرفته نشود و بصورت وسيله در نيايد ، سرزمين دل براي رشد و نمو احساسات پاك و انديشه هاي تابناك و عواطف ملكوتي آماده نمي گردد.

    تضاد دنيا و آخرت :

    مسأله تضاد دنيا و آخرت و اينكه نزديكي به يكي مسبب دوري از ديگري مي شود، همه مربوط به جهان دل و ضمير انسان و دلبستگيها و عشقهاست، چرا كه خداوند به انسان دو دل نداده است. ((ما جعل الله لرجل من قلبين في جوفه)) با يك دل بيش از يك معشوق نمي توان برگزيد، اين است كه وقتي از علي (ع) درباره جامه اش كه كهنه و مندرس بود سؤال كردند فرمود :

    همانا دنيا و آخرت دو دشمن مشخص و دو راه مختلفند، هركس دنيا را دوست بدارد و رشته تسلط دنيا را به گردن خود بيندازد تبعاً آخرت را و آنچه مربوط به آخرت است دشمن  مي دارد.

    [[زهد عبارت است از برداشت كم براي بازدهي زياد]]

    آري آنان كه از مواهب دنيوي كمتر استفاده مي كنند، نه تنها در پيمودن مدارج عاليه انساني سريعتر پيش مي روند بلكه حتي در فعاليتهاي جسماني نيز افراد مقاومتر و پايدارتري هستند چرا كه پرهيز از غرق شدن در ماديات، گوهر فكر و اراده آدمي را جلا مي بخشد.

       
       

       

           

       

     اصلاحات اداري

     اصلاحات اداري ،‌نخستين گام در تحقق اصلاحات در يك جامعه است چرا كه :

    فليست تصلح الرعيه الا بصلاح الولاه و لا تصلح الولاه الا باستقامه الرعيه

    مردم اصلاح نمي گردند مگر با شايسته شدن زمامداران و زمامداران شايسته نمي گردند مگر با درستگاري مردم.

    با نگاهي گذرا به حكومت عدل علوي در اين بخش به مراحل ذيل بر مي خوريم :

    1- شايسته سالاري

    الف- ملاك گزينش مديران ارشد [دولتمردان] :

    بالاترين مقام تنظيم كننده برنامه هاي دولت، وزرا، هستند. از اين رو صلاح، اعتدال و عظمت حكومت با درستگاري و صلاح ايشان ارتباط مستقيم دارد. از نظر امير مؤمنان علي (ع) اين افراد علاوه بر صفاتي كه بقيه كارگزاران دولتي دارند بايد داراي صفات ديگري نيز باشند :

    - همكار دولتهاي ستمگر قبلي نباشند :

     

    إن شر وزرائك من كان للاشرار قبلك وزيرا

    بدترين وزراي تو كساني هستند كه پيش از تو وزير و همكار زمامداران ظالم بوده اند و در گناهانشان شريك و يار

    پس نبايد كه اينان رازداران تو باشند، زيرا اينان همكاران گناهكاران و برادران ستمگرانند. در حاليكه تو بهترين جانشين را در اختيار داري ، كساني كه از نظر فكر و نفوذ اجتماعي كمتر از آنان نيستند و در مقابل ،‌بار گناهان آنها را بر دوش ندارند.

    برتري نيروهاي حزب الهي بر طاغوتي :

    اينان هزينه شان بر تو سبكتر، همكاريشان با تو بهتر، محبتشان نسبت به تو بيشتر، و انس و الفتشان با بيگنگان كمتر است، بنابراين آنها را از نزديكان و رازداران خويش قرار ده.

    از ديدگام امام عادلي چون علي (ع) نيروهاي متعهد نيز علاوه بر شرايط خوش فكري،‌داراي نفوذ اجتماعي،‌كارآمد، عاشق انجام وظيفه، دوستدار دولت اسلامي و بيزار از دشمنان و بيگانگان ، بايستي با ضوابط و معيارهاي ديگري نيز گزينش و هر يك به اندازه ظرفيت و تواناييشان  جذب و دفع گردند تا زمينه رشد نابجاي نالايقان و منزوي شدن افراد لايق فراهم نگردد :

    پس افرادي را كه در گفتن حق از همه صريحتر و در مساعدت و همراهي نسبت به آنچه خداوند براي اوليائش دوست نمي دارد كمتر به تو كمك مي كنند، مقدم دار خواه موافق ميل تو باشند يا نه.

    در حكومت عدل علوي،‌ كارمندي پيشرفت مي كند كه از صراحت و صداقت و پاكي بيشتري برخوردار باشد نه آن كسي كه متملق ، چاپلوس و رياكار، متظاهر، و بله قربان گو است، زيرا وظيفه حاكم جستجوي پاكان و نزديك شدن به راستگويان و صراحت پيشگان است.

    ب- ملاك گزينش كارمندان :

    امام علي (ع) در نامه 53 نهج البلاغه خطاب به مالك ضمن اشاره به حاكم شدن ضوابط بر روابط در گزينش كارمندان مي فرمايند:

    اي مالك در امور كارمندانت دقت كن ، آنها را با امتحان و آزمايش بكار گمار و از روي بخشش و نظر شخصي و با استبداد رأي انتخاب نكن، زيرا اين روش نوعي استبداد و خيانت است.

     

    و حضرت در ادامه ضوابط گزينش كارمندان را چنين بيان مي فرمايند :

    و توخ منهم اهل التجربه والحيا، من اهل بيوتات الصالحه و القدم في الاسلام المتقدمه

    1- داراي تجربه كاري در مسئوليت محوله                           2- حياء و عفت                                                 3- اصالت خانوادگي                                                                 4- پيشگام در نهضت اسلامي

    عملكرد علي (ع) در عزل و نصب كارمندان :

    1- عزل كارگزاران نالايق : علي (ع) در اولين اقدامش در زمينه اصلاحا ت اداري، آن استانداران خليفه سوم را كه فقط بر اساس روابط منصوب شده، داراي ضوابط ذكر شده نبودند، عزل نمود. بسياري از اطرافيان حضرت ازجمله ابن عباس از سر خير انديشي خواستند كه عزل معاويه را به تأخير بيندازند اما امام كه مي دانست با سازش با ظلم و بيداد نمي توان پايه هاي حكومت عدل و داد را استحكام بخشيد بلكه ريشه هاي نوبنياد آن را هم سست خواهد نمود، پيشنهاد ايشان را نپذيرفت.

    2- انتخاب كارگزاران شايسته : اميرمؤمنان علي (ع) تمام تلاش خويش را بكار گرفت تا بر اساس اصل مهم رعايت اهليت يا شايسته سالاري، كارگزاران شايسته اي را براي انجام امور بگمارد. افرادي چون عمار ياسر. مالك اشتر نخعي، محمدبن ابي بكر، كميل بن زياد و ... كه نه تنها افراد لايق و كارآمدي بوده، بلكه از نظر تقوي و صفات عاليه انساني سرآمد مردان روزگار خويش بودند.

    2- مشخص نمودن دقيق وظايف كارگزار :

    علي (ع) هرگاه فردي را جهت انجام مسئوليتي بر مي گزيد، طي فرماني وظايف او را بطور دقيق مشخص نموده از كوتاهي و خيانت در انجام امور بيم مي داد و بدينوسيله امكان هر گونه بهانه جويي را سلب مي نمود. البته از نظر علي (ع) علاوه بر وظايف اداري، رعايت تقوي، ترس از روز قيامت، عمل به احكام الهي،‌ مدارا با مردم و مهرباني با ايشان، رفع نيازهاي محرومين و دهها نكته اخلاقي ديگر از وظايف اخلاقي و انساني كارگزاران حكومت اسلامي است.

     3- واگذاري مسئويت بر اساس توانائي و دادن اختيارات بر اساس مسئوليت

    چون معيار واگذاري مسئوليتها لياقت و توانايي است، لذا در حكومت علي (ع) حتي استانداردهاي حضرت وظايف و اختيارات يكساني نداشتند. آن عده از يارا ن حضرت كه كاملاً مورد ا عتماد بوده و از لحاظ توانايي هاي فكري و اجرائي در حد بالايي بودند، به سمت استانداري مناطق حساس و بزرگ منصوب گشته و حضرت تقريباً تمام اختيارات خويش را به عنوان ولي امر مسلمين در آن مناطق به ايشان تفويض مي نمود و لذا كليه امور مربوط به نظام اداري ، قضائي، اقتصادي، ارتش و حتي بيان امور ديني، در اختيار ايشان بود. افرادي چون قيس بن سعد، محمد بن ابي بكر و مالك اشتر در مصر، عثمان بن حنيف و ابن عباس در بصره و خديجه در يمن چنين اختياراتي داشتند. مابقي كارگزاران بر اساس امور محوله، از اختيارات كمتري بهره مند بودند. حتي گاهي براي كمك به استاندارد يك منطقه، قاضي ، فرمانده ارتش و مأمور جمع آوري ماليات و ... جداگانه از سوي حضرت نصب مي گرديد.

    4- تأمين مالي و رفاهي كارمندان

    سياست مالي علي (ع) در قبال كارمندان دولتي، دو وجه دارد. مخاطب يك وجه آن مديران ارشد نظامند و مخاطب وجه ديگر آن مابقي كارمندان دولت، امام (ع) در تأمين حقوق كارمندان و تلاش جهت بهبود وضعيت معيشتي ايشان به مالك اشتر چنين دستور مي دهند:

    ((ثم اسبغ عليهم الا رزاق و ...))

    سپس به ايشان (كارمندان) حقوق فراوان بده، زيرا اين كار، آنها را در اصلاح  خويش تقويت مي كند وبه دنبال خيانت و رشوه نمي روند و از خيانت در اموالي كه در اختيار آنهاست    بي نياز مي سازد . به علاوه، چنانچه از دستور تو سرپيچي كردند و در امانت خيانت ورزيدند، حجت بر آنها تمام است و مي تواني متخلف را تنبيه كني.

    اما سياست علي (ع) در قبال مديران ارشد نظام ((ان الله فرض علي ائمه العدل ان يقدروا انفسهم بضعفه الناس كيلا يتبيغ بالفقير فقره.)) است. يعني خداوند بر پيشوايان دادگر واجب گردانيده است كه زندگي خود را با طبقه ضعيف تطبيق دهند كه رنج فقر ، مستمندان را ناراحت نكند.

    5- نظارت مستمر و دقيق بر عملكرد كارگزاران و اطرافيان ايشان

    نظام بازرسي و بازرسان ، چشم حكومت محسوب مي شوند و حكومتي كه نظام بازرسي صحيح و مطمئن نداشته باشد، همانند كوري است كه معايب را نمي بيند و در منجلاب عيوب و مفاسد غوطه ور مي شود. علي (ع) در اينباره به مالك مي فرمايند :

    با فرستادن مأموران مخفي راستگو و با وفا، كارهاي آنان را زير نظر بگير ! زيرا بازرسي نهائي در كارشان آنان را به رعايت امانت و نرمي با توده مردم وادار مي سازد.

    سپس حضرت در ادامه به او امر مي كنند كه مراقب اطرافيان و دوستان و آشنايانش باشد كه خداي نكرده از قدرت، سوء استفاده نكرده و در امانت خيانت نكنند و حتي نظام بازرسيش را مأمور كند كه مواظب ايشان بوده و هرگونه انحرافي را گزارش دهند. با توجه به حساسيت بخش بازرسي وعليرغم اينكه بفرموده حضرت بايد از افراد راستگو و باوفا استفاده شود امام علي (ع) به اين حد اكتفا نكرده و به مالك فرمان مي دهند كه چند بازرس را مأمور رسيدگي به يك كارگزار قرار بده، تا در صورتيكه همگي آنها خيانت يا فساد را تأييد كردند، حجت برتو تمام شود و بتواني بدون درنگ او را مجازات كني.

    6- برخورد با كارگزار مختلف :

    سياست علي (ع) در برابر كارگزارانش ، سياست پيشگيري از جرم است. لذا تمام شرايط پيشگيري (گزينش ، مشخص كردن وظايف،‌ تأمين مالي، بازرسي دقيق و ...) را بكار مي گيرد. حال اگر با تمام اين شرايط كسي تخلفي كرد، ديگر هيچ بهانه اي براي عدم برخورد با او وجود ندارد و لذا مي فرمايند :

    (هنگامي كه خيانت كارگزار بر تو اثبات شد) فوراً او را احضار كن و زير تازيانه كيفر بگير و به مقدار خيانتي كه كرده است تنبيه كن و رشوه هايي كه گرفته از او پس بگير.

    پس اين آدم را به كار مذلت نصب كن (او را از سمت قبلي عزل كن) و داغ خيانت بر پيشانيش بنه (يعني همه مردم او را به عنوان خائن بشناسند) و به گردنش عار تهمت بيفكن. (يعني در اجتماع متهم باشد تا ديگر كسي به او ا عمتاد نكند.)

    برخورد شديد امام با ابن هرمه خيانتكار مي تواند الگوي براي مسئولين كشور ما باشد. ابن هرمه يكي از مأمورين مراقب بازار اهواز بوده است. او مرتكب خيانتي شد هنگامي كه بازرسان خبر خيانت وي را به امام (ع) رسانيدند، فوراً نامه اي به اين مضمون به ((رفاعه)) حاكم اهوازنوشت (وقتي كه نامه ام به دستت رسيد و خواندي بلافاصله «ابن هرمه» را از مسئوليت بازار عزل      مي كني. به خاطر حقوق مردم او را زنداني كن و عليه او همه را با خير كن تا اگر شكايتي دارند بگويند و مسأله را به همه كارمندان زيردستت گزارش كن تا نظر مرا بدانند. دراين كار نسبت به ابن هرمه كوتاهي نكني كه هم نزد خدا هلاك خواهي شد و هم به بدترين وجه تو را از كار بركنار مي كنم،‌ به خدا پناهت مي دهم كه در اين كار كوتاهي نشود.

    ... اي رفاعه ! همه زندانيان را براي تفريح به حياط زندان بياور غير از ابن هرمه، مگر اينكه از جانش بترسي.)

    آيا اگر در حكومت اسلامي با كارمندان متخلف اينچنين برخورد شود،‌هيچ وزير يا  استاندار يا مدير كل و حتي مأمور جزء به خود جرأت مي دهد كه خيانت كند يا رشوه بگيرد يا كاري كند؟ هرگز بلكه كار خود را به نحو احسن انجام خواهند داد و رضايت مردم را حاصل خواهند نمود.

    + نوشته شده در  پنجشنبه بیست و یکم آذر 1387ساعت 12:23  توسط سيد محمد ظاهر محمدي  | 

     

           

           

     

           

     

                   

     

           

     

    تبليغات اموي سدي در برابر اصلاحات علوي

     

     علي (ع) دشمن زياد داشت و اين از ويژگيهاي مردان بزرگ است، اما دشمني معاويه با علي (ع) ديگر گونه بود! معاويه تا سرحد امكان از رويارويي نظامي با علي (ع) دوري مي كرد و در مواردي نيز كه ناگزير از برخورد نظامي شد، چنانكه در صفين واقع شد، تا سرحد شكست پيش رفت.

     

    بنابراين موفقيت نهايي او در تصدي خلافت را بايد مرهون اصول و شيوه هاي تبليغاتي بسيار مفيد و مؤثري كه بكار گرفته بود، دانست. و جالب اينكه ويژگيهاي حاكم بر تبليغات معاويه همان اصول و ويژگيهاي «تبليغات رفتاري نوين» است كه براي تحصيل موفقيت با «حداكثر تأثير» و در «حداقل زمان» بهترين نوع تبليغات شناخته شده است و تجارب تبليغاتي قرن حاضر گواه اين مطلب است.

     

    اميد كه آشنايي با اين توطئه ها ما را نسبت به حركتهاي تبليغي دشمنان فعلي فرهنگ علوي هشيارتر گرداند.

     

    سياستهاي تبليغي معاويه در مقابله با حضرت علي (ع)

     

    - مرحله پيش تبليغات :

     

    اين مرحله با هدف ايجاد حالت تحريك پذيري و آماده سازي مخاطب براي ايجاد تحريك لازم در زمان مناسب و وارد نمودن او به رفتار دلخواه است.

     

    1- منع آگاهي

     

    بهره برداري از عنصر «جهل مردم» يكي از محورهاي اصلي حركتهاي تبليغاتي نوين است. اولين گامي كه معاويه در راستاي اجراي برنامه هاي فرهنگي خود با هدف معرفي خودش بره عنوان نمونه اسلام مجسم برداشت، «حصر كامل فرهنگي شام» بود كه بهترين اقدام او در جهت تحقق كامل اين حصر فرهنگي عبارت بود از :

     

    «بستن گوش دل شاميان بر احاديث نبوي» كه طي مراحل زير به اين هدف نايل آمد :

     

    الف- جلوگيري از رفت و آمد محدثين ساير بلاد اسلامي به حوزه حكومتي خود يعني شام

     

    ب- جلوگيري از خروج و اقامت شاميان در خارج از شام به مدت طولاني

     

    ج- جلوگيري از كتابت و نقل احاديث نبوي در شام و ترويج علوم و فنون ديگر همچون داستان سرايي بجاي علم حديث [كه منشأ ورود بسياري از اسرائيليات و فرهنگ ساختگي يهود به كتب اسلامي شد.]

     

    طي اين مرحله معاويه موفق شد هر آنچه را كه صلاح حكومت خود مي ديد تحت پوشش اسلام به مردم شام كه تازه با اسلام آشنا شده بودند القاء نمايد، او از اين حصر فرهنگي بسيار بهره گرفت كه جريانهاي دردآور تاريخ گواه اين مطلب است :

     

    - از يكي از خردمندان شام پرسيدند: اين ابوتراب – علي (ع)- كه خطيب او را بر فراز منبر لعن   مي كند كيست؟

     

    شامي پاسخ داد: گمان مي كنم سارقي از سارقان فتنه انگيز باشد.

     

    - در نبرد صفين حين مبارزه ، بين نوجواني شامي و يكي از اصحاب علي (ع) گفتگويي صورت مي گيرد كه موجب توبه او مي شود و به نوبه خود نشانگر ناآگاهي مردم شام از واقعيات حوزه اسلامي است. او مي گفت:

     

    [[با شما مي جنگم چرا كه به من گفته اند يارتان (علي (ع)) نماز نمي خواند و شما نيز نماز نمي خوانيد و يارتان خليفه ما را كشته است]]

     

    اين برخورد معاويه با مردم شام است. اما برخورد علي (ع) با جهل مردم عراق آنگونه است كه معاويه پس از شهادت علي (ع) و به دست گرفتن خلافت با ناراحتي مي گويد :

     

    ((هيهات اي اهل عراق همانا علي بن ابيطالب شما را بيدار كرده است، پس تاب و تحمل كار مرا نداريد.))

     

    اما معاويه در قلمرو خود يكصد هزار ياراني داشت كه مي توانست نماز جمعه را با ايشان در روز  چهارشنبه اقامه كند، افرادي كه از خويشاوندي علي (ع) با پيامبر (ص) آگاه نبودند و معاويه را كاتب وحي پيامبر مي شناختند.

    2- تشنج آفريني فكري و نظامي

     

    از آنجا كه ميزان تلقين پذيري فرد و جامعه در شرايط بحراني و آشوب زده به مراتب افزايش مي يابد معاويه براي دستيابي بهتر به اهدافش با طرح «قتل خليفه مظلوم» و اتهام آن به علي (ع) حوزه اسلامي را دچار آشوب فكري عجيبي نمود. در حركت بعدي خود – يعني تشنج آفريني نظامي- ابتدا با ايراد خطبه هايي در شام، امام را به عنوان فاتحي معرفي نمود كه با كشورگشايي خود قصد به اسارت بردن زنان و كودكان مسلمانان را دارد. و بدين طريق آشوبي در ميان مردم خويش به پا كرد كه طي آن بيش از 80 هزار سپاهي به قصد خونخواهي خليفه مظلوم و دفاع از قلمرو شام و زن فرزندشان با او بيعت كردند.

     

    از سوي ديگر همين احساس عدم امنيت را به گونه اي ديگر در قلمرو علي (ع) ايجاد كرد. او با تجهيز سپاهياني كه به صورت وحشيانه اي به شهرهاي مختلف تحت حكومت امام (ع) حمله      مي بردند به كشتار و غارت اموال مردم پرداخت و به شدت روحيه مردم اين مناطق را تضعيف و درجه تلقين پذيري و نارضايتي آنان را بالا برد.

    3- اسطوره سازي

     

    در اين شيوه، معاويه با توجه به فرهنگ جامعه عصر خود ، در ابتدا با انتساب احاديث ساختگي به رسول خدا (ص) ، تصويري اسطوره اي و هدايت يافته از عثمان و سپس از خويش و در نهايت از سرزمين شام مي سازد. و سپس با در خطر نشان دادن اين سرزمين اسطوره اي مردم را تحريك و به رفتار دفاعي و همسو با نيات خود وادار مي نمايد.

     

    مرحله تبليغات فعالي

     

    اين مرحله شامل يك سري «تبليغات تثبيتي» در راستاي جذب مخاطبين به سوي دستگاه تبليغاتي معاويه و يك سري «تبليغات تخريبي» براي جذب مخاطبين منتها از طريق انتساب جنبه هاي منفي به رقيب و طرد مخاطبين او مي باشد كه باختصار به آنها اشاره مي گردد.

     

    الف- تبليغات تثبيتي معاويه

     

    1- بهره گيري از گرايش اجتماعي ثروت و مال اندوزي

     

    معاويه آگاهي كاملي از روحيه مادي حاكم بر جامعه و اشراف و سردمداران امور داشت و از كارايي الاي تطميع در يك چنين جامعه اي به عنوان وسيله اي براي دستيابي به اهداف خود به خوبي آگاه بود. از اين رو شعار دستگاه خود را «لكل عمل اجر» قرار داده بود و اين شعار را نقش خاتم خود ذكر كرده بود و مي گفت: هزاران هزار درهم و دينار را براي بقاي حكومت خويش به اين و آن ميدهم تا از شروع جنگي كه بيش ا زاينها برايم هزينه خواهد داشت جلوگيري كنم.

     

    افراد بسياري تحت تأثير اين سياست معاويه از مساوات وعدل علوي گريخته و به دنياي اموي روي آوردند د رحالي كه بسياري از آنها دلشان، با علي (ع) بود و اعتقادشان به عمل علي (ع) ، اما چه سود كه دست و چشمشان به دنبال بذل و بخشش معاويه بود. يكي از اين افراد عقيل برادر علي ابن ابيطالب است. او كه موفق به دريافت سهم بيشتر بيت المال از برادر خويش نشد نزد معاويه رفت و معاويه نيز يكصد هزار درهم به او داد و گفت: بر فراز منبر برو و آنچه را علي با تو كرد و آنچه را من با تو كردم بازگو كن. عقيل نيز بر منبر   مي رود و پس از حمد و ثناي الهي     مي گويد :

     

    اي مردم خبرتان دهم كه از علي چيزي برخلاف دينش خواستم ولي او دينش را بر من ترجيح داد. و از معاويه برخلاف دينش خواستم و او مرا بر دينش ترجيح داد.

     

    2- بهره گيري از گرايش خواص به مقام

     

    - سوء استفاده از جاه طلبي طلحه و زبير و تحريك آنان براي به دست گرفتن عراق با نوشتن نامه به ايشان و دادن وعده بيعت مردم شام با آنان.

     

    - قراردادن ولايت مصر به عنوان پاداش همكاري عمر وعاص، كسي كه معاويه جهت غلبه بر علي (ع) خود را سخت محتاج تزويرهاي او مي ديد.

     

    -          وعد و وعيدهاي معاويه به سران ياران علي (ع) و بذل و بخششهاي بي اندازه او بر ايشان.

     

    او به همه فهمانده بود كه هر كس در راستاي اهداف او مشاركت فعال يا حتي منفعل داشته باشد از مال و مقام بههرهمند خواهد شد ولي در عين حال خود را فردي بي طرف تابع افكار عمومي معرفي مي نمود تا در نظر مردم از هر گونه شائبه قدرت طلي و مقام دوستي مصون باشد و او را تنها به عنوان مجري آراء عمومي مردم بشناسند.

     

    3- تحريك احساسات مذهبي

     

    در اولين مرحله او از خود اسطوره اي مذهبي و مدافع ارزشهاي ديني ساخت و در اين راستا به جعل احاديثي از رسول خدا پرداخت :

     

    خداوند جبرئيل و من و معاويه را بر وحي خود امين دانست و نزديك بود كه معاويه به خاطر فراواني حلمش و امين بودنش بر كلام خدا به پيامبري مبعوث شود.

     

    او علاوه بر نقل يك چنين احاديثي پيرامون فضايل خود جهت جلب قلوب مردمي كه دينشان را از معاويه مي گرفتند به سوء استفاده از آيات و روايات پرداخت به عنوان مثال حديث منزلت را كه ضمن آن رسول خدا به علي (ع) فرموده بود: «انت مني بمنزله هارون من موسي» خطاي شنونده قلمداد و «انت مني بمنزله قارون من موسي» به مردم معرفي نمود. آيه شريفه «ومن الناس من يشري نفسه ابتغا مرضاه الله» را در شأن ابن ملجم مي خواند. در مراحل بعدي او ضمن قصد تملك عصاي رسول خدا و خريد برده ايشان به 40000 درهم جهت به دستگيري علائم خلافت و ايجاد ظاهري شبيه تر به رسول الله تصميم به انتقال منبر ايشان از مدينه به شام گرفت، كه با تكان دادن منبر خورشيد گرفتگي حاصل شد  مردم وحشت زده شدند و معاويه بهانه آورد كه بيم داشته موريانه آنرا خورده باشد.

     

    ب- تبليغات تخريبي معاويه

     

    در اين قسمت تنها به برخي اتهاماتي كه جهت تخريب جايگاه اميرالمؤمنين در اذهان مردم شايع نمودند اشاره مي گردد:

     

    1- طرح اتهام قتل رسول خدا ، عثمان، عمار ياسر و ... به حضرت علي (ع)

     

    2- نماز نخواندن علي (ع)

     

    تأثير اين اتهام معاويه تا آنجا بود كه پس از رسيدن خبر شهادت  علي (ع) در مسجد كوفه و در حال نماز، مردم شام تعجب كردند كه مگر علي نماز هم مي خوانده است!؟

     

    3- ملك خواهي ، حسد، فتنه گري و گمراهي

     

    4- شوخ ، مزاح و هرزه و بولهوس

     

    معاويه با طرح اين اتهامات توانست كسي را كه پيامبر ياد و ذكر او را عدالت مي دانست و مي فرمود «ذكر علي عباده» ، فردي خارج از دين معرفي نموده دستور لعن او را بر منابر صادر كند تا به قول خودش «كودكان با اين عقيده بزرگ شوند و جوانان پير گردند.»

     

    و بالاخره پس از سالها خونريزي و مكر و حيله با پيروزي تبليغاتي به هدف خويش يعني دستيابي به خلافت سرزمينهاي اسلامي نايل آمد.

                   

     

           

           

     

           

     

                   

     

           

     

     دين نمايان بيخرد

     

     اين من بودم و تنها من بودم كه خط بزرگي كه از ناحيه اين خشكه مقدسان به اسلام متوجه      مي شد را درك كردم.

     

    پيشانيهاي پينه بسته اينها، جامه هاي زاهد مابانه شان و زبانهاي دائم الذكرشان حتي اعتقاد محكم و پابرجايشان نتوانست مانع بصيرت من گردد.

     

    - علي (ع) از چه كساني سخن مي گويد؟

     

    - خوارج !

     

    - اولين خروج خوارج به زمان پيامبر (ص) باز مي گشت. آن هنگام كه ″هرقوص بن زهير و ″ذوالثديه″ به نحوه تقسيم غنايم توسط پيامبر اعتراض كردند: ((عدالت كن!)) و اينان از بزرگان خوارج بودند. در پاسخ، پيامبر (ص) فرمودند:

     

    اگر عدالت نزد من نباشد در كجا خواهد بود؟

     

    - و كساني كه عدالت (صفتي از پيامبر) را به زير سؤال بردند، با حكومت علي (ع) چه  مي كنند؟

     

    - خروج ! سركشي ! طغيان !

     

    - خروج خوارج در ابتدا رنگ سياست داشت،‌اما كم كم براي خود اصول عقايدي تنظيم كردند و به صورت يك فرقه مذهبي در آمدند.

     

    مذهب خوارج تحت عنوان وظيفه امر به معروف و نهي از منكر بوجود آمد، بي آنكه شرايطش را داشته باشد.

     

    بصيرت در دين و بصيرت در عمل

     

    آنان نه بصيرت ديني داشتند، نه بصيرت عملي. بلكه در اساس منكر بصيرت در عمل بودند. امر به معروف و نهي از منكر را امري تعبدي مي دانستند و مدعي بودند آن را بايد با چشم بسته انجام داد.

     

    - و ديگر چه؟

     

    - هر كس مرتكب گناه كبيره اي مثل دروغ، غيبت يا شرب خمر مي شد، او را كافر و بيرون از اسلام بر مي شمردند و مستحق خلود در آتش.

     

    - اما چرا مردم به حرف آنان اعتماد مي كردند؟

     

    - آنان زيبايي هايي هم داشتند . مبارزه گر و فداكار، عبادت پيشه و متكلف بودند و بي ميل به دنيا و زخارف آن. دست به گناهي نمي آلودند و از هر كه دست به گناه مي زد بيزار بودند.

     

    - حق با علي (ع) بود. آنان مجموعه اي از زشتيها و زيباييهاي فريبنده بودند كه هر كسي ياراي مقابله با آنان را نداشت.

     

    شيوه مقابله با عابدان بي بصيرت

     

    آگاه ساختن افكار مردم نسبت به اينگونه انحرافات و اينگونه افراد از يكسو، سعي در ارشاد، هدايت و فرصت بازگشت دادن به اين اشخاص از سوي ديگر ، بهترين روش مقابله با عابدان بي بصيرت است.

     

    علي بزرگمرد غيرت و جوانمردي، خوارج را در بيان افكارشان آزاد مي گذاشت. خود و يارانش در برابر ديدگان مردم با آنان بحث و مناظره مي كنند. مردم مجاب مي شوند و آنان توهين مي كنند، اما درياي صبر و حلم علوي، توهين هاي آنان را در امواج سينه اش فرو  مي برد و تحمل مي كند. همين است كه 8 هزار نفر از لشكر 12 هزار نفري خوارج در جنگ نهروان به او مي پيوندند. علي اين شيوه را تا به آنجا ادامه مي دهد كه افكار عمومي آماده برخورد با خوارج گردد و سرانجام اين مردم باشند كه از او بخواهند كه ديگر با ايشان مدارا نكند و جامعه را از شر اين گروه پاك گرداند.

     

    از مقابله با اين افراد چه هدفي را دنبال مي كنيم؟!

     

    شايد كه مقابله كنندگان با اين افراد كه در نيتشان صادق هستند، ابزار دست دشمناني قرار گيرند كه حتي در نيت هم حقه بازند، و مولا علي اين نكته را چه خوب مي فهمد :

     

     پس از من ديگر خوارج را نكشيد،

     

    زيرا آن كس كه حق را مي جويد و خطا مي رود همانند آن كس نيست كه باطل را مي جويد و آن را در مي يابد.

     

    اگر چه نعره هاي انكار خوارج، مسجد كوفه را پر كرده بود و همه جا بر ضد امام شعار مي دادند، اما تا هنگامي كه دست به خون مسلمانان نيالودند، در كوفه آزاد بودند. پس از آن بود كه پهلوان غيرت و بزرگي، چون طوفاني بر آنان شوريد و دستشان را از چنين اقداماتي كوتاه كرد.

     

    چرا بايد با ايشان مقابله كرد؟

     

    حماقت و جهالت چون پرده اي جلوي چشمان آنان را فرا گرفته بود و چون نابيناياني راه به ميان دشمنان مي بردند. به فرموده علي (ع) ،

     

    « ايشان تيرهايي هستند در دست شيطان و وسيله اي براي افكندن مردم در بيابان حيرت و ترديد.»

     

    هر چند امروز شعار خوارج از بين رفته و مرده است،‌اما روح مذهبشان كم و بيش در ميان بعضي افراد و طبقات همچنان زنده و باقي است.

     

           

           

     

           

     

                   

     

           

     

     انقلابيون دنيامدار

     

     - شنيده اي كه ابن قتيبه مي گويد :

     

    زني بر عايشه وارد شد و گفت: درباره زني كه فرزند كوچكش را كشته چه مي گويي؟ عايشه گفت: جهنم بر او واجب شده است. آن زن گفت: درباره زني كه بيست هزار تن از فرزندان بزرگش را به قتل رسانده، چه مي گويي؟

     

    - آيا تو ميد اني منظور آن زن چه بوده است؟

     

    - او به تعداد كشته شده هاي جنگ جمل اشاره مي كند كه بيست هزار تن از لشكر عايشه كشته شدند.

     

    - به راستي ، چگونه شد كه جنگ جمل اتفاق افتاد؟

     

    - جنگ جمل، تنها چند ماه پس از شروع خلافت اميرالمؤمنين (ع) به وقوع پيوست. آنهم به تحريك پيمان شكناني چون طلحه و زبير !

     

    - آنها چرا؟ طلحه و زبير كه خود از صحابه برجسته پيامبر بودند. حتي پس از رحلت رسول اكرم (ص) ، زبير جزء معدود صحابي انگشت شماري بودند كه حاضر به بيعت با ابوبكر نگرديد و خلافت بلافصل پيامبر را حق مسلم علي (ع) مي دانست !

     

    - آري!! ما در دوران حكومت عمر، فتوحات اسلامي زندگي مرفهي را براي مسلمانان و بخصوص اميران عرب بهمره آورد. چرا كه سياست خليفه دوم براي تقسيم غنايم و پخش ((عطايا)) به صورتي بود كه سران عرب و صحابه پيامبر از جمله طلحه و زبير را بر ديگران ترجيح مي داد. از همين رو طلحه و زبير در دوران خلافت عمر و عثمان، علاوه بر جايگاه رفيع سياسي، داراي ثروت انبوهي شدند كه باعث بوجود آمدن روحيه دنياگرايي و زياده طلبي در آنها شد.

     

    به همين دليل، آنها انتظار داشتند پس از عثمان خليفه شوند و يا منصب بالايي را در حكومت به دست آورند، لذا نقش عمده اي را در كشته شدن عثمان ايفا نمودند. اما پس از به خلافت رسيدن علي (ع)، آنها نه تنها از خلافت، بلكه از مناصب  حكومتي و بسياري از امتيازاتي كه عمر و عثمان براي آنها قرار داده بودند، محروم شدند. علي (ع) در اولين اقدام خود، دستور به تقسيم بالسويه بيت المال داد، كه اين امر خشم طلحه و زبير را برافروخت و سبب اعتراض ايشان به حضرت شد. حتي ″ابن قتيبه″ آورده است كه طلحه و زبير ، پس از بيعت همگاني با علي (ع) نزد ايشان آمدند و گفتند : ما با تو بيعت كرده ايم براي آنكه در زمامداري با تو شريك باشيم.

     

    پس از ملاقات آنها با اميرالمؤمنين ،‌ابن عباس نزد امام (ع) آمده و گفت: به نظر من آن دو خواهان حكومت هستند. پس زبير را به حكومت بصره و طلحه را به حكومت كوفه بگمار !‌ اما حضرت پس از بيان آفات حاكم شدن آن دو فرمودند :

     

    اگر من براي دفع ضرر و جلب رضايت افراد به كسي حكومت مي دادم، بي گمان معاويه را بر شام مي گماردم. اگر نبود حرص اين دو به زمامداري و حكومت ، ممكن بود به آنها نظري داشته باشم.

     

    - پس آن دو هم به عايشه پيوستند و به اتفاق، به بهانه خونخواهي عثمان، پيمان شكستند.

     

    - آري ! با اينكه عايشه خود  از دشمنان عثمان بود و اولين كسي بود كه او را «نعثل» ناميد و همواره مي گفت :

     

    أقتلوا نعثلا قتل الله نعثلا

     

    گفتار پير را بكشيد، خدا او را بكشد

     

    اما بعد از مرگ عثمان هنگامي كه شنيد مردم با علي (ع) بيعت كرده اند، گفت: يك شب عثمان به تمام عمر علي (ع) برابري مي كند

     

    - او ديگر از علي (ع) چه مي خواست؟

     

    چرا عايشه كه طبق آيه شريفه قرآن كه به زنان پيامبر امر مي كند كه «و قرن في بيوتكن» «در  خانه هاي خود بمانيد» عليه حكومت اسلامي شوريد و حرم رسول الله را در ميان مردان به ميدان كارزار آورد؟

     

    - داستان دشمني عايشه با علي (ع) به زمان پيامبر باز مي گردد. ″عبدالفتاح عبدالمقصود″ نويسنده بزرگ سني مذهب، در اين باره مي گويد:

     

    براي دفاع امروز عايشه از عثمان، هيچ بهانه اي جز كينه اش بر ضد امام (ع) نبود. زيرا هميشه جانش از علي (ع) دردمند بود و هميشه احساساتش از تنفر به وي لبريز…

     

    گذشته از اين ،‌همان ساعتي كه ديد پسر ابوطالب در سرو صداي «افك» جانب او را نگرفت و از او طرفداري نكرد، همه آن كينه ها را عليه علي (ع) ذخيره كرد. در ضمن ، هر زني دوست دارد فرزندي داشته باشد تا عواطفش را به پاي او بريزد، اما روزگار او را ياري نكرد و همسري عقيم براي رسول خدا بود و لذا خيلي از اين محروميت مي سوخت كه چرا شوهرش رسول خدا متوجه دخترش زهرا (س) است و چنان عطوفتي نسبت به وي دارد و …

     

    اميرالمؤمنين هم خود در كلامي دلايل كينه عايشه نسبت به خودشان را، عقد اخوت پيامبر با علي، بستن همه درب خانه هاي اصحاب مسجد بجز در خانه علي (ع) ، دادن پرچم پيروزي در جنگ خيبر به دست اميرالمؤمنين، ماجراي سپردن اعلام برائت به دست علي (ع) و بازگرداندن ابوبكر ، كينه عايشه نسبت به خديجه و فاطمه و محبوبيت مولاي متقيان در نزد پيامبر ، بيان مي كنند.

     

    به هر حال با اينكه مولاي متقيان به هيچ وجه تمايلي به جنگ با آنها نداشت و با اينكه بارها و بارها شورشيان را به ″اطاعت″ و ″جماعت″ خواند،‌ اما شورش و قتل و غارت آنها هيچ راهي بجز جنگ براي علي (ع) باقي نگذارد كه نتيجه اي فاجعه آميز براي آنها به بار آورد.

     

     

    + نوشته شده در  پنجشنبه بیست و یکم آذر 1387ساعت 12:17  توسط سيد محمد ظاهر محمدي  | 

      
    مالك اشتر شيعه حقيقي علي عليه السلام

    در اين بخش از بررسي سيماي شيعه علي (ع) به بيان برخي ويژگيهاي روحي و رفتاري مالك اشتر اين برجسته ترين يار و ياور علي (ع) مي پردازيم هم او كه علي (ع) در بياني كوتاه پرده از شخصيت والا و با عظمت او برداشت و همه توانمنديها و كمالات بي نهايت او را در يك جمله چنين بيان فرمود :

    « كان الاشتر لي كما كنت لرسولِ الله»

    «مالك اشتر براي من همانگونه بود كه من براي رسول خدا بودم»

    اما خصلتها و ويژگيهاي مالك :

    1- ولايت پذيري و علي مداري مالك اشتر

    كليد شخصيت مالك، علي مداري اوست. آنچنانكه در كوچكترين و بزرگترين تحولات،‌مالك را در كنار علي (ع) مي يابيم، هماهنگي و همكاري و ارتباط و فرمانبرداري او را در جنگ و صلح، هجرت و جهاد، سياست و قضاوت، عبادت و بلاغت و در مردم دوستي و خداپرستي همانگونه مي بينيم كه علي (ع) براي رسول خدا بود.

    2-سياستمدار و كاردان در امور مديريت سياسي

    توان سياسي و كاري مالك در مديريتهاي كلان اجتماعي به اندازه اي است كه او را حلال مشكلات حكومتي امير قرار مي هد و بسياري از فتنه هاي سياسي با هوشمندي و تدبير او حل مي گردد. منشور حكومتي علي (ع) خطاب به او است كه در نوع خود بي نظير است.

    3-فصاحت و بلاغت

    بخشي از شخصيت مالك مرهون نفوذ كلام و توان بالاي او در ايراد خطبه هاي حماسي و حركت آفرين است كه امتيازي براي اغلب انسانهاي كامل و پيشواست تا بتوانند در زمان لازم روشنگر حقايق و ارزشها باشند و توده مردم را به حركت واداشته،‌بسيج و هدايت نمايند.

    4-اهل جهاد و هجرت

    جهاد و هجرت در راه خدا، از ملاكهاي ارزشيابي شخصيتها در قرآن است. اگر بگوييم همه زندگي مالك، جهاد و هجرت در راه خدا بر اساس نياز و ضرورت جامعه اسلامي است سخني گزاف نگفته ايم. او عقابي سبكبال براي هجرت و تيزچنگ براي جهاد تحت فرمان علي (ع) بود.

    5-دشمن شناس، شجاع و با بصيرت

    و در دشمن شناسي او همين بس كه علي (ع) پس از شهاددت او فرمود :

    « اي كاش در بين شما دو نفر مانند او بودند بلكه اي كاش تنها يك نفر مثل او بود و فكر و رأيش در مورد دشمنانم همچون نظر او بود.»

    درميان ياران علي (ع)، مالك از معدود افرادي بود كه دشمنان و توطئه هاي آنان را به خوبي       مي شناخت و تحت هيچ شرايطي حاضر به عقب نشيني نبود و با تيزبيني، درايت و شجاعتي كه داشت دشمن را به زانو در مي آورد.

    6-انقلابي، قاطع، سازش ناپذير در دفاع از ارزشهاي اسلامي

    حكومت اميرالمؤمنين (ع) يك حكومت انقلابي سازش ناپذير است كه مي آيد تا خط بطلاني بر «مصلحت انديشي» و «اجتهاد به رأي» هاي خلافتهاي گذشته بكشد. حكومتي است كه پاي احكام اسلامي و بيت المال مسلمين كه به ميان مي آيد قاطع و سازش ناپذير، «كتاب الله وسنه نبيه» را حجت مي داند.

    چنين حكومتي نياز به فرماندهي اينچنين دارد. مالك مردي است سرشناس و با نفوذ در مردم، كه بسياري از حركتهاي سياسي عليه خليفه سوم و فرماندارانش را او طراحي نمود. تا آنجا كه افشاگريهاي او در اعتراض به پايمال نمودن احكام اسلامي در كوفه به درگيري با حاكم كوفه و در شام به كتك زدن معاويه مي انجامد و موجب تبعيدهاي مكرر وي مي گردد.

    7-بردبار، خويشتن دار، خيرخواه مردم

    مالك اشتر قهرمان است اما متواضع ، پهلوان است اما مردمي، رادمرد است اما بردبار و صبور، قاطع و استوار است اما در پاسداري از احكام دين. آري! اين صفت علي و ياران راستين علي بوده و هست كه دوحالت متضاد قهر و حلم، قاطعيت و رافت، را در نهايت كمال آن منصفند. مالك نيز همچون مولا و مقتدايش علي (ع) در برخورد با مردم و محرومين، قلبي رئوف و مهربان و دستي نوازشگر دارد و

    همه تلاش او جهت سعادت و هدايت مردم به سوي نيكيها است و در اين راه هيچگونه چشمداشتي ندارد.

    داستان اهانت آن بازاري به مالك كه مقداري ته مانده سبزي به او پرتاب مي كند و به او            مي خندد ولي او بي آنكه سخني بگويد به مسجد رفته براي آن مرد طلب آمرزش نموده و از خداوند اصلاح او را طلب مي نمايد. نمونه اي از حلم و بردباري شيعيان راستين علي (ع) است.

    علي (ع) و شهادت مالك : علي (ع) در شهادت مالك مي گريست و مي فرمود :

    آيا شخص ديگري همچون مالك بوجود خوهد آمد؟

    خداي مالك را رحمت كند او بر عهدش وفا كرده براهي كه بايست رفت و پروردگارش را ملاقات نمود. ما با اينكه خود را آماده ساخته بوديم كه پس از مصيبت رسولخدا (ص) صبر پيشه كنيم با اين حال مرگ مالك از بزرگترين مصيبتهاست.

    ختم اين مختصر از زندگاني مالك با اين جمله جالب به نظر مي رسد كه بر اساس آنچه از بزرگان مذهب رسيده است :

    اشتر كسي است كه به هنگام ظهور حضرت ولي عصر (عج) زنده مي شود و در ركاب حضرتش جنگ خواهد كرد.

      
      

      

          

      

     وظايف و مسئوليتهاي شيعه علي عليه السلام

     و اما مسئوليت شيعه يا مسئوليت ما :

    مسئوليت ما كه شيعه علي هستيم و به آن افتخار مي كنيم،

    مسئوليت ما كه شيعه علي هستيم و دنيا ما را به جهت اميرالمؤمنين شناخته است كه :

    (و معروفين بتصديقنا إياكم)

    مسئوليت ما كه شيعه علي هستيم و خداي را بر تمسك به ولايت اميرالمؤمنين حمد مي كنيم:

    الحمدلله الذي جعلنا من المتمسكين بولايه أميرالمؤمنين

    آيا همين افتخار و اعتقاد و تمسك ما را بس است و ديگر مسئوليتي بر دوش ما نيست؟

    پس علي وار بودن، علي وار زيستن و علي وار مردن چه مي شود؟

    آيا همين كه بگوييم علي به عثمان بن حنيف كه از خواص اصحاب اوست فرموده شما     نمي توانيد مثل من عمل كنيد و اينكه امام سجاد زين العابدين در مقابل زهد و عبادت اميرالمؤمنين احساس عجز مي كنند، اينكه امام باقر (ع) مي فرمايد: از ما معصومين هم هيچ كس توان انجام دادن اعمال علي (ع) را ندارد، آيا براي توجيه بي مسئوليتي ما كافي است؟

    پس فرمايش علي (ع) چه مي شود، كه مي فرمايد :

     إن لكل مأموم إماماً يقتدي به

    هر پيروي را امامي است كه به او اقتدا مي كند و از او پيروي مي نمايد.

    علي (ع) خود پاسخ ما را داده است و پس از ذكر سيره خود و ذكر اينكه شما توانايي چنين عمل كردني را نداريد، مي فرمايد :

    و لكن أعينوني بورعِ و إجتهادِ و عقهِ و سدادِ

    اما با پرهيزكاري و تلاش فراوان و پاكدامني و راستي مرا ياري دهيد.

    پس سخن در اين نيست كه ما يا جامعه ما بتواند خود را همگون و همسان با علي بن ابيطالب كند. سخن در پيدا كردن سمت و جهت حركت است،‌يعني :

    مسئوليت ما و جامعه شيعي و علوي ما قرار گرفتن در سمت وسويي است كه به علي (ع) منتهي مي شود.

    مسئوليت ما قرار گرفتن در جبهه اي است كه علي (ع) علمدار اوست. پس اگر جامعه ما جامعه اي شيعي و حكومت ما حكومتي علوي است،‌با توجه به بارزترين شاخصه هاي اميرالمؤمنين در دوران حكومتش، مسئوليت فعلي ما چيست؟

    1- تلاش جهت برقراري عدالت اجتماعي و تبديل آ‌ن به فرهنگ ملي

    عدالت اجتماعي يعني يكسان بودن نظر و نگاه حكومت نسبت به آحاد مردم در مقابل قانون، امتيازات و برخوردها از يكسو و يكسان بودن حركت و نگاه و اشاره مسئولين از بالاترين رده ها تا پايين ترين رده ها در پرداختن به مشكلات مردم از سوي ديگر. يعني اينكه همه مردم جامع احساس كنند كه به طور يكسان از بركات نظام اسلامي بهره مند مي گردند و براي رسيدن به چنين مرتبه اي بايد هيچ يك از اصول و ارزشها تحت الشعاع ملاحظه كاري و شخصيت افراد صاحب نفوذ قرار نگيرد. و البته همين عدالت اميرالمؤمنين بود كه موجب شد كساني كه صاحب نفوذ بودند نتوانند او را تحمل كنند و در پايان هم (قتل في محراب عبادته لشده عدله). گر چه توده هاي مردم از عدالت اميرالمؤمنين مسرور بودند اما متاسفانه به علت ضعيف بودن قدرت تحليل مردم، افراد صاحب نفوذ برافكار مردم اثرمي گذاشتند و آنها را به انحراف و مخالفت مي كشيدند.

    پس مسئوليت ما اجراي عدالت در هر مقام و منصب به مقدار توان و طاقت است.

    بايد عدالتي را كه مي شود اجرا كرد ، به اجرا در آ‌ورد و براي رسيدن به آن ، مردم بايد معناي عالت را بفهماندن تا عدالت به صورت يك فرهنگ در آمده و قابل تحمل شود و مردم براي رسيدن به آن تلاش كنند.

    2- علاج بيماريهاي اساسي جامعه اسلامي از طريق زهد علوي

    اگر چه اكثريت مردم زمان اميرالمؤمنين كساني بودند كه از لذتهاي دنيا محروم بودند، اما اميرالمؤمنين همچنان بر زهد تأكيد مي كرد و خطابش در اين تأكيد با متمكنين و ثروتمندان جامعه بود. امروز هم اكثريت مردم ما از يك سري امكانات اوليه زندگي محرومند، اما برخورداران از امتيازات دنيا، همچنان هم مورد خطاب كلام مولا علي (ع) مي باشند و كساني كه مسئوليت دولتي دارند،‌بار مسئوليتشان سنگين تر است.

    اجراي اين دو سيره، مسئوليتي است كه در پيش روي همه ماست.

    اميرالمؤمنين اين دو مشعل را روشن كرده است تا همه تاريخ را روشن كند و اگر كساني سرپيچي كنند خودشان ضرر خواهند ديد.

    چرا كه :

     نام علي ، ياد علي و درس علي در تاريخ فراموش نخواهد شد.

      
      

      

          

      

     شيعه علي حقيقت گرا يا شخصيت گرا؟!

     در چكاچك شمشيرها و نيزه ها، در ميان ولوله و شور جنگ و نبرد، در لابلاي نعره ها و فريادهاي رزم آوران جنگ جمل، مردي سر به گريبان انديشه فرو برده بود :

    ((خدايا، حق با كدامين طرف است؟ در يك سو علي،‌داماد پيامبر، سردار بزرگ اسلام،‌كسي كه پيامبر در وصفش مي فرمود:

    «علي مع الحق و الحق مع علي»

    با جمعي از ياران صديق پيامبر است، و در سوي ديگر « ام المؤمنين، عايشه» و دوتن از صحابه بزرگ پيامبر، «طلحه الخير» مرد خوش سابقه اسلام و زبير «سيف الاسلام» - دلاور ميادين نبرد- صف بسته اند. آيا ي شود هر دو گروه برحق باشند يا هر دو باطل؟!... به راستي كداميك بر حق است؟»

    سرانجام چاره كار در اين ديد كه جواب را از علي (ع) بازجويد كه «باب مدينه العلم» بود.

    «أيمكن أن يجتمع زبير و طل حه و عايشه علي باطلٍ؟»

    آيا ممكن است طلحه و زبير و عايشه بر باطل اجتماع كنند؟ و علي (ع) در پاسخ، جوابي داد كه،‌ دانمشند سني مذهب مصري، دكتر «طه حسين» در وصف آن گفته است: پس از قرآن، هيچ كلامي از بشريت بدين پايه محكم و والا گفته نشده است.

    إنك لملبوس عليك. إن الحق و الباطل، لا يعرفان بأفدار الرجال

    إعرف الحق تعرف أهله و إعرف الباطل تعرف أهله

    همانا حقيقت بر تو اشتباه شده است. به درستي كه حق و باطل را با ميزان قدر و شخصيت افراد نمي توان شناخت.

    اول حق را بشناس تا اهل آن را بشناسي و باطل را نيز او بشناس،‌ اهل آن برايت آشكار مي گردد.

     كلام علي (ع) يعني :

    اشخاص نبايد مقياس حق و باطل قرار گيرند. اين حق و باطل است كه بايد مقياس اشخاص و شخصيت آنان باشند.

    وتمام. سخن كوتاه، اما بس عظيم و بلند بود. به بلنداي حقيقت و تاريخ! اين سخن يعني معياري براي تشخيص پيروان علي (ع) از غير!

    و به همين دليل است كه اگر به صدر اسلام بازگرديم، به يك روحيه خاصي برمي خوريم كه آن روحيه تشيع است و تنها آن روحيه ها بودند كه مي توانستند وضعيت پيامبررا در مورد علي (ع)، صددر صد بپذيرند و دچار ترديد و تزلزل نشوند!

    نقطه مقابل آن روحيه و طرز تفكر، يك روحيه و طرز تفكر ديگري بود كه وصيتهاي رسول اگرم را با همه ايمان كامل به آن حضرت با نوعي توجيه و تفسير و تأويل ناديده مي گرفتند. در حقيقت اين انشعاب اسلامي از اينجا بوجود آمد كه يك دسته كه اكثريت هم بودند، فقط ظاهر را مي ديدند و ديدشان عميق و تيزبين نبود كه باطن وقايع را ببينند. مي گفتند كه: عده اي از بزرگان صحابه و سابقه دارهاي اسلام كه راهي را مي روند نمي توان گفت اشتباه كرده اند. اما دسته ديگر كه در اقليت هم بودند،‌ عقيده داشتند كه در جايي كه اصول اسلامي به دست همين سابقه دارها پايمال شوند، ديگر احترامي براي آنها قايل نيستيم.

    روح تشيع را كساني بوجود آوردند كه طرفدار اصول بودند، نه طرفدار شخصيتها!

    علي بعد از پيامبر، جواني سي و سه ساله است با يك اقليتي كمتر از عدد انگشتان. در مقابلش پيرمردهاي شصت ساله با اكثريتي انبوه و بسيار. منطق اكثريت اين بود كه راه بزرگان و مشايخ اين است و بزرگان اشتباه نمي كنند و ما راه آنانرا مي رويم.

    اما منطق آن اقليت اين بود كه :

    آنچه اشتباه نمي كند حقيقت است ، بزرگان بايد خود را با حقيقت تطبيق دهند.

    سلمان فارسي ، ابوذر غفاري، مقداد و عمار ياسر مرداني بودند اصولي و اصول شناس،‌ديندار و دين شناس. در حقيقت روح شيعيان صدر اسلام روحي بود كه اصول و حقايق بر آن حكومت     مي كرد،‌نه اشخاص و شخصيتها! و از همين رو بود كه شيعيان اوليه مردمي منتقد و بت شكن بار آمدند.

    از اينجا معلوم مي شود، چقدر فراوانند افرادي كه شعارشان تشيع است و اما روحشان روح تشيع نيست. چرا كه افرادي ظاهر نگر و شخصيت گرايند. در حاليكه مسير تشيع همانند روح آن ،‌تشخيص حقيقت و تعقيب آن است.

    + نوشته شده در  پنجشنبه بیست و یکم آذر 1387ساعت 12:13  توسط سيد محمد ظاهر محمدي  | 
     به طور مثال همين چگونگي ارتباط داشتن با زنها و دخترهاي نامحرم در جامعه، يكي از معضلات امروز ما جوانها است. بخاطر اينكه نه الگوي مناسبي در مورد آ‌ن ارائه شده و نه ديدگاه دين در مورد آن به خوبي مشخص و تبيين شده است. تازه، تندروي ها و كج رويهاي گروهها و طبقات گوناگون در مرحله عمل را هم به آن اضافه كن.

    -           اگر به سيره اميرالمؤمنين دقت كني،‌مي بيني كه حضرت علي (ع) در سنين جواني با زنان سالخورده اسلام سلام و احوالپرسي مي نمود ولي با دختران و زنان جوان نه! حتي سلام هم نمي كرد. در حاليكه پيامبر در همان زمان با زنان و دختران هم سلام و احوالپرسي مي كردند. چون زماني كه علي (ع) 20 ساله و درعنفوان جواني چنين عمل مي نمود، پيامبر اكرم (ص) قريب 50 سال از عمر شريفشان مي گذشت بنابراين از آنجا كه احتمال پيش آمدن گناه دست كم براي طرف مقابل دور از ذهن نبود،‌علي (ع) اين تربيت شده مكتب پيامبر به عنوان يك جوان سعي داشت مسائل ارتباطي و حدود بين دختر و پسر يا به عبارتي زن و مرد را مراعات كند. هر چند وجود نازنين آن حضرت مبرا و پاكيزه از هر گونه آلودگي بود.

    از طرفي پيامبر سه دختر جوان به نامهاي زينب، ام كلثوم و فاطمه در خانه داشتند. حضرت علي (ع) با اينكه از كودكي به اين خانه رفت و آمد داشتند،‌ اما در اين رفت و آمدها نهايت دقت را به عمل مي آوردند. در حاليكه همين علي (ع) در دوران خلافتش، وقتي كه حدود 60 سال سن داشت و همسر شهيدي را نيازمند كمك ديد، به ياري او شتافت.

     پس در ارتباط با افراد نامحرم ،‌چيزي كه بيش از عوامل ديگر اهميت دارد

    نيت و انگيزه طرفين و از همه مهمتر عدم امكان وجود مفسده درا ين ارتباط براي هر دو نفر است!

    ياري رساندن به نيازمند و در طلب رضاي خدا آنهم در حد ضرورت مطلوب است و ليكن اين سيره جداي از بهانه جويي براي آشنايي و استمتاعات و لذت جويي و هرگونه آلودگي ديگر است.

    به راستي كه كسي چون حضرت علي (ع)، در سنين جواني اش و در ريزترين حركات و رفتارهايش بهترين الگوي نسل جوان ماست.

       
       

       

           

       

    علي عليه السلام سمبْل توليد و كار

    - تو ميداني اميرالمؤمنين از چه جهت ما را به خانه اش دعوت كرده است؟

    - من، چيزي نمي دانم. فقط چشمانم به آن كيسه بزرگ پر از پولي است كه پاي غلام علي با آن برخورد كرد.

    - آيا مي داني علي اينهمه پول را از كجا آورده است؟

    - چرا از خودش نمي پرسي؟

    - يا علي! اين پولهاي زياد كجا بوده است؟

    - اين پولها از آن كسي است كه مال ندارد.

    - منظور علي از اين جمله چه بود؟

    - يادت هست كه چندي قبل، علي با پيراهن كهنه اي از كنار ما رد شد و ما با لحني تمسخرآميز و متلك گونه فقر و و تهي دستي علي را به رخ او كشيديم. غلامش مي گفت پس از آن جريان، علي به او گفته است امسال خرماها را به فقرا ندهد. بلكه خرماها را به بازرگانان بفروشد و پول آنها را جمع كند. حال هم ما را در اينجا جمع كرده است تا به ما بفهماند كه او مردي دارا و ثروتمند است. اما با بخشيدن اموالش به فقرا، چيزي از آن را براي خود نگاه نمي دارد.

    احتمالاً، حال هم قصد دارد اين پولها را ميان مستمنداني كه هر سال برايشان خرما مي فرستاد، تقسيم كند.

    بعضي علي (ع) را به علم زيادش مي شناسند و بعضي حيران عدالتش هستند. بعضي شيداي غيرتمندي اش هستند. بعضي هم مبهوت جنگاوري اش. اما كمتر كسي علي را اسوه و سمبل كار و توليد اقتصادي مي شناسد. علي از همان دوران كودكي وبعدها نوجواني و جواني اش مشغول كار و فعاليت شد. از كودكي تا كهنسالي تا آنجايي كه وقت و فرصت به او اجازه مي داد، كار مي كرد و خرج زندگاني اش را تأمين مي نمود. در تمام اين دوران هم :

    مشروعيت كار براي علي (ع) مهم بود، نه نوع و مقبوليتش!

    به همين جهت هم، ‌امام را در دورانهاي مختلف عمرشان در كارهاي گوناگون و مختلفي        مي بينيم. در جواني با شتري براي مردم مشكهاي آب را حمل مي نمود و آنها را در اختيار آنان قرار مي داد و آنها را در اختيار آنان قرار مي داد تا مخارجش تأمين شود. با كاشت درخت و بناي باغها، با حفر قنات و چاهها زمين را آباد مي كرد و چرخ اقتصادي را به چرخش درمي آورد. او كار مي كرد و درآمدش را انفاق مي نمود. با اينكه بعدها يكي از پردرآمدترين انسانهاي زمان خودش شده بود، اما باز هم به اموالش دل نمي بست. خود مي فرمايد :

    صدقه اي كه من از مال خودم خارج مي كنم، اگر مابين همه بني هاشم تقسيم كنم، آنها را كفايت مي كند.

    و اينهمه از آن رو بود كه اميرالمؤمنين بزرگترين دشمن فقر و نداري بود. در كلامي به فرزندش محمد حنفيه مي فرمايد :

    پسرم من از فقر بر تو مي ترسم. از آن به خدا پناه ببر! چرا كه فقر دين انسان را ناقص و عقل و انديشه او را مشوش و مردم را نسبت به او،‌ و او را نسبت به مردم بدبين مي سازد.

    او دشمن فقر بود. سفارش مي كرد كه هركس بايد با كار و كوشش، از دچار شدن خانواده اش به فقر و مكنت جلوگيري كند و پس از آن هم در آمدش را به كمك و ياري فقرا، اختصاص دهد. اميرالمؤمنين كاري را كه در جهت مبارزه با فقر انجام مي شد امري مقدس و در رديف جهاد         في سبيل الله به حساب مي آورد. از همين رو هم بود كه مولاي مؤمنان علاقمند بود تا از دسترنج خودش به تأمين زندگي اش بپردازد. حتي در دوران خلافت هم كه كار و وظيفه اش سنگين، و فعاليتش زيادتر بود- اميرالمؤمنين بر كشوري وسيع حكومت مي كرد كه چندين برابر ايران فعالي است و به عزل و نصب و بازرسي و حسابرسي مي پرداخت- با اينكه كارهاي خلافت  خسته اش مي كرد، اما همچنان تأكيد داشت كه از دسترنج خودش امرار معاش كند و از بيت المال مصرف نكند. و نقل است حتي پس از بيعت مردم با ايشان در امر خلافت، به مزرعه رفت و مشغول كار و زراعت خويش شد.

    آري! بي رغبتي به دنيا، بابناي دنيا كه خداي متعال آنرا وظيفه همگان قرار داده است،‌منافات ندارد. شيوه اميرالمؤمنين كه تربيت يافته اسلام است به ما مي فهماند :

    دنيا را بسازيد، زمين را آباد كنيد، ثروت ايجاد كنيد، اما دل نبنديد! اسير آن نشويد، تا راحت بتوانيد در راه خدا انفاق كنيد. هر چه مي توانيد ثروت توليد كنيد،‌اما خودتان كمتر مصرف كنيد!

       
       

       

           

       

     علي عليه السلام الگوي مصرف و ساده زيستي

    وسايل زندگي حضرت علي (ع)

    - چه شد ((سويد))؟ چرا سر در گريبان داري؟

    - از خانه علي مي آيم؟ به خدا سوگند او را ديدم در حاليكه بر روي حصيري ساده و كوچك نشسته بود. به او گفتم: بيت المال در دست توست و من چيزي از آن در خانه ات نمي بينم؟! فرمود:

    اثاثيه اين خانه را به خانه ديگر انتقال داده ايم و به زودي به آنجا كوچ خواهيم كرد. اين اثاث را هم پس از مرگ نمي توان به همراه برد.

    - به خدا سوگند ، به ياد دارم كه روزي گفت :

    با اين جامه ها به سرزمين شما آمدم و باروبنه ام همين است كه مي بينيد.

    اكنون اگر از بلاد شما ، با  چيزي جز آنچه با آن آمده بودم ، بيرون روم،‌از خيانتكاران خواهم بود.

    آري زندگي امام (ع) بسيار ساده و به دور از وسايل و ابزار فراوان و زرق و برق بود. او دشمن تصنع بود. درعين حال همان ابزار اندك، پاك، نظيف و آراسته بود. حتي مركب سواري امام هم در زمانه خودش ساده ترين حالت ممكن بود، قاطري به نام دلدل.

    از متاع دنيا تنها بخشي از ابزار را داشت كه براي زندگي او بسيار ضروري به نظر مي آمدند.

     

    لباس و كفش علي (ع)

    روزي او را بر منبرديدم كه در حال صحبت، لباسش را تكان ميداد. بعدها از وي پرسيدم كه دليل اين كار چه بود؟

    پاسخ داد كه فقط همين يك لباس را در اختيار داشته است و چون آن را شسته و در حال خيس در بر كرده بود تكان مي داده تا زودتر خشك شود.

    او در لباس هم بسيار قانع بود. به لباسهاي گوناگون و رنگارنگ بي توجه بود. لباس و كفش ساده اي داشت كه خود مي شست و خود وصله مي زد.

    غذاي علي (ع)

    - جالب است كه او، درغذا خوردن هم بر هوس خود صبور بود و هميشه هم به غذايي ساده و حداقل بسنده مي كرد. روزي از جلوي قصابي مي گذشت. قصاب به ايشان پيشنهاد كرد از اين گوشت بخريد. امام فرمود: پول همراه ندارم. قصاب گفت: نسيه مي دهم. امام فرمودند:

    برخوردن گوشت صبر مي كنم و نسيه نمي خرم.

    امام بر غذا صابر بود و هرگز در يك وعده دو خورشت مصرف نكرده و از بين دو خورشت ساده ترين را بر مي گزيد و مي فرمود :

    هيچ كس نيست كه خوراك و نوشيدني و پوشاك او نيكو ولذت بخش باشد مگر اينكه در فرداي قيامت ايستادن او در برابر خداي عزوجل طولاني شود. در حلال دنيا  حساب است و در حرام آن عقاب.

    علي (ع) مردي است كه با نان جويي مي سازد تا مرم را سير دارد و نخلستانهاي احداث شده با دست خود را وقف مستمندان نمايد. با چنين اوصاف آنكس كه نان جوين علي (ع) را مي ديد گمان مي كرد در او قدرت و توان مبارزه كافي نيست اما آنگاه كه مبارزه او را مي ديد درحيرت بود كه چگونه با چنين نان خشني آن همه قدرت و جرأت از او بر مي خيزد غافل از اينكه علي (ع) خود در اين باره مي فرمايد :

    آگاه باشيد ه درختان بياباني چوبشان محكمتر است و آتششان شعله ورتر و پردوام تر اما بوته هاي سرسبز (كه همواره در كنار آب قرار دارند) پوستشان نازكتر و كم دوامترند.

     

    - به راستي مقصود از اين سخنها چيست؟

    - منظور مقايسه سيره حضرت علي (ع) با سرو وضعي است كه براي خودت درست كرده اي!

    - نكند انتظار داري من هم مثل علي (ع) زندگي كنم؟ شايد فراموش كرده اي كه او علي (ع) بود. من كه علي (ع) نيستم!

    - اگر قرار بود كه اين شيوه زندگي فقط مخصوص ائمه اطهار و بزرگان دين باشد، ديگر لزومي نداشت در تاريخ ذكر شود. نقل اين مسائل در كتب اخلاقي و تاريخي، براي آموختن و عمل كردن است! ائمه اطهار هم هميشه بر عمل كردن به آنها تأكيد داشته اند.

    چون اين امور اصولي است ثابت، محكم و پايدار! نه منحصر به زمان و اشخاصي خاص!

    - يعني منظورت اين است كه من هم مثل حضرت علي (ع) لباس بلند و كفش وصله دار بپوشم و سوار بر اسب يا قاطر شوم؟

    - دوست عزيز! ساده زيستي در سيره پيشوايان دين و حضرت علي (ع) يك اصل است. اما طبيعي است كه اين اصل در شرايط گوناگون، و زمانهاي مختلف، صورتهاي مناسب آن جامعه و زمان را مي طلبد. پس حفظ اين اصل، لزوماً هم به معناي حفظ همان شكل ها و قالب ها نيست. بلكه حدودي مثل نفي تجمل،‌اسراف، تبذير، اتلاف و رعايت عفاف، كفاف، قناعت... هميشه و در همه زمانها قابل رعايت است. چنانچه امام صادق (ع) پيرامون نوع لباس مي فرمايند :

    ((فخير لباس كل زمان لباس اهله))

    بهترين لباس در هر عصري لباس اهل آن زمان است.

    حضرت علي (ع) در نامه به عثمان بن حنيف مي نويسند :

    بدان كه امام شما از دنيايش به اين دو جامه كهنه و از غذاها به دو قرص نان اكتفا كرده است. آگاه باش! شما توانايي آن را نداريد كه چنين باشيد، اما مرا با ورع ، تلاش، عفت،‌پاكي و پيمودن راه صحيح ياري دهيد.

     

    -           نمي دانم چه بگويم! فقط مي دانم كه : 

    آب دريا را اگر نتوان كشيد                                     هم به قدر تشنگي بايد چشيد
             

       
       

       

           

       

     عبادت علي عليه السلام

    از نظر اسلام هركار خير و مفيدي كه با انگيزه پاك خدايي توأم باشد عبادت است،‌از اينرو درس خواندن، كار و كسب و فعاليت اجتماعي داشتن، اگر لله و في الله باشد عبادت است. با وجود اين پاره اي از تعاليم اسلام همچون، نماز، روزه، مناجات و دعا و ... هستند كه فقط به منظور عبادت وضع شده اند.

    اما عبادت اميرالمؤمنين :

    علي (ع) شخصيتي است كه ميدانهاي جنگ را مي آرايد، ميدانهاي سياست را مي آرايد، نزديك به پنج سال بر بزرگ ترين كشورهاي آنرزو دنيا حكومت مي كند، ولي با آن همه كار و مشغله كه همه وقت انسان را به خودش مشغول مي كند عبادتي در بالاترين حد ممكن دارد. در چنين مواردي انسانهاي يك بْعدي مي گويند: در راه خدا كار مي كنيم و كارمان براي خداست پس دعا و عبادت ما همين كار ماست ولي علي (ع) اين كارها را دارد و در بسياري از شبها هزار ركعت نماز هم          مي  خواند. زمان پيامبر (ص) او يك جوان انقلابي و همه كاره در ميدانهاي مختلف است. هميشه مشغول است و وقت خالي ندارد. اما همان روزها وقتي نشستند و گفتند در بين اصحاب، عبادت چه كسي از همه بيشتر است؟ ابودرداء گفت:‌علي (ع). گفتند: چطور؟ نمونه و مثال آورد و همه را قانع نمود. زمان خلافت هم باز بيشترين عبادت را دارد، بطوريكه امام چهارم كه خود زين العابدين و سيد الساجدين است در مورد عبادت ايشان فرمود:

                و من يطيق هذا؟                          چه كسي طاقت چنين اعمالي را دارد؟

    در اين مجال اندك به ذكر چند نكته پيرامون عبادت از ديدگاه اميرالمؤمنين (ع) اكتفا مي كنيم:

    1- توجه كامل به انجام واجبات توأم با تمركز و حضور قلب

    در هنگاميكه جنگ صفين و در ليله الحرير، در بحبوحه جنگ، هنگام اداي نماز،‌ بين دو صف جايي براي حضرت علي (ع) مهيا شد تا نماز بخوانند، آن حضرت در حاليكه تيرها از طرفين وي عبور مي كرد و بر زمين فرود مي آمد، بدون هيچ تزلزلي به نماز مشغول شد. چرا كه از ديدگاه اميرالمؤمنين ، اهميت هيچ عبادتي مانند اداي واجبات نمي باشد. لذا مي فرمايد:

    ((لا عباده كاداء الفرائض))

    و بواسطه همين تمركز و توجه كامل به اداي فرائض است كه بهترين زمان براي در آوردن تير از پاي حضرت را زمان مشغول بودن ايشان به نماز مي دانند. چرا كه در آنحال هيچ توجهي به غير خدا ندارد.

    2- عبادتهاي بي حاصل

    از ديدگاه اميرالمؤمنين بسياري عبادات بي حاصل است :

    چه بسيار انسان روزه داري كه بهره اي جز گرسنگي و تشنگي از روزه داري خود ندارد. و چه بسا شب زنده داري كه از شب زنده داري چيزي جز رنج و بي خوابي به دست نياورد! خوشا خواب زيركان و افطارشان.

    از اين رو علاوه بر پرهيز از آفات عبادت همچون ريا و عجب و ... امام علي (ع) يكي از لوازم روي آوردن به مستحبات را نشاط روحي مي دانند و مي فرمايند :

    براي دلها، روي آوردن و نشاط، و پشت كردن و فراري است. پس آنگاه كه ((نشاط)) دارند، آن را بر انجام ((مستحبات)) واداريد و آنگاه كه پشت كرده ((بي نشاط)) است، به انجام ((واجبات)) قناعت كنيد.

    3- اقسام عبادات

    (( إن قوما عبدوالله رغبه فتلك عباده التجار وإن قوما عبدوالله رهبه فتلك عباده العبيد و إن قوما عبدوالله شكرا فتلك عباده الاحرار))

    همانا گروهي خداي را به انگيزه پاداش مي پرستند ، اين عبادت تجار است و گروهي او را از ترس مي پرستند، اين عبادت بردگان است و گروهي او را از روي سپاسگزاري مي پرستند و اين پرستش آزادگان است.))

     

    و از كلمات قصارشان است كه :

    من تو را بخاطر بيم از كيفرت و يا به خاطر طمع در بهشت عبادت و پرستش نكرده ام.

    من تو را بدان جهت پرستش كردم كه شايسته پرستش يافتم.

    4- وجوه عبادات

    نهج البلاغه و بيانات اميرالمؤمنين پر است از ترسيمها و مطالب مربوط به عبادت وعبادت پيشگان!

    گاهي سيماي عابدين و سالكين از نظر شب زنده داري ها خوف و خشيتها، شوق و لذتها، سوزو گدازها، آه و ناله ها و تلاوت قرآنها ترسيم شده و گاهي واردات قلبي و عنايات غيبي كه در پرتو عبادت و مراقبه و جهاد نفس نصيبشان مي گردد،‌بيان شده است، گاهي تأثير عبادت از نظر (گناه زدايي) و محو آثار تيره گناهان مورد بحث قرار گرفته است، گاهي به اثر عبادت از نظر درمان پاره اي بيماريهاي اخلاقي و عقده هاي رواني، اشاره شده است. گاهي هم از لذتها و بهجت هاي خالص و بي شائبه و بي رقبت عباد و زهاد و سالكان راه ذكري به ميان آمده است.

    الهي كفي به عزا ان اكون لك عبدا و كفي به فخرا ان تكون لي ربا انت كما احب فاجعلني كما تحب

       
       

       

           

       

     رفق و مداراي علي عليه السلام

     صداي كسي كه ((علي)) را لعن و نفرين مي كرد،‌ از شتاب گامهايش كاست. صداي يك زن بود! ايستاد تا زن بدو رسيد. زن هنوز در  حال لعن و نفرين به او بود در حالي كه بار سنگيني به دست و دوشهايش داشت كه برايش سخت سنگين مي نمود. علي (ع) گامي پيش نهاد و تقاضا كرد تا زن را در حمل بارش مدد رساند. او خود گفته بود:

    ((رأس السياسه إستعمال الرفق))

    خود وي هميشه رفق و مدارا را به عنوان كارآمدترين روش برخورد با مردم از جانب حكومت و چه از جانب تك تك افراد جامعه با يكديگر، توصيه نموده بود. او مي دانست كه اين روش، مشكلات اجتماعي را كاسته و مردم را با برنامه هاي حكومت همراه مي كند. علي (ع) به بردن بار به منزل زن بسنده نكرد و از او دلجويي كرد. دانست كه شوهر زن در يكي از جنگها به شهادت رسيده است و دانست كه تنهايي زن و انبوهي كارها و سنگيني مشكلات او را در هم شكسته . باز به پيشنهاد خودش به منزل زن وارد شد تا مددكار وي در كارهاي منزلش باشد. اينهم از كلامهاي او بود كه:

     الرفق يقل حد المخالفه

    نرمي و مدارا حتي شمشير مخالفين را هم كند مي كند.

    در منزل هنوز هم علي (ع) كار مي كرد و زن لعن و نفرين. اما علي (ع) چيزي نمي گفت. تا اينكه يكي از همسايگان زن، علي (ع) را به بيوه زن معرفي كرد و او بخاطر قضاوت اشتباهش از علي (ع) عذر خواست. و علي بار ديگر نشان داد كه:

    با برخورد خوب، عقده آنان را كه كينه دارند بگشا و اسباب دشمني و عداوت را قطع كن و از آنچه برايت روشن نيست، تغافل نما.

    و همه يكبار ديگر اين سخن علي (ع) را به ياد آورند كه:

    عنوان العقل مداراه الناس

    نشانه عاقل بودن مداراي با مردم است.

    وليدبن عتبه در جايگاه محاكمه قرار گرفته بود. اما كسي را ياراي پيش آمدن براي تنبيه او نبود. هر چه باشد او برادر مادري خليفه بود و خليفه سوم هم به مجازات برادر خوانده اش راضي نبود، حتي اگر نماز صبح را در حال مستي چهار ركعت بجاي آورده باشد. او بايد براي فسق و فجورهاي آشكارش تنبيه مي شد، اما كسي را جرأت چنين اقدامي نبود، جز علي (ع)! در جايي كه حرف از اجراي احكام اسلامي به ميان مي آمد، علي ذره اي مداهنه و سهل انگاري به خود راه نمي داد. در ميان بهت و حيرت همگان، علي (ع) با گامهايي استوار به سياستگاه آمد. در مقابل چشمان حيرتزده مردم، شلاق در دست گرفت و آنرا بر بدن متهم كوبيد، بي آنكه بخواهد با توسل به بهانه هايي همچون مهر و رأفت اسلامي، حكم اسلام را زير پا گذارد.

    ايها الناس لا تشكوا عليا فوالله انه لخشن في ذات الله

    اي مردم ، از علي شكايت نكنيد، به خدا سوگند او در راه خدا سخت و خشن است.

    علي (ع) خود در توصيف مالك اشتر مي گفت:

    به درستي كه او كسي است كه احتمال نمي دهم سستي به خرج دهد و لغزش پيدا كند و از اين بيمناك نيستم كه كندي كند در جايي كه سرعت لازم است و يا سرعت به خرج دهد در موردي كه سستي سزاوارتر است.

    آري! تربيت شدگان مكتب علوي همچون مالك اشتر مي دانند كه مداراي انسان عاقل با سستي و سهل انگاري در اصول و اجراي ارزشهاي اسلامي تفاوت دارد. آنان مي دانند كه در اجراي قوانين الهي نبايد هيچگونه واهمه و ترسي به خود راه دهند و هرگز پيوندها و عواطف انساني و منافع زودگذر مادي و تهديدها و تطميها در ايشان اثري ندارد.               (لا يخافون لومه لائم)

    آنجا كه جاي شدت و سخت گيري است محكم و سازش ناپذيرند و آنجا كه جاي ملايمت و مدارا است، اهل رفق و حلم اند! اما متأسفانه امروزه بيماري افراط و تفريط در روابط اجتماعي گريبانگير جامعه ما است. در موارد بسياري كه نياز به داروي رفق و مدارا و ملاطفت براي درمان برخي از بيماريهاي سطحي اجتماع بوديم، خشونت به خرج داديم، به گونه اي كه امروز برخي از آن بيماريهاي سطحي به زخمهايي عميق تبديل شده است و به عكس در بسياري از اوقات كه نياز به برخورد قاطع و اجراي حدود الهي بود، بخاطر مصلحت انديشي از انجام آن اباء كرديم.
             

       
       

       

           

       

     شخصيت علمي، فرهنگي علي عليه السلام

     ((سلوني قبل أن تفقدوني))

    صداي درخواست علي (ع) كه با تضرع، از مردمش مي خواست تا ازعلم و معرفتش سرمست شوند، در ميان همهمه حاضران گم شد! پنهان شد! و پس از آن با سؤال بي ربط و بي محتواي شخص كوته فكري از دست رفت! تمام شد! فقط اثري از آن در كتب تاريخي بجاي ماند، تا در سالهايي دور و در روزگاري ديگر،‌ دانشمند سني مذهبي چون ((ابن ابي الحديد)) بگويد:

    ((اين ادعايي است كه در طول تاريخ فقط شخصيتي مثل علي (ع) كرده است و مي تواند بكند))

    همانا اين سيد انسانهاي متكامل و رشد يافته است كه ضمن رعايت اصل اعتدال و پرهيز از هر گونه افراط و تفريط درگرايش به يكي از اين جنبه ها، همه ابعاد وجودي خويش را در حد اعلاي خود پرورش مي دهد. به گواهي تاريخ، علي (ع) در رشته هاي گوناگون از علوم عقلي و نقلي، طبيعي و ماوراء الطبيعه، رياضيات و اخلاقيات و اقسام فنون و حرفه هاي ديگر تخصص داشته اند، كه برخي از آنها را بر مي شماريم:

    - ساخت اولين مدرسه اسلامي در ((صفه)) و تدريس در آن مدرسه

    - انجام معالجات پزشكي (جذام- ضدعفوني- امراض داخلي)

    - تدوين قرآن كريم

    - ابداع علم صرف و نحو عربي و علم تجويد و تعليم اين علوم

    - ستاره شناسي و جهت يابي در شب: (اولين بار در راه ″جلولا و نهاوند″ براي لشكر، مورد بهره برداري قرار گرفت.)

    - تدريس زبان خارجي: (زبان پارسي ساساني- زبان سرياني- خط پهلوي)

    - دعوت عي (ع) به دانشگاه جندي شاپور خوزستان جهت تدريس ادبيات، طب و علوم ديگر كه به علت وقوع جنگ صورت نگرفت.

    - تعليم مديريت: (هركس را كه براي اداره قسمتي از كارهاي حكومتي و دولتي       مي فرستادند، پيش از آن مي بايست كلاس مديريت را مي گذراند. اين مدرسه در مدينه قرار داشت.)

    - تسلط و تكلم به لهجه ها و زبان ملتهاي جهان، حتي گويشهاي محلي كه البته غير از عربي، تلكم به زبانهاي فارسي، تركي، عبري، لاتين و هندي در تاريخ زندگي ايشان درج گرديده است.

    - ترجمه كتب علمي (اميرالمؤمنين ((قراباذين)) اثر دانشمندان دانشگاه جندي شاپور را از پارسي به عربي برگرداند، و راه را براي ديگران گشود.)

    - تدريس علوم اسلامي ازجمله: عرفان، فقه، علوم قرآني، فلسفه و ... در سنين جواني

    - تسلط كامل بر تورات و انجيل (علاوه بر قرآن)

    - شناخت تاريخ گذشتگان و تاريخ ملل ديگر (ازجمله ايران و تاريخ آن)

    - برگزاري كلاس تعليم قضاوت و استوار ساختن اصول محاكمات حقوقي و جزايي

    - فلز شناسي

    جدا از تخصصهايي كه در رشته هاي پيشين ذكر شد، اميرالمؤمنين را مي توان يكي از بزرگترين نويسنده ها و خطباي تاريخ ادبيات عرب نام برد. به شهادت تمام ادبا و عقلاي تاريخ، نهج البلاغه اثري است از قرآن- كلام الهي- فروتر و از كلام بشر، فراتر!

    به غير از قرآن منسوب به مولاي متقيان، ايشان اولين نويسنده در تاريخ اسلام هستند و پس از ايشان است كه سلمان فارسي ، ابوذر غفاري، اصبغ بن نباته و عبدا... ابن ابي رافع نيز به تأليف كتب اسلامي پرداختند. حضرت علي (ع) دوازده كتاب تأليف نمود كه موضوع آنها: علوم قرآني، پيشگويي حوادث عالم، احاديث پيامبر اسلام (ص) ، واجبات دين، ابواب فقه، علوم سياسي اجتماعي، مباحث مديريتي، وصيت نامه به محمد حنفيه و ديوان شعر است. بيشتر آنها هم اكنون از جمله ميراث امامت محسوب شده و نزد حضرت صاحب الزمان (عج) موجود است. البته بايد توجه داشت همه علومي كه پيش از اين ذكرشد،‌ مواردي بودند كه زمينه و شرايط اجتماعي آن روز اجازه بروز اين علوم را به مولاي متقيان داد، چه بسا اگر ذهن و معرفت مردم و ظرف علمي جامعه، ظرفيت و يا زمينه بروز بيش از اين را داشت مواردي بيش از آنچه ذكر شد از سيره اميرالمؤمنين به ظهور مي رسيد و يا اينكه چه بسا علوم ديگري هم به دست بشر مي رسيد كه به دليل همين نبودن ظرفيتها از دسترس بشريت به دور مانده و در سينه پرنورشان به امانت مانده است تا رسيدن زمان آن، ان شاءا...! چرا كه امام مخزن علم الهي است و تمام اسرار و رموز هستي در نزد او موجود است، ولي چون تسليم محض خداست هرگاه خداوند بخواهد از آن علم استفاده خواهد كرد.

       
       

       

           

       

     نهج البلاغه گمشده بشريت معاصر

     ما منتظريم كه كتاب نهج البلاغه كه بعد از قرآن بزرگترين دستور زندگي مادي و معنوي و بالاترين كتاب رهايي بخش بشر است و دستورات معنوي و حكومتي آن بالاترين راه نجات است، از امام معصوم ماست.

    (امام خميني «ره»)

     نهج البلاغه مرهمي است بر دردهاي جانكاه بشريت.

    نهج البلاغه داروي مؤثري است بر تلطيف روح انسانها و مبارزه با خشونتها.

    نهج البلاغه اثري است به درخشندگي آفتاب، به لطافت گل، به قاطعيت صاعقه، به غرش طوفان و برق، به تحرك امواج، به بلندي ستارگان دوردست بر اوج آسمانها.

    نهج البلاغه در حقيقت فرزند قرآن است.

    اين مجموعه زيبا و نفيس كه روزگار از كهنه كردن آن ناتوان است و گذشت زمان و ظهور افكار و انديشه اي نوتر و روشن تر بر ارزش آن افزوده، منتخبي است از خطابه ها و دعاها، وصايا، نامه ها و  جمله هاي كوتاه مولاي متقيان علي (ع) كه بوسيله سيد شريف رضي در حدود هزار سال پيش گردآوري شده است.

    او از نظر خودش آنهايي كه از جنبه بلاغت برجستگي خاصي را داشته اند انتخاب كرده، از اينرو اين منتخب را نهج البلاغه نام نهاد. كلمات اميرالمؤمنين (ع) از قديم ترين ايام با دو امتياز همراه بوده است. 1- فصاحت و بلاغت 2- همه جانبه بودن (چندي بعدي بودن) توأم شدن ايندو با هم سخن علي (ع) را در حد اعجاز قرار داد و به همين جهت سخن علي (ع) در حد واسط كلام مخلوق و كلام خالق قرار گرفته

    ((فوق كلام المخلوق و دون كلام الخالق))

    [[نهج البلاغه]]

    به اقرار اغلب دانشمندان و نويسندگان و ادباي حتي معاصر غير شيعي عرب، زيباترين متن عرب است.

    سخناني كه از نظر ادبي در اوج زيبايي و از نظر فكر در عمق بسيار و از نظر اخلاق سرمشق و نمونه است،

    در آن عباراتي هست كه هر خواننده اي اقرار مي كند كه در بشريت نظاير اين عبارات وجود ندارد.

     

    چرا نهج البلاغه چنين كششي دارد؟

    1- نهج البلاغه ، همه جا سخن از همدردي با طبقات محروم و ستمديده انسانها است. سخن از مبارزه با بي عدالتي و ظلم و طاغوتهاست.

    2- نهج البلاغه همه جا در مسير آزادي انسانها گام بر مي دارد. آزادي از زنجير اسارت هوا و هوسهاي سركش، از زنجير اسارت ستمگران خودكامه، طبقات مرفه پرتوقع، جهل و بي خبري، كه انسان را به لذت و بدبختي مي كشاند، و هشدار مي دهد كه هر جا نعمتهاي فراواني روي هم انباشته است حقوق از دست رفته اي در كنار آن به چشم مي خورد.

    3- جذبه هاي عرفاني نهج البلاغه چنان است كه ارواح تشته را با زلال خود آنچنان سيراب و مست مي كند كه نشئه شراب طهورش را به لرزه مي اندازد ، لرزه اي دردناك و در عين حال لذت بخش.

    4- در هر ميداني گام مي نهد چنان  سخن را ادا مي كند و دقايق را مو به مو شرح مي دهد كه گويي گوينده متخصص همين موضوع بوده است . ليكن از امتيازات سخنان امام علي (ع) اين است كه محدود به زمينه خاصي نيست در شرح اسماء و صفات الهي به چهره يك فيلسوف مجسم مي شود كه فقط از توحيد سخن گفته، در خطبه جهاد، فرمانده و افسر شجاع و دلاوري را مي بينيم كه دقيقترين تاكتيكها را تشريح مي كند. در مسند حكومت و رهبري راه وصول به يك آرامش اجتماعي و سياسي و نظامي را با پخته ترين عبارات بيان مي كند و در مسند درس و اخلاق عباراتي محكم، عميق و نافذ براي سالكان مي گويد كه مرد وارسته اي چون ((همام)) پس از شنيدن آن صيحه اي مي زند و نقش زمين مي شود.

    چرا از نهج البلاغه دوريم؟

    ما كه چنين گنجي در خانه داريم چرا تهي دستيم؟ ما كه چنين چشمه زلال و گوارا و جوشنده اي در دسترس داريم چرا تشنه ايم؟ ما كه داراي اين ميراث بزرگ اسلامي هستيم چرا  دست بسوي ديگران دراز مي كنيم؟ و پاسخي جز اين ندارد كه،

    نهج البلاغه را نشناخته ايم و بر ارزش واقعي اين مجموعه بزرگ واقف نگشته ايم.

    و عجيب اين كه نهج البلاغه در ديار خويش در ميان شيعيان علي (ع)، حتي در حوزه هاي علميه شيعه غريب و تنهاست. همچنانكه خود علي (ع) غريب و تنهاست. بديهي است اگر محتويات كتابي و يا انديشه ها و احساسات و عواطف شخصي با دنياي روحي مردمي سازگار نباشد، اين كتاب يا آن شخص در عمل تنهاست و بيگانه مي ماند و هر چند نامشان با هزاران تجليل و تعظيم برده شود.
             

       
       

       

           

       

    تنهايي علي عليه السلام

     علي (ع) تنهاست!

    چه كسي تنها نيست؟؟

    كسي كه با همه و در سطح همه است.

    كسي كه رنگ زمان به خود مي گيرد.

    احساس خلأ مربوط به روحي است كه آنچه در اين جامعه و زمان و در اين ابتذال روزمرگي وجود دارد نمي تواند سيرش كند.

    و لذا آنهمه ياران، آنهمه همرزمان، آنهمه نشست و برخاست با اصحاب پيامبر، هيچكدام براي علي (ع) تفاهمي بوجود نياورده است.

    هيچكدام از آنها در سطح او نيستند.

    مي خواهد دردش را بگويد،

    حرفش را بزند،

    گوش نيست، دلي نيست، و فهمي نيست تا بفهمد.

    رنج بزرگ يك انسان اين است كه  عظمت او و شخصيت او در قالب فكرهاي كوتاه، در برابر نگاههاي پست و پليد، و احساس او در روحهاي بسيار آلوده و اندك و تنگ قرار گيرد.

     نيمه شب به طرف نخلستان مي رود، آنجا هيچكس نيست، مردم راحت آرميده اند، هيچ دردي آنها را در دل شب بيدار نگاه نداشته است، و اين مرد تنها،‌ كه روي زمين خودش را تنها مي يابد، با اين زمين و اين آسمان بيگانه است، و فقط رسالت و وظيفه اش، او را با جامعه و اين شهر پيوند داده.

    ولي وقتي به خودش بر مي گردد مي بيند كه تنهاست.

    شبانه به نخلستان مي رود، و باز براي اينكه ناله او بگوش هيچ فهم پليدي و هيچ نگاه آلوده اي نرسد، سر در حلقوم چاه فرو ميكند و مي گريد.

    اين گريه از چيست؟؟؟

    افسوس كه گريه او يك معما براي همه است، زيرا حتي شيعيان او نمي دانند علي چرا  مي گريد.

    از اينكه خلافتش غصب شده؟

    از اينكه فدك از دست رفته؟

    از اينكه فلاني روي كار آمده؟

    از اينكه او از مقامش...؟

    از اينكه همسرش را...؟، از اينكه...؟، از...؟

    علي (ع) در طول تاريخ تنها انساني است كه در ابعاد مختلف و حتي متناقض كه در يك انسان جمع        نمي شود قهرمان است. چنين انساني و در چنين سطحي معلوم است كه در دنيا تنهاست. چنين انساني در جامعه اش و در برابر ياران همرزمش كه عمري را در راه عقيده كار كرده اند، با پيامبر صادقانه شمشير زده اند، اما در اوج اعتقاد و ايمان و اخلاصشان به پيامبر و اسلام، قبيله و تعصبات قومي را فراموش نكرده اند، مقام را آگاهانه و يا ناخودآگاهانه نتوانسته اند از ياد برند و سمبل اخلاص مطلق و يكدست- همچون علي (ع)- شوند، تنهاست.

    از اين دردناكتر اينكه علي (ع) در ميان پيروان عاشقش نيز تنها است!!

    در ميان امتش كه همه عشق و احساس و همه فرهنگ و تاريخشان را به علي (ع) سپرده اند تنها است.

    او را همچون يك قهرمان بزرگ، يك معبود و يك اله مي ستايند اما نمي شناسندش و نمي دانند كه كيست؟ دردش چيست؟ حرفش چيست؟ رنجش چيست؟ و سكوتش چراست؟؟

    اين است كه علي (ع) در ميان پيروانش هم تنهاست.

    اين است كه علي (ع) در اوج ستايشهايي كه از او ميشود، مجهول مانده است.

    درد علي (ع) دو گونه است:

    يك درد ، درديست كه از زخم شمشير ابن ملجم در فرق سرش احساس مي كند و درد ديگر، دردي است كه او را تنها در نيمه شبهاي خاموش به دل نخلستانهاي اطراف مدينه كشانده و بناله در آورده است.

    ما تنها بر دردي مي گرييم كه از شمشيرابن ملجم در فرقش احساس مي كند، اما اين درد علي (ع) نيست، دردي كه چنان روح بزرگي را بناله آورده است تنهايي است، كه ما آنرا  نمي شناسيم!!

    بايد اين درد را بشناسيم، چرا كه علي (ع) درد شمشير را احساس نمي كند و ما درد علي را احساس  نمي كنيم.

           

     

       

       
           

     

       

           

     

       

       
           

     

       

           

     

       

           

     

       

       
           

     

       

           

     

       

    + نوشته شده در  پنجشنبه بیست و یکم آذر 1387ساعت 12:10  توسط سيد محمد ظاهر محمدي  | 


    جواني علي عليه السلام الگويي براي جوانان

    - مي گويند بايد از حضرت علي (ع) الگو بگيريم!‌ اما چگونه؟!... من يك جوان هستم! يك جوان با خصوصيات خاص دوران جواني! يك جوان با شور و نشاط خاص اين دوران كه به خنده و تفريح، به شور و احساسات نياز دارد و به الگويي كه مرا به شور آورد!

    - با تمام اين حرفها، باز هم بهترين الگو براي تو و براي همه،‌مولاي متقيان است: و بخصوص جواني شان!

    - جواني حضرت علي (ع) ؟!
    الگو گرفتن يك الگو

    - بله ! خود اميرالمؤمنين هم در جواني شان، الگو داشته اند. الگويشان هم پيامبر بوده است. علي (ع) از شش سالگي همراه و همراز پيامبر و در خانه ايشان زندگي مي كرده اند و در همه امور زندگي شان، حتي جزيي ترين مسائل هم به پيامبر اقتدا مي نمودند. يعني خود ايشان هم از يك انسان كامل و والاي ديگر، الگو مي گرفته اند.

    - اما چگونه ؟!

    - پيامبر اكرم (ص) و علي (ع) همواره با هم بودند، از هنگام عبادت و خلوت در غار حرا گرفته تا مراحل مختلف دعوت خويشان، دعوت عمومي در خانه خدا و حتي سفرهاي تبليغي پيامبر. علي (ع) هميشه اول صبح به ديدار پيامبر مي رفت و آنگاه يكديگر را شاداب ودر آغوش مي كشيدند و احوال هم را مي پرسيدند. آندو بزرگوار اوقات زيادي از شبانه روز را در كنار هم به كار و تلاش مي پرداختند و گاه علي (ع) خالصانه عرق از پيشاني پيامبر (ص) پاك مي كرد و ا يشان نيز صميمانه از او تشكر مي نمود.

    علي (ع) خود در اين باره مي فرمايند : ((پيامبر (ص) مرا در دامن خود پروريد. من كودك بودم، پيامبر مرا چون فرزند خود در آغوش گرمش مي فشرد و در استراحتگاه مخصوص خود جاي مي داد... هرگز نيافت كه من دروغي بگويم و در كردار من اشتباهي رخ دهد. من همچون بچه شتري تازه كه پيوسته به دنبال مادرش هست، به دنبال او مي رفتم. او هر روز نكته هاي تازه اي از اخلاق را براي من آشكار مي ساخت. و مرا فرمان ميداد كه در خط او حركت كنم. آن حضرت مدتي از سال در كوه حرا به سر مي برد و كسي جز من او را نمي ديد... من نور وحي و رسالت را ميديدم و بوي خوش ودل انگيز نبوت را احساس مي كردم.. موقعيتي كه من در محضر رسول الله داشتم براي هيچ كس نبود.))

    - بسيار خوب!‌ تمام اين حرفها درست! اما حضرت علي، پيامبر را مي ديده اند، وجودشان را لمس مي كرده و به ايشان اقتدا مي كرده اند اما من چه؟! من كه حضرت علي را نمي بينم، چگونه         مي توانم از ايشان الگو بگيريم؟!

    - تاريخ كه روح، افعال و رفتار اميرالمؤمنين را ديده و نقل كرده است. از او استفاده كن! از ديدگان تاريخ!

    - آري! مگر تو نمي گفتي الگويي مي خواهي كه تو را به شور بياورد. آنچه مي تواند يك جوان را به شور بياورد، ديدن حماسه آفريني ها و شورمندي هاي كسي است كه به او علاقمند است. حال چه كس ديگري را سراغ داري كه به اندازه اميرالمؤمنين ، حماسه آفريده باشد. در همان كودكي كه مصادف بود با آغاز بعثت پيامبر، كودكاني كه به تحريك مشركان،‌پيامبر را آزار مي دادند و سنگ مي پراندند، با شجاعت از اطراف پيامبر دور مي كرد. چه كسي ، شب را در بستري پر خطر بجاي ديگري،بجاي محبوبش خوابيده و از آن شب به عنوان لذتبخش ترين شب عمرش ياد كرده است؟ مگر رشادتهاي اميرالمؤمنين را در جنگ بدر نشنيده اي؟! آن هنگام او فقط 25 سال داشته است و به گفته مورخين نيمي از كشته شدگان اين جنگ با ضرب شمشير علي (ع) از پاي در آمده بودند. مي داني در جنگ احد زمانيكه علي (ع) 26 سال داشت،انجا كه در همان اوائل جنگ پرچمدار9 لشكر دشمن را بهخاك انداخت و بعد هم هنگامي كه پيامبر در خطرمحاصره بود پروانه وار به دور آن حضرت مي چرخيد و از وجود مباركشان محافظت مي كرد همه مردم چه ندايي را از آسمان شنيدند:

      ((لا فتي الا علي،‌ لا سيف الا ذوالفقار))

    ((علي از همه جوانها بهتر است و ذوالفقار او از همه شمشيرها برنده تر))

    - اما جنگ خندق و شجاعت بي همتاي علي (ع) و داوطلب شدن ايشان جهت مبارزه با عمروبن عبدود يكي از نيرومندترين مردان عرب آري همانجا بود كه پيامبر به واسطه اخلاص علي (ع) در اين مقابله بي نظير فرمود :

    (( ضربه علي يوم الخندق، افضل من عباده الثقلين))

    به راستي كه چنين حمله اي در وصف هيچ دلير مرد ديگري بيان نشده! در آن زمان اميرالمؤمنين 28 سال بيشتر نداشت!

    در جنگ خيبر نيز هنگاميكه تمام مردان با تجربه و جنگ ديده سپاه اسلام، شكست خورده بازگشتند، علي (ع) به ميدان آمد و با فتح قلعه محكم و مقاوم خيبر آن پيروزي بزرگ را براي اسلام به ارمغان آورد.

    به راستي كه هيچ جوان ديگري،‌ چنين جواني پرشور و هيجان انگيزي نداشته است.

    همه مردان بزرگ تاريخ بشريت و پيشاپيش همه آنان علي (ع) در دوران جواني از رموز موفقيت خود بهره برده، راههاي پرپيچ و خم آن را با درخشندگي پشت سر نهاده،  توانسته اند كارهاي بزرگي را به انجام رسانند.

    تفريح و شادي علي (ع)

    - مي داني اي دوست عزيز: من هم حرفهاي تو را مي پذيرم. اما جنگ و شور و حماسه فقط بخشي از زندگي انسان است. جيزهاي ديگري هم هستند كه آدمي بايد به آنها هم توجه كند. الگوي كامل، بايد در آن زمينه ها هم حرف براي گفتن داشته باشد. اينطور نيست؟

    - حتماً همينطور است. و من به تو مي گويم كه اميرالمؤمنين در آن موارد هم، الگويي قابل قبول و كامل ارايه مي دهد. آخر تو درباره زندگي اميرالمؤمنين چه فكر كرده اي؟

    فكر مي كني تمام زندگي حضرت علي (ع) در جنگ و عبادت خلاصه شده؟

     

    - يعني اينطور نبوده است؟!

    - نه كه نبوده است! حضرت علي (ع)، مردي خوش رو و خندان بوده اند. هميشه تبسم خوش آيندي بر لب داشته اند كه دل مؤمنان را شاد مي كرده است. ايشان تفريح هم مي كرده اند. منتها تفريح در ديدگاه علي (ع) ولگردي و اتلاف وقت يا روز را به شب رساندن نبود.

    - پس تفريح علي (ع) چگونه بود ؟

    علي (ع) كار را تفريح مي دانست.

    تفريح او را، مسافرت، كمك به ديگران، تحصيل و تدريس، سرودن، نوشتن، حفظ و قرائت قرآن، مباحثه، نگريستن به طبيعت و ورزش تشكيل مي داد. پرداختن به ورزشهاي شمشيربازي، پرتاب نيزه، اسب سواري، كشتي، وزنه برداري و شركت در مسابقات ورزشي هم براي ايشان جنبه تفريح داشته است.

    - چقدر جالب بوده است! احتمالاً به دليل همين ديدگاه اميرالمؤمنين نسبت به تفريح و زندگي بوده است كه اگر سرتاسر زندگي شان را مرور كنيم،‌ لحظه اي توقف و سكون در آن نمي يابيم. گويي حتي يك لحظه هم با لحظه قبلي شان مشابه نبوده است. و درست به دليل همين ديدگاه بود كه شوخي و خنده هم در سيره مولاي متقيان، شكل ديگري داشت.

    - مگر شوخي و خنده علي (ع) چگونه بود؟

    اميرالمؤمنين اهل شوخي و مزاح بود، اما نه شوخي هاي زننده و بي مزه! بلكه مزاح هاي معنادار و آموزنده!

    هرگاه كه يكي از ياران و دوستانش را غمگين و گرفته مي ديد، با شوخي او را خوشحال مي كرد تا اندكي از اندوهش كم شود. از همه مهمتر اينكه، شادي علي (ع) هنگامي بود كه يك كافر، مسلمان مي شد. جنگي به پيروزي ختم مي شد، غذايي به فقير مي رساند، دل غمديده اي را شاد مي كرد،‌مشكلي را از كسي مرتفع مي كرد و كودك يتيمي را ذوق زده مي نمود. نكته ديگر هم اين بود كه مولاي متقيان در شوخي هايش مراقب و محافظ حدود شرعي بود تا حتي به شوخي دروغ نگويد،‌ دل مؤمني را نشكند يا با زن و دختر نامحرمي، شوخي ننمايد.

    علي و ارتباط با زنان و دختران

    - به طور مثال همين چگونگي ارتباط داشتن با زنها و دخترهاي نامحرم در جامعه، يكي از معضلات امروز ما جوانها است. بخاطر اينكه نه الگوي مناسبي در مورد آ‌ن ارائه شده و نه ديدگاه دين در مورد آن به خوبي مشخص و تبيين شده است. تازه، تندروي ها و كج رويهاي گروهها و طبقات گوناگون در مرحله عمل را هم به آن اضافه كن.

    اگر به سيره اميرالمؤمنين دقت كني،‌مي بيني كه حضرت علي (ع) در سنين جواني با زنان سالخورده اسلام سلام و احوالپرسي مي نمود ولي با دختران و زنان جوان نه! حتي سلام هم نمي كرد. در حاليكه پيامبر در همان زمان با زنان و دختران هم سلام و احوالپرسي مي كردند. چون زماني كه علي (ع) 20 ساله و درعنفوان جواني چنين عمل مي نمود، پيامبر اكرم (ص) قريب 50 سال از عمر شريفشان مي گذشت بنابراين از آنجا كه احتمال پيش آمدن گناه دست كم براي طرف مقابل دور از ذهن نبود،‌علي (ع) اين تربيت شده مكتب پيامبر به عنوان يك جوان سعي داشت مسائل ارتباطي و حدود بين دختر و پسر يا به عبارتي زن و مرد را مراعات كند. هر چند وجود نازنين آن حضرت مبرا و پاكيزه از هر گونه آلودگي بود.

    از طرفي پيامبر سه دختر جوان به نامهاي زينب، ام كلثوم و فاطمه در خانه داشتند. حضرت علي (ع) با اينكه از كودكي به اين خانه رفت و آمد داشتند،‌ اما در اين رفت و آمدها نهايت دقت را به عمل مي آوردند. در حاليكه همين علي (ع) در دوران خلافتش، وقتي كه حدود 60 سال سن داشت و همسر شهيدي را نيازمند كمك ديد، به ياري او شتافت.

     

    پس در ارتباط با افراد نامحرم ،‌چيزي كه بيش از عوامل ديگر اهميت دارد

    نيت و انگيزه طرفين و از همه مهمتر عدم امكان وجود مفسده درا ين ارتباط براي هر دو نفر است!

    ياري رساندن به نيازمند و در طلب رضاي خدا آنهم در حد ضرورت مطلوب است و ليكن اين سيره جداي از بهانه جويي براي آشنايي و استمتاعات و لذت جويي و هرگونه آلودگي ديگر است.

    به راستي كه كسي چون حضرت علي (ع)، در سنين جواني اش و در ريزترين حركات و رفتارهايش بهترين الگوي نسل جوان ماست.

     

     
             

    + نوشته شده در  پنجشنبه بیست و یکم آذر 1387ساعت 12:8  توسط سيد محمد ظاهر محمدي  | 
     
    جايگاه علي عليه السلام درهستي

    معرفت و شناخت كامل شخصيت والاي اميرالمؤمنين علي (ع) و جايگاه او در جهان هستي در حد بشر نيست چه رسول اكرم (ص) خطاب به مولا مي فرمايد :
    يا علي لا يعرفك الاّّّ الله و انا
    اي علي! تو را هيچكس نشناخت جز خدا و من

    درابتداي خلقت، معمار آفرينش، زمين و خورشيد و ماه و بر و بحر اعلام كرد كه آفرينش شما، آفرينش همه چيز، به طفيل محبت پنج نور مقدس است.
    يا ملائكتي و سكان سماواتي اعلموا اني ما خلقت سماء مبنيه و لا ارضا محديه و لا قمرا منيرا و لا شمسا مضيئه

    و لا فلكا يدور و لا بحرا يجري و لا فلكا يسري الا في محبه هؤلاء الخمسه.

     

    آفرينش بر محبت اينان رقم خورد و عرصه هستي به حب ولايت آنان از عدم شكل گرفت. اگر علي (ع) نبود، آفرينش به تكوينش نمي ارزيد . نوروجود علي (ع) ، مصباح پايگاه آفرينش شد وهستي اول با وجود او شكل گرفت. هدفنامه وجود را نيز به وجود او پيوند زدند.

    لو لا كلما خلقت الا فلاك و لو لا علي لما خلقتك...

    در زيارتنامه مولي در روز غدير علي (ع) را ندا مي دهيم :
    السلامٌَُُُ عليكُُ ايها النبأ العظيم، الذي هم فيه مختلفون

    سلام برتو اي خبر بزرگ عالم! خبر بزرگ هستي. پس علي (ع) راز بزرگ خلقت است! اما در او اختلاف كردند. اين بود كه اول مظلوم عالم هم ″علي″ نام گرفت.

    روزي پيامبر اكرم (ص) در جمع صحابه بودند و جبرئيل، ملك مقرب الهي هم به شكل انساني در آن جمع حاضر بود. پيامبر به جبرائيل رو كردند و با اشاره به اميرالمؤمنين علي (ع) فرمودند: آيا او را مي شناسي؟ عرض كرد: چگونه او را نشناسم كه او در عرش مرا معلم بود و شيوه عبوديت الهي را به من تعليم فرمود. تو به آدم وقتي كه از بهشت قرب رانده شد و به زمين فراق هبوط كرد، با ذكر نام علي (ع) و اهل بيت او به درگاه الهي پذيرفته شد. نوح نام او را بر كشتي خويش حك كردو لنگرگاه كشتي اش را مسجد كوفه قرار داد. خداوند در شب معراج با حبيب خويش با صوت علي (ع) سخن گفت. قرآن كريم، علي (ع) را به منزله نقش پيامبر دانست.

    فقل تعالوا ندع ابناء نا و ابناءكم و نساءنا و نساءكم و انفسنا و انفسكم (آل عمران 61)

    پيامبر فرمودند: من و علي از يك درختيم (انا و علي من ش جره واحده) و باز فرموده:   (انت مني بمنزله هارون من موسي) و نيز: (انا مدينه العلم و علي بابها) همانا من شهر علمم و علي در آن است. و خطاب به مولي فرمود: (انت اخي و وصيي و وارثي) تو برادر من و وصي و وارث مني. در فرازي از دعاي ندبه  پيامبر خطاب به علي مي فرمايد (لو لا انت يا علي لم يعرف المؤمنون بعدي) اي علي اگر تو نبودي مردم پس از من مؤمنان را نمي شناختند.

    در زيارت مطلقه مي خوانيم ((السالم علي ميزان الاعمال)) علي ميزان و معيار اعمال است. امام صادق (ع) در زيارت جدش عرضه مي دارد درود بر تقسيم كننده بهشت و جهنم، درود بر نعمت الهي بر نيكان :

    ((السلام علي قسيم الجنه و النار السلام علي نعمه الله علي الابرار))
    محبت علي عامل رسيدن به كمال

    در دواير مختلف هستي،‌هر شعاعي به دور محوري مي چرخد و هر پديده اي حول قطب وجودي كه وابسته به اوست، دور مي زند. امام معصوم محور هستي، قطب عالم وجود، تكيه گاه آفرينش، واسطه فيض الهي به جهان هستي و نگهدارنده كائنات باذن الله است. در اين راستا، محبت و ولايت علي (ع) مربي همه موجودات، هدايتگر آنان به سوي كمال و سبب دوام و قوام تمامي پديده ها از جمال تا انسان است. پيامبر خدا (ص) در اين رابطه بيان زيبايي مي فرمايد:

     

                                       حبًٌ عليٍٍٍّ حسنه لا تضرمعها سيئهًٌ      (بحار ج 9 ص 401)

    محبت علي (ع) حسنه اي است كه با وجود آن هيچ گناهي به انسان صدمه نمي رساند.

    بر اين معنا اگر محبت علي (ع) كه نمونه كامل انسانيت و طاعت و  عبوديت و اخلاق است از روي صدق و راستي باشد، مانع ارتكاب گناه مي گردد. مانند واكسني كه مصونيت ايجاد مي كند و نمي گذارد بيماري در شخص ″واكسينه شده″ راه يابد. محبت پيشوايي مانند علي (ع) كه نمونه تقوا و پرهيزكاري است آدمي راشيفته رفتار علي (ع) مي كند. فكر گناه را از سر او بدر مي برد، البته به شرطي كه محبتش صادقانه باشد . كسي كه علي (ع) را بشناسد، تقواي او را بشناسد، سوزوگداز عارفانه او را، ناله هاي نيمه شبهايش را و ساده زيستي و كار و تلاش همه جانبه اش را بداند، محال است به خلاف فرمان او كه هميشه امر به تقوي و درستي مي كرد عمل كند. يعني هر محبي به خواسته محبوبش احترام مي گذارد و فرمان او را گرامي مي دارد. فرمانبرداري از محبوب لازمه محبت صادق است.

     

    پس محب واقعي علي ، واله و حيران علي و عاشق و جانباز علي، رهرو راستين علي است.

     
       

    + نوشته شده در  پنجشنبه بیست و یکم آذر 1387ساعت 12:5  توسط سيد محمد ظاهر محمدي  | 



     


    یا من یعطی الکثیر بالقلیل

     

    مفتخریم که در آستانه سیزدهم رجب و تولد امیرمؤمنان، به رسم معهود لیستی از کتب مربوط به آن وجود شریف را ارائه کنیم. یادآور می‌شوم که این تنها بخشی کوچک از دریای بیکران آثار و کتب علوی است که به انتخاب هیات علمی ما رسیده است و طبیعی است که بسیاری از کتابها را نتوانستیم در این لیست بگنجانیم.

     

    ممکن است بعضی از این کتابها را بشناسید و یا خوانده باشید ولی مطمئنا در این لیست با عناوینی برخورد می کنید که برایتان جدید است:

       

     

    1- مدینه المعاجز/ هاشم بن سلیمان بحرانی/ ت:سید غریب عساکره مجد/ نشر ارمغان یوسف

    اصل کتاب به زبان عربی است و در سه مجلد بارها به چاپ رسیده است. این کتاب به زبان فارسی ترجمه شده است، آن همان بخشی که درباره فضائل و مناقب امام علی بن ابیطالب(ع) بوده است. طرح جلد زیبا و جذاب و ترجمه ای زیبا، پانصد و چهل و شش حدیث از فضائل و کرامات امام علی (ع) را به بهترین وجه عرضه کرده است.

     

     

    2- اختصاصات حضرت علی (ع)/ حسین عمادزاده/ نشر عمادزاده اصفهان

    این کتاب، شرحی است بر  ویژگی‌ها و خصایل والای حضرت علی(ع) که اغلب از قول پیامبر اکرم(ص) روایت شده است، از جمله: "هر که علی را اذیت کند مرا اذیت کرده  است"،"ذکر و یاد علی(ع) عبادت است" ، "یا علی ترا دوست نمی‌دارد مگر مومن  و دشمن نمی‌دارد مگر منافق" و ....

     

     

    3- امیرالمؤمنین در شعر شعرا از فردوسی تا امام خمینی/آیت الله علی دوانی/ نشر رهنمون

    این مجموعه حاوی قصایدی از 25شاعر و فقیه در ذکر مناقب حضرت علی(ع) است که ابتدا شرح حال مختصری از سراینده و آن گاه نمونه‌ای از اشعار درج گردیده است. برخی از این شعرا عبارت‌اند از: فردوسی، ناصر خسرو، جامی، میرداماد، شیخ بهایی، علامه سمنانی، ملا هادی سبزواری، و امام خمینی رحمت الله علیهم اجمعین. جناب استاد دوانی را همگان به تحقیقات حدیثی و رجال‌شان می‌شناسند ولی در این کتاب کم حجم و دوست داشتنی جدا که سنگ تمام گذاشته‌اند.

     

     

    4- امیرالمؤمنین علی بن ابیطالب/ احمد رحمانی همدانی/ ترجمه: حسین استادولی/ نشر منیر

    مرحوم آیت الله رحمانی همدانی این کتاب را به عربی تالیف نموده و در 812 صفحه به چاپ رساندند. جناب آقای حسین استادولی هم که به ویرایش و ترجمه شهره اهل تحقیق‌اند.

     

     

    5-  پیام امام امیرالمؤمنین/آیت الله ناصر مکارم شیرازی/ دارالکتب الاسلامیه

    شرحی مختصر بر نهج البلاغه در چهار جلد. نگارنده نخست شرح و توضیحی درباره خطبه

    به دست داده آن گاه  خطبه را به بخش‌هایی تقسیم کرده و در هر بخش نخست متن عربی خطبه و به  دنبال آن ترجمه شرح و تفسیر آن را آورده است. علاوه بر آن، شان نزول، نام خطبه و شماره خطبه  و سند خطبه نیز درج شده است.

    این کتاب با همکاری جمعی از علما و به سرپرستی آیت الله ناصر مکارم شیرازی فراهم آمده است. ویژگی مهم کتاب، مقابله آن با متون تاریخی، روایات و احادیثی است که در کتب شیعه و سنی نقل شده است.

                                             

     

    6-  نهج البلاغه / ترجمه: محمد دشتی/ مؤسسه تحقیقاتی امیرالمؤمنین

    نهج‌البلاغه را تا پیش از این با ترجمه مرحوم"فیض الاسلام" می‌شناختند و در پانویس تحقیقات به آن مراجعه می‌دادند. ولی پس از ترجمه شیوا و درخور مرحوم محمد دشتی نهج‌البلاغه وارد عرصه جدیدی شد. نمی‌دانم کشف الآیات‌های قدیم را که به ضمیمه قرآن ها چاپ می‌شد را دیده بودی یا نه و از  آن استفاده کرده بودی یا نه؟ این ترجمه از این کتاب شریف با تمام احترامی که برای مرحوم فیض الاسلام و سید جعفر شهیدی و عبدالمحمد آیتی قائلیم؛ بدون شک سرآمد همه است.

     

     

    7-  دانشنامه امیرالمؤمنین/ محمد محمدی ری شهری/ عبدالهادی مسعودی/ نشردارالحدیث

    می‌دانید که دانشنامه یعنی معتبرترین مرجع و رفرنس در یک حوزه. مجموعه دانشنامه امیرالمومنین(ع) بر پایه قرآن، حدیث و تاریخ، نگاه جامعی است به زندگانی امیر مؤمنان، سیره علوی و تاریخ حیات ایشان.

     

     

    8-  ده مقاله در حکمت عملی یا اخلاق مرتضوی/آیت الله مهدی الهی قمشه ای/ نشر قیام

    شرح صد کلام از کلمات قصار امیرالمؤمنین با مقدمه آیت‌الله حسن زاده آملی. استاد مهدی الهی قمشه‌ای پدر دکتر حسین الهی قمشه‌ای خودمان است که در شبکه چهار جمعه، شبها حرفهای نشنیده‌ای از شعر و ادبیات و عرفان اسلامی دارد. استاد آیت الله مهدی الهی قمشه‌ای جزء اساتید حکمت و عرفان تهران بوده اند. آیت الله حسن زاده آملی که از سرآمدان حوزه در روزگار ما هستند، در ایام سکونت در تهران و اندکی بعد از آن در کسوت شاگردی ایشان در آمده و کسب فیض نمودند. این کتاب که روزگاری به خامه‌ی جان‌دار استاد نگاشته شده بود با مقدمه شاگردی خلف احیاء شده است. روح استاد شاد و سایه شاگرد مستدام باد.

     

     

    9-   فروغ ولایت/ آیت الله جعفر سبحانی/ نشر صحیفه

     تاریخ تحلیلی زندگانی امیرالمؤمنین(ع)  به زبان فارسی. کتابی روان و همه فهم که در برخی از مراکز آموزش عالی به عنوان کتاب درسی می‌شناسندش. این کتاب چند روز پیش به زبان تایوانی ترجمه شد.

     

     

    10-     نشان‌های آن‌ بی‌نشان/ یوسفعلی میرشکاک/ نشر سروش

    یوسفعلی میرشکاک را که می‌شناسید. یک قلندر شاعر. اصلا توی حال و هوای خودش مدتی هست که گم شده است. او را در مدح و منقبت مولی‌الموالی علی بن ابیطالب(ع) اقدام به جمع‌آوری سروده‌هایش اعم از رباعی، دوبیتی، غزل، مخمس، شعر آزاد و قصیده نموده است.

     

     

    11-    1001 داستان از زندگانی امام علی(ع)/ محمد رضا رمزی اوحدی/نشر سعید نوین

    در مجموعه حاضر با استفاده از منابع مختلف هزار و یک و داستان کوتاه در ارتباط با علی (ع) گرد آمده است. این داستانها در قالب شش عنوان نظام یافته که عبارتند از "تولد تا بعثت" ، "از بعثت تا ارتحال پیامبر " ، "دوران خانه نشینی امام علی " ، " حکومت داری امام علی (ع) و "داستانهای متفرقه از زندگی امام علی(ع)". قابل توجه شیعیان قصه دوست!

     

     

    12-  زندگانی امیرالمؤمنین(ع)/ سید هاشم رسولی محلاتی/ دفتر نشر فرهنگ اسلامی

    نویسنده در کتاب حاضر، طی 14 فصل اطلاعات جامعی از زندگی حضرت وصی الاوصیا به دست می‌دهد. مباحث کتاب بدین قرار است: نسب امیرالمومنین(ع)، ولادت امیرالمومنین(ع)، اتفاقات دوران ولادت تا هجرت و تا زمان رحلت رسول خدا(ص)، رهبری و ولایت، دوران حکومت پس از جنگ جمل تا شروع جنگ صفین، وقایع مربوط به جنگ صفین، دوران حکمیت، جنایات خوارج، جنایات معاویه پس از جنگ صفین و نهروان تا شهادت امیرالمومنین(ع)، شهادت امیرالمومنین و فرزندان امام علی (ع). مهمترین شاخصه کتاب که آن را از بسیاری از کارهای شبیه به خود جدا می‌کند زبان و بیان ساده آن است. همه فهم و زودیاب.

     

     

    13-  امام علی بن ابیطالب(ع) /عبدالفتاح عبدالمقصود/ ت:سید محمد مهدی جعفری/ نشر شرکت سهامی انتشار

    هرچند عبدالمقصود نویسنده‌ای معاصر محسوب می‌شود ولی کتابهایش از چنان غنایی برخوردار است که به عنوان منابع و مدارک تاریخی دست اول شناخته شده است. شاخصه اصلی این کتاب هم تحلیلی بودن آن است. 

     

     

    14-    دانشنامه امام علی(ع)/ زیر نظر علی اکبر رشاد/نشر دانش و اندیشه معاصر

    دانشنامه‌ امام علی(ع) در شش هزار صفحه و در سیزده جلد سامان یافته است. این موسوعه علمی، شامل یکصد و ده مدخل اصلی و حدود سه هزار مدخل فرعی در ده حوزه است که زیرنظر حجت‌الاسلام والمسلمین علی‌اکبر رشاد در پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی و با همکاری بیش از دویست تن از دانشوران و استادان حوزه و دانشگاه تألیف شده است. از آن میان عبارتند از:

    حضرات آیات: عبدالله جوادی‌- محمد هادی معرفت- سید محمد علی مدرسی ـ سید مصطفی محقق‌ داماد ـ محمد تقی سبحانی ـ سید جعفر مرتضی‌ عاملی-  رضا استادی

    و حجج اسلام:علی ابوالحسنی‌ (مُنذر)- علی ربانی‌ گلپایگانی- محمدعلی‌‌ جاودان- رسول جعفریان ‌- عبدالحسین خسرو پناه ‌- علی ذوعلم ‌و استاد رضا داوری‌ اردکانی -  استاد سیدجعفر شهیدی

    در این دانشنامه علاوه بر دوازده جلد اصلی، یک مجلد با عنوان «درآمد» حاوی مقدمه اصلی اثر، فهارس تفصیلی،. نمایه‌های موضوعی، چکیده مقالات، شناخت‌نامه قلمزنان و همکاران و . . . فراهم شده است. 

    ساختار موضوعی دانشنامه‌ به شرح زیر است:

    حکمت و معرفت (جلد اول)/ مبدأ و معاد (جلد دوم)/ نبوت و امامت (جلد سوم)/ اخلاق و سلوک(جلد چهارم)/حقوق (جلد پنجم)/ سیاست (جلد ششم)/ اقتصاد (جلد هفتم)/ تاریخ (جلد هشتم و نهم)/

    سیره (مجلدات دهم و یازدهم)/ مرجع‌شناسی (جلد دوازدهم).

    این اثر همچنین برنده کتاب سال جمهوری اسلامی ایران در سال1382 ـ برترین پژوهش دینی کشور (کنگره دین‌پژوهان) 1380 ـ کتاب سال حوزه ـ 1382 ـ برنده جایزه هیأت داوران کتاب سال ولایت ـ 1382

     

     

    15-  اسرار غدیر/ محمد باقر انصاری/ نشر مولود کعبه

    جناب آقای انصاری از محققین ممحض در زمینه تاریخ اسلام به شمار می‌آیند . ایشان در حوزه سیره‌شناسی، نسخه‌شناسی و تطبیق متون در چند اثر جدید خود روشی جدید ابداع کرده است. از ایشان پیش از این کتاب اسرار فدک را معرفی کرده بودیم.

     

     

    16-  ترجمه الغدیر/ عبدالحسین امینی/ ت: اکبر ثبوت/ نشر بنیاد بعثت

    همیشه در "این لیست" کتابهایی هست که نیازی به معرفی و تبلیغ ندارد. این کتابها آنقدر بزرگند و نوسیندگانشان آنقدر بزرگوار که اصلا نیاز به هیچ چیز ندازد. الغدیر کتابی است که با آن می‌توان به غیر شیعه فخر فروخت. شرح و تعریف اینکه الغدیر چیست و صاحب الغدیر کیست؟ تا به حال دستمایه تالیف چند کتاب شده است.

     

     

    17-  خصائص امیرالمؤمنین علی بن ابیطالب/ احمد بن علی نسائی/ نصرالله آیتی مقدم/ نشر دارالثقلین

    تا به حال کاری را اختصاصا برای یک نفر انجام داده‌ای ؟ فقط برای یک نفر؟ آن هم برای اینکه دوستش داشته‌ای. خصائص نسائی مجموعه‌ای از مناقب و فضائل مولی الموالی علی بن ابیطالب است. خدا را شکر که این کتاب از عربی به فارسی ترجمه شد تا ما بتوانیم به یکی از ناب‌ترین کتاب‌های علوی دست پیدا کنیم.

     

     

    18-  کشف الیقین فی فضائل امیرالمؤمنین/ حسن بن یوسف حلی (علامه حلی)/حمیدرضا آژیر/سازمان چلپ و انتشار

    اصل کتاب همان طور که از اسمش هویداست به زبان عربی تالیف شده است. آن هم توسط مردی که مرجعیت شیعه از "او" کسب آبرو کرد. هنوز هم در فقه شیعه بسیاری از فقها قول او را معیار و اماره‌ای برای فتاواشان می‌دانند. راستی که اگر یک فقیه مبرز از فضائل علوی سخن بگوید خیالت راحت است که هرگز رنگ و بوی اغراق و غلو به چشم نمی‌آید.

     

     

    19-  ترجمه منظوم اشعار منسوب به امیرالمؤمنین/ محمد محقق/ نشر کشف الغطاء

    در این که همه این اشعار از یکان شاعر هستی، حضرت امیر؛ انشاد شده باشد اختلافاتی هست؛ ولی بسیاری از اشعار این کتاب بدون شک از ایشان است. قابل توجه همه شیعیان شاعری که دنبال قول معیار هستند . قابل توجه کسانی که برای ساختن شعر و تواشیح عربی به دنبال شعر زیبا له له می زنند.

     

     

    20-  جاذبه و دافعه امام علی/ شهید مرتضی مطهری/ نشر صدرا

    نوع نگاه استاد مطهری مثل همیشه با دیگران فرق می‌کند. ذهن پویا و خلاق او همیشه افقی را می‌بیند و مفاهیمی را تبیین می‌کند که نایاب است و خواندنی! این کتاب کم حجم و پر ملات را بخوانید حتی اگر کسی آن را به شما پیشنهاد نکرده باشد!

     

     

    21-  سیاست نامه امام علی/محمد محمدی ری شهری/ ت: مهدی مهریزی/ نشردارالحدیث

    سیاست‌نامه امام علی (ع) "برگردان جلد چهارم از مجموعه دوازده جلدی "موسوعه الامام علی بن ابی‌طالب فی الکتاب و السنه و التاریخ تالیف "محمد محمدی ری شهری " است که در ده فصل سامان یافته است. در این کتاب مجموعه سیاست‌های حضرت علی (ع) در زمینه‌های مختلف درج شده است. نگارنده در ابتدای کتاب دو نوع حکومت و سیاست علوی و اموی را مقایسه می‌کند، سپس این موضوعات را فراهم می‌آورد" مبانی حکوت بر دل‌ها"، "سیاست‌های  علی (ع) در باب اصلاحات"،" سیاست‌های اداری"، "سیاست‌های فرهنگی"،"سیاست‌های اقتصادی"،"سیاست‌های اجتماعی"، "سیاست‌های قضایی"، "سیاست‌های امنیتی"،"سیاست‌های جنگی "و "سیاست‌های حکومتی" .

     

     

    22-  سیمای امام علی به روایت اهل سنت/ هاشم بن سلیمان بحرانی/ ت: محمد امینی/ نشر مهام

    نوشتار حاضز ترجمه‌ای است از کتاب"علی و السنه" که در کتب قدیم از آن به"مناقب امیرالمومنین" نیز تعبیر کرده‌اند. کتاب با پیش‌گفتاری درباره زندگی مولف آغاز شده، آن گاه 193حدیث در باب مناقب امیرالمومنین ـ منقول از اهل  سنت ـ به طبع رسیده است. احادیث با شماره و علامت ستاره نشان داده شده و ذیل هر یک توضیحات و پی نوشت‌های مربوط به آن درج گردیده است. امیدواریم که برادران اهل سنت دلگیر نشوند. هرچند اگر شدند هم "خود کرده را تدبیر نیست".

     

     

    23-  علی زیباترین سروده هستی/شهید مصطفی چمران/ دفتر نشر فرهنگ اسلامی

    کتاب حاضر شامل دست نوشته‌ها و نیز سه سخنرانی از شهید دکتر مصطفی چمران درباره امام علی (ع) است. عناوین سخنرانی‌ها عبارت‌اند از":ذکر خدا و  عدالت علی (ع)"، "از حکومت علی (ع) تا مهدی موعود

    (عج) "و "امام علی (ع)  تجلی عدل خدا ."مناجات‌هایش که فوق العاده است؛ ببین با مولای خود چگونه راز و نیاز می کند؟!

     

     

    24-  علی حقیقتی فراتر از اساطیر/دکتر حسن رحیم‌پور ازغدی/ مؤسسه فرهنگی هنری شهید بهشتی

    کتاب حاضر حاوی نظریات و دیدگاه‌های "رحیم‌پور ازغدی "در ماه مبارک رمضان است که به صورت گفت و گو (پرسش و پاسخ) از سیمای جمهوری اسلامی پخش شد . وی طی این برنامه، دیدگاه‌های امام علی (ع) را در خصوص این موضوعات  تبیین نموده است: جامعه دینی، حقوق مردم، تکالیف مردم و دولت در قبال  یکدیگر، توسعه، عدالت، کفر، فقر، سرمایه‌داری، خشونت، تجدید نظر طلبی، حق، تکلیف، آزادی، ارکان حکومت دینی، دردهای علی (ع) و ...

    آن برنامه‌ها برای بسیاری از مردم ایران خاطره خوشی برجای گذاشت و برای جناب رحیم پور ورود خوبی شد به مجامع علمی داخل و خارج از کشور. آقای رحیم پور خدا قوت!

     

     

    25-  غرر الحکم و درر الکلم/ عبدالواحد آمدی/ سید هاشم رسولی محلاتی/ دفتر نشر فرنگ اسلامی

    مجموعه‌ای است از کلمات قصار امیرالمومنین علی (ع) که توسط "ابوالفتح عبدالواحد آمدی" گردآوری شده است. این عبارات و کلمات طلایی ذیل موضوعات متنوعی چون :گناه، امر به معروف، خوشرویی، کوشش و

    جدیت، نادانی، اندوه، یاد خدا، جوانی و مهربانی سامان یافته‌اند. عبارات عربی کتاب با ترجمه فارسی آن همراه است. در ابتدای کتاب هم فهرست الفبایی موضوعات یاد شده مندرج است .

     

     

    26- مینای قلم/جواد محدثی/ بوستان کتاب

      مقالات شیوا و نثرهای ادبی درباره امام علی بن ابیطالب جان عالمی به فداش، در این مجموعه گردآمده‌ است. عناوین برخی مقالات به این شرح است: "نهج‌البلاغه، نازله روح علی (ع)/ امام خمینی (ره)  "شهید عظمت/ جبران خلیل جبران",مرانید که نوحه‌گرند/ جرج جرداق", "معشوق  هشیاران/ محمدتقی جعفری", "واقعیت نامتناهی علی (ع)/ محمدرضا حکیمی", "یک  روح در چند بعد/ علی شریعتی", "میزان کمال/ سید محمود طالقانی", "در ساحل کلام علی (ع)/ جواد محدثی", "انسان کامل/ شهید مرتضی مطهری", برکه آفتاب/  سید صادق موسوی گرمارودی", "در سایه‌سار نخل ولایت/علی موسوی گرمارودی "و  "صاحب ذوالفقار/ رشیدالدین میبدی ."

     

     

    27-  ولایت علی در قرآن کریم و سنت پیامبر/سید مرتضی عسگری/ دانشکده اصول دین

    در این کتاب با استناد به برخی  آیات قرآنی، احادیث و کتاب‌های شیعه و سنی، نقش و جایگاه امام علی(ع) و ولایت او (و امامان بعد از او) تبیین و بررسی شده است. موضوعات کتاب عبارت‌اند از: "نامه‌های برخی از دانشمندان سنی که شیعه شده‌اند"، "چرا موضوع امامت در قرآن مطرح نشده است"، "چرا نام علی (ع) در قرآن نیامده است"، "امامت اهل بیت (ع) از دیدگاه روایات"، "حفظ و اجرای شریعت توسط اوصیای پیامبر (ص)"، و "جایگاه مهدی (عج) در منابع مکتب خلفا". و بسیاری از سؤالهای بی جواب دیگر.

     

     

    28- فرحه الغری/ عبدالکریم‌بن‌احمد ابن‌طاوس/ محمدباقربن‌محمدتقی  مجلسی / نشر میراث مکتوب

    "فرحه" یعنی شادی و "الغری" هم نام دیگر نجف است. پس نام فارسی کتاب می‌شود "شادی نجف".کتاب حاضر، ترجمه و شرح مختصری است از کتاب "فرحه الغری "تالیف عبدالکریم بن احمد ابن طاوس(638ـ 693ق) به قلم محمدباقر مجلسی. این کتاب، شامل  مجموعه کرامات، شرح کوتاه زندگی، نحوه شهادت و شهادت و جایگاه تربت مقدس امیرالمومنین امام علی بن ابی‌طالب(ع) است. راستی این کتاب چقدر معتبر  بوده است که علامه مجلسی را راضی به ترجمه کرده است؟!

     

             

      29- امام علی(ع) از ولادت تا شهادت/ سید محمد کاظم قزوینی/ ترجمه: علی کرمی/ نشر دلیل ما

     در اصل به زبان عربی است و به نام "الامام علی من المهد الی اللحد" . در این کتاب شرح حال حضرت علی(ع) از ولادت تا شهادت بازگو شده است. مطالب کتاب با استناد به منابع متعدد شیعه و سنی به رشته تحریر درآمده و حاوی مطالب متنوعی درباره زندگی، فضایل و کرامات حضرت علی (ع) است. در این کتاب ضمن مروری بر مراحل کودکی، نحوه اسلام آوردن آن حضرت بیان می‌شود. سپس این مباحث فراهم می‌آید: ماجرای لیله المبیت، هجرت علی(ع) به مدینه، جنگ‌هایی که علی(ع) در آنها شرکت داشته، روز مباهله، برخی فضایل (یقین,عفو, زهد, حکمت, عبادت و عدل)، حدیث  منزلت، روز غدیر، سکوت علی(ع) و حکومت علی (ع)

     

     

    30- امام علی صدای عدالت انسانیت/ جورج جرداق / سید هادی خسروشاهی/ نشر فراهانی

    در این تحقیق به تفصیل درباره زندگی، اخلاق، عقاید، و فضایل امام علی(ع) سخن می‌رود؛ به ویژه جنبه‌هایی ناگفته از رفتار اجتماعی آن حضرت، عدالت گرایی، و شیوه حکومت ایشان بررسی و ارزیابی می‌شود. اصل کتاب عربی است با نام زیبای "الامام علی صوت عداله الانسانیه"

    رهبر معظم انقلاب از روی همین کتاب در نماز جمعه تهران در سال امام علی متنی را خوانده و از جورج جرداق مسیحی برای این کتاب تجلیل نمودند.


    + نوشته شده در  پنجشنبه بیست و یکم آذر 1387ساعت 12:0  توسط سيد محمد ظاهر محمدي  | 

    چرا به حضرت علی (علیه السلام) «قسیم النار والجنة» می گویند؟
    گروه امام علی (ع)    

    سؤال كننده : مانی الگودرز
    جواب اجمالی
    اصل احادیث از منابع شیعه

      قال رسول الله ( صلى الله علیه وآله ) : ... معاشر الناس ، إن علیا قسیم النار ، لا یدخل النار ولی له ، ولا ینجو منها عدو له ، إنه قسیم الجنة ، لا یدخلها عدو له ، ولا یزحزح عنها ولی له .

    امالی شیخ صدوق ص 83 ، به سند

    دیگر خصال ، شیخ صدوق ، ص 496
    روایت از منابع اهل سنت

    عن عبایة عن علی قال : أنا قسیم النار ، إذا كان یوم القیامة قلت هذا لك وهذا لی .

    البدایه و النهایه ج 7 ص 392 ، النهایه فی غریب الحدیث ، ابن ثیر ، ج 4 ، ص 61 ،.
    علت نامگذاری
    علت نامگذاری در بیان امام رضا علیه السلام

     قال المأمون لعلیّ الرضا: بأیّ وجهٍ جدّك علیّ بن أبی طالب قسیم الجنّة والنار؟ فقال: یا أمیرالمؤمنین، ألم ترو عن أبیك عن عبد اللّه بن عبّاس قال: سمعت رسول اللّه : حبّ علیّ إیمان وبغضه كفر؟ فقال: بلى. قال الرضا: فقسمة الجنّة والنّار على حبّه.

      جواهر العقدین 2 ق 2: 429 ، در منابع شیعه علل الشرایع ج 1 ص 162، عیون اخبار الرضا ج 1 ص 92.
    علت نامگذاری از نظر احمد بن حنبل

    وما تنكرون من هذا الحدیث ؟ ! ألیس روینا أنّ النبی ( ص ) قال لعلی : لا یحبّك إلّا مؤمن ولا یبغضك إلّا منافق ؟ قلنا : بلى . قال : فأین المنافق ؟ قلنا : فی النار . قال : فعلی قسیم النار !!

     كفایة الطالب ، ص 72 . همچنین ابویعلی حنبلی در طبقات الحنابلة ج 1 ص 320  چاپ دارالمعرفة‌ .
    احتجاج امیرالمومنین به این حدیث

    إنّ علیّاً قال للستّة الذین جعل عمر الأمر شورى بینهم كلاماً طویلاً من جملته: اُنْشِدُكُم باللّه، هل فیكم أحد قال له رسول اللّه: یا علی، أنت قسیم النّار والجنّة یوم القیامة، غیری؟ قالوا: اللّهمّ لا.

      الصواعق المحرقة 2: 369 ، سمط النجوم العوالی ، عاصمی شافعی ، دارالكتب العلمیة ، ج 3   ص 63 .
    تفسیر آیه و القیا فی جهنم به حضرت علی

    قال رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم : إذا كان یوم القیامة قال الله تعالى لمحمد وعلی : أدخلا الجنة من أحبكما ، وأدخلا النار من أبغضكما ، فیجلس علی على شفیر جهنم فیقول لها : هذا لی وهذا لك ! وهو قوله : ألقیا فی جهنم كل كفار عنید.

    شواهد التنزیل ، ج 2 ص 264 ، الأمالی للطوسی ص 290 ح 563، مجمع البیان، ج 9، ص 220.
    جواب تفصیلی

    این عبارت در احادیث زیادی از وجود مقدس رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم در شان حضرت علی علیه السلام نقل شده است :
    اصل احادیث از منابع شیعه

    عن عبد الله بن عباس قال : قال رسول الله ( صلى الله علیه وآله ) : ... معاشر الناس ، إن علیا قسیم النار ، لا یدخل النار ولی له ، ولا ینجو منها عدو له ، إنه قسیم الجنة ، لا یدخلها عدو له ، ولا یزحزح عنها ولی له .

    امالی شیخ صدوق ص 83 ، به سند دیگر خصال ، شیخ صدوق ، ص 496

    از عبدالله بن عباس نقل شده است که گفت : رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمودند : ... ای گروه مردم ! همانا علی تقسیم کننده جهنم (نار) است کسی که یاور و دوست او باشد وارد آتش نخواهد شد و کسی که دشمن او باشد از آن نجات نخواهد یافت . همانا او تقسیم کننده بهشت است کسی که دشمن او باشد وارد آن نخواهد شد و کسی که دوست او باشد از آن محروم نخواهد شد.

    قال(علی ابن موسی الرضا) قال رسول الله " ص " یا علی انك قسیم الجنة والنار

    عیون اخبار الرضا ج 1 ص 30

    حضرت علی بن موسی الرضا فرمودند : رسول خدا صلی الله علیه و آله وسلم فرمودند :

    ای علی ! همانا تو تفسیم کننده بهشت و جهنم هستی .

    عن سلیمان بن خالد ، عن أبی عبد الله جعفر بن محمد الصادق ، عن آبائه علیهم السلام قال : قال رسول الله صلى الله علیه وآله لعلی علیه السلام : ... یا علی أنت قسیم الجنة والنار ، لا یدخل الجنة إلا من عرفك وعرفته ، ولا یدخل النار إلا من أنكرك وأنكرته .

    امالی شیخ مفید ص 213

    از سلیمان بن خالد از امام صادق علیه السلام از پدرانشان از رسول خدا صلی الله علیه و اله و سلم به حضرت علی علیه السلام فرمودند : ... ای علی تو قسمت کننده بهشت و دوزخی وارد بهشت نمی شود مگر کسی که او تو را و تو او را بشناسی (جزء شیعیان واقعی تو باشد) و وارد دوزخ نمی شود مگر کسی که تو را انکار کند و تو او را انکار کنی.

    این روایت به چند صورت قسیم النار والجنه، قسیم النار ، قسیم الجنه و النار ، السلام علیک یا قسیم النار و الجنه، در منابع ذیل آمده است:

    الکافی کلینی ج 4 ص 570، معانی الاخبار شیخ صدوق ص 206، تهذیب الاحکام شیخ طوسی ج 6 ص 29، روضه الواعظین فتال نیشابوری ص 100و 118، المسترشد طبری شیعی ص 264، امالی شیخ مفید ص 213، امالی شیخ طوسی ص 305 و 629، احتجاج طبرسی ج 1 ص 209و 341،مناقب ابن شهر آشوب ج 2 ص 8 و ج 3 ص 28، الطرائف سید بن طاووس ص 76، مدینه المعاجز ج 1 ص 280
    روایت از منابع اهل سنت

    این روایت در بسیاری از منابع اهل سنت نقل شده است و اگر چه برخی از متعصبین سعی در تضعیف این روایت کرده اند اما جایی که این روایت در کتب لغت نیز راه پیدا می کند و به اسناد متعدد در کتب معتبر اهل سنت نقل می شود دیگر اشکال بهانه جویان جایی ندارد اکنون به برخی از نقلها در منابع اهل سنت اشاره می کنیم:

    عن علی رضی الله تعالى عنه أنا قسیم النار

    الفایق فی غریب الحدیث جارالله زمخشری ج 3 ص 97

    از حضرت علی علیه السلام فرمودند : من تقسیم کننده دوزخ هستم .

    وروى أیضا عن الأعمش عن موسى بن طریف ، عن عبایة ، قال سمعت علیا ( ع ) ، وهو یقول : أنا قسیم النار .

    شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید ج 2 ص 260 و  ج 19 ص 140.

    و همچنین روایت شده است از اعمش از موسی بن طریف از عبایه که گفت از علی علیه السلام شنیدم در حالی که می فرمود: من تقسیم کننده دوزخ هستم .

    عن عبایة عن علی قال : أنا قسیم النار ، إذا كان یوم القیامة قلت هذا لك وهذا لی .

    البدایه و النهایه ج 7 ص 392

    از حضرت علی علیه السلام نقل شده است که فرمودند : من قسمت کننده دوزخم زمانی که روز قیامت فرا رسد می گویم (به آتش ) این (شخص) برای تو و این (شخص) برای من .

    همچنین غریب الحدیث ، ابن قتیبه ، ج 1 ، ص 377 ، النهایه فی غریب الحدیث ، ابن ثیر ، ج 4 ، ص 61 و المناقب ، خوارزمی ، ص 41 و کنزالعمال متقی هندی ج 13 ص 152، تاریخ مدینه دمشق ج 42 ص 298 ، الشفا بتعریف حقوق المصطفى ، ج 1 ، 338 ، تاج العروس، زبیدی ، ج 17، ص 569. لسان العرب، ابن المنظور ، ج 12، ص  479 ، ینابیع المودة لذوی القربى، القندوزی: ج 1، ص 249 ، المعرفة و التاریخ ، الفسوی ج 3 ص 84 ، امالی ، شجری جرجانی ، ج 1 ، ص 177 ، اساس البلاغة ،‌زمخشری ، ج 1 ، ص 507 ، چاپ دارالفكر ، النهایة فی غریب الاثر ، ج 4 ، ص 61 ، چاپ مكتبة العلمیة ، غریب الحدیث ، ابن الجوزی ، ج 2 ، ص 243.

    هارون بن یزید خلال از علمای قرن چهارم (م 311ق) بعد از نقل این روایت می نویسد:

    قلت لخالد حدثكم به أبو عوانة عن الأعمش قال نعم إسناده صحیح

    السنة ، خلال ، ج 3 ، ص 510.
    دلیل این نامگذاری
    علت قسیم النار در بیان امام رضا (ع)

    برخی از روایات علت این نامگذاری را ذکر کرده اند که به دو روایت اکتفا می شود:

    1 - حدثنا أحمد بن الحسن القطان قال : حدثنا أحمد بن یحیى بن زكریا أبو العباس القطان قال : حدثنا محمد بن إسماعیل البرمكی قال : حدثنا عبد الله بن داهر قال : حدثنا أبی ، عن محمد بن سنان عن المفضل بن عمر قال : قلت لأبی عبد الله جعفر بن محمد الصادق " ع " لم صار أمیر المؤمنین علی بن أبی طالب قسیم الجنة والنار ؟ قال : لان حبه إیمان وبغضه كفر ، وإنما خلقت الجنة لأهل الایمان ، وخلقت النار لأهل الكفر ، فهو علیه السلام قسیم الجنة والنار ، لهذه العلة فالجنة لا یدخلها إلا أهل محبته ، والنار لا یدخلها إلا أهل بغضه .

    علل الشرایع ج 1 ص 162

    از مفضل بن عمر نقل شده است که گفت به امام صادق علیه السلام عرض کردم به چه علت امیرالمومنین علی بن ابی طالب قسیم الجنه و النار گفته شده است ؟ حضرت فرمودند : به خاطر اینکه دوست داشتن او ایمان و دشمن داشتن او کفر است ، و همانا بهشت برای اهل ایمان آفریده شده است و  نار برای اهل کفر خلق شده است بنابر این حضرت علی علیه السلام به این علت قسیم الجنه و النار است بنابر این در بهشت وارد نمی شود مگر اهل محبت و دوستی با او و وارد آتش نمی شود مگر اهل دشمنی با او .

    همچنین در روایت دیگری از امام رضا علیه السلام آمده است :

    حدثنا تمیم بن عبد الله بن تمیم القرشی قال : حدثنی أبی عن أحمد بن علی الأنصاری عن أبی الصلت الهروی قال : قال المأمون یوما للرضا علیه السلام یا أبا الحسن أخبرنی عن جدك أمیر المؤمنین بأی وجه هو قسیم الجنة والنار وبأی معنى فقد كثر فكری فی ذلك ؟ فقال له الرضا علیه السلام : یا أمیر المؤمنین ألم ترو عن أبیك عن آبائه عن عبد الله بن عباس أنه قال : سمعت رسول الله ( ص ) یقول : حب علی إیمان وبغضه كفر ؟ فقال : بلى فقال الرضا علیه السلام : فقسمة الجنة والنار إذا كانت على حبه وبغضه فهو قسیم الجنة والنار

    عیون اخبار الرضا ج 1 ص 92.

    ابا صلت هروی نقل کرده است که روزی مامون به امام رضا علیه السلام گفت : یا اباالحسن ما را از پدرت امیرالمومنین آگاه ساز که به چه علت قسیم الجنه و النار خوانده شده است و این به چه معنا است که این مطلب فکر مرا مشغول ساخته است پس امام رضا علیه السلام به او فرمودند ای مامون آیا تو از پدرت و او از پدرانش از ابن عباس از رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم نقل نکردید که گفت از رسول خدا شنیدم می فرمایند: حب علی ایمان و دشمنی با علی کفر است ؟ پس مامون پاسخ داد آری پس حضرت فرمودند : پس تقسیم می کند بهشت و دوزخ را زمانی که ایمان و کفر بر اساس حب و بغض او باشد پس بنابر این او قسیم الجنه و النار است.

    همچنین سمهودی  از علمای اهل سنت می نویسد :

    قال الجمال الزرندی: قال المأمون لعلیّ الرضا: بأیّ وجهٍ جدّك علیّ بن أبی طالب قسیم الجنّة والنار؟ فقال: یا أمیرالمؤمنین، ألم ترو عن أبیك عن عبد اللّه بن عبّاس قال: سمعت رسول اللّه : حبّ علیّ إیمان وبغضه كفر؟ فقال: بلى. قال الرضا: فقسمة الجنّة والنّار على حبّه. فقال المأمون: لا أبقانی اللّه بعدك یا أباالحسن، أشهد أنّك وارث علم رسول اللّه. قال أبوالصّلت عبدالسلام بن صالح الهروی: فلمّا رجع الرضا إلى بیته، قلت له: یا ابن رسول اللّه، ما أحسن ما أجبت به أمیرالمؤمنین؟ فقال: یا أباالصلت، إنّما كلّمته من حیث هو، ولقد سمعت أبی یحدّث عن أبیه عن علیّ قال قال رسول اللّه: أنت قسیم الجنّة والنّار، فیوم القیامة تقول للنّار هذا لی وهذا لك .

      جواهر العقدین 2 ق 2: 429 ، به این مضمون أبو سعد آبی ، نثر الدرر ، ج 1 ، ص 252.

    جمال زرندی نقل کرده است که روزی مامون به امام رضا علیه السلام گفت : به چه علت قسیم الجنه و النار خوانده شده است پس امام رضا علیه السلام به او فرمودند ای مامون آیا تو از پدرت از ابن عباس از رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم نقل نکردید که گفت از رسول خدا شنیدم می فرمایند: حب علی ایمان و دشمنی با علی کفر است ؟ پس مامون پاسخ داد : آری پس حضرت فرمودند : پس بهشت و دوزخ را بر اساس حبش تقسیم می كند پس مامون گفت خدا مرا بعد از تو باقی نگذارد ای اباالحسن شهادت می دهم كه تو وارث علم رسول الله هستی پس ابوصلت هروی می گوید :‌پس زمانی كه امام رضا علیه السلام به منزل برگشتند به او گفتم :‌ ای پسر رسول خدا چه نیكو جواب مامون را دادی پس حضرت فرمودند :‌ای اباصلت من همانگونه كه بود پاسخ دادم و شنیدم از پدرم كه از پدرش از علی نقل می كرد كه رسول خدا می فرمود : تو تقسیم كننده بهشت و جهنم هستی پس روز قیامت به آتش می گوید این (شخص ) برای من و این برای تو.
    علت نامگذاری از نظر احمد بن حنبل

    كنجی شافعی می نویسد :

     فإن قیل : هذا سند ضعیف : قلت : قال محمد بن منصور الطوسی : كنّا عند أحمد بن حنبل ، فقال له رجل : ما تقول فی هذا الحدیث الذی یروى أنّ علیّاً قال : أنا قسیم النار ؟ فقال أحمد : وما تنكرون من هذا الحدیث ؟ ! ألیس روینا أنّ النبی ( ص ) قال لعلی : لا یحبّك إلّا مؤمن ولا یبغضك إلّا منافق ؟ قلنا : بلى . قال : فأین المنافق ؟ قلنا : فی النار . قال : فعلی قسیم النار !!

     كفایة الطالب ، ص 72 . همچنین ابویعلی حنبلی در طبقات الحنابلة ج 1 ص 320  چاپ دارالمعرفة‌ ، بیروت  ، امالی ، شجری جرجانی (م 499ق) ،  چاپ دارالكتب العلمیه ، بیروت ، 1422 ق.

    پس اگر گفته شود این روایت ضعیف است می گویم : محمد بن منصور طوسی گفت : ما نزد احمد بن حنبل بودیم پس شخصی به او گفت : چه می گویی درباره این حدیث كه روایت شده است كه حضرت علی (ع) گفته است : من تقسیم كننده آتش هستم ؟‌ پس احمد گفت : چه اشكالی از این حدیث دیدید آیا ما روایت نكردیم كه رسول خدا به پیامبر فرمود : تو را جز مومن دوست نمی دارد و جز منافق دشمن نمی دارد ؟ گفتند : بله پس گفت : پس منافق كجاست ؟ گفتند :‌ در آتش پس گفت :‌ پس علی قسیم النار است.

     همچنین رجوع كنید  تاریخ مدینة دمشق، ج 42، ص 301، امالی ، شجری جرجانی ، ج 1 ، ص 177 ، كنز العمال 13: 151 ح 36475، جواهر العقدین للسمهودی، 2 ق 2: 429، المناقب للموفق الخوارزمی - ص 294، ینابیع المودة لذوی القربى، القندوزی: ج 1، ص 249، حلیة الأولیاء ، ج 1 : ص 66 ، وتاریخ بغداد ، ج 12 : ص 99، زین الفتى بتفسیر سورة هل أتى 2: 527/404.
    علت نامگذاری به نظر اعمش

    قال أبو معاویة قال الأعمش وإنما یعنی بقوله أنا قسیم النار أن من كان معی فهو على الحق ومن كان مع معاویة فهو على الباطل

    بغیة الطلب فی تاریخ حلب ، ابن ابی جرادة ، ج 1 ،‌ ص 289 چاپ دارالفكر.

    ابومعاویه از اعمش نقل می كند كه همانا حضرت علی علیه السلام از كلامش انا قسیم النار اراده كرده است كه هر كس با من است پس او بر طریق حق و هر كس با معاویه است پس او بر باطل است.
    احتجاج امیرالمومنین به این حدیث

    ابن حجر مكی نقل می كند :

    أخرج الدارقطنی: إنّ علیّاً قال للستّة الذین جعل عمر الأمر شورى بینهم كلاماً طویلاً من جملته: اُنْشِدُكُم باللّه، هل فیكم أحد قال له رسول اللّه: یا علی، أنت قسیم النّار والجنّة یوم القیامة، غیری؟ قالوا: اللّهمّ لا. ومعناه ما رواه غیره عن علیّ الرضا أنّه قال له: أنت قسیم الجنّة والنّار، فیوم القیامة تقول للنار: هذا لی وهذا لك .

      الصواعق المحرقة 2: 369 ، سمط النجوم العوالی ، عاصمی شافعی ، دارالكتب العلمیة ، ج 3   ص 63 .

    دارقطنی روایت كرده است كه  حضرت علی علیه السلام به شش نفری كه عمر آنها را در شوری قرار داده بود سخنان زیادی گفت كه مقداری از آن این است : شما را به خدا قسم می دهم آیا در  بین شما كسی است كه رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم به او گفته باشد : ای علی تو در روز قیامت تقسیم كننده جهنم و بهشتی ، غیر از من ؟ همه گفتند : خدا را شاهد می گیریم كه نه . و در معنای این روایت روایتی است كه دیگران از امام رضا علیه السلام نقل كرده اند كه رسول خدا به حضرت علی علیه السلام گفت : تو تقسیم كننده بهشت و جهنمی پس روز قیامت به آتش می گویی این (شخص) برای من و این (شخص) برای تو .
    معنای حدیث از نظر ابن اثیر

    ابن اثیر می گوید‌ :

    وفی حدیث علی رضی اللّه عنه: أنا قسیم النّار والجنّة. أراد: إنّ الناس فریقان، فریق معی، فهم على هدى، وفریق علیَّ، فهم على ضلال، فنصف معی فی الجنّة، ونصف علیَّ فی النار.

     النهایة فی غریب الحدیث والأثر: 54/4، مادّة: قسم .

    و درباره حدیث حضرت علی علیه السلام : من تقسیم كننده جهنم و بهشت هستم ، منظورش این است : كه مردم دو گروه هستند گروهی با من پس آنها بر مسیر هدایت هستند و گروهی بر علیه من هستند پس ایشان بر گمراهی هستند پس نصف آنها (مردم) همراه من در بهشت هستند و نصف آنها بر علیه من و در آتش هستند .
    تلاش بر عدم نقل این حدیث

    عقیلی نقل می كند :

    حدثنا محمد بن إسماعیل قال حدثنا الحسن بن على الحلوانی حدثنا محمد بن داود الحدانی قال سمعت عیسى بن یونس یقول ما رأیت الأعمش خضع إلا مرة واحدة فإنه حدثنا بهذا الحدیث قال علی أنا قسیم النار فبلغ ذلك أهل السنة فجاءوا إلیه فقالوا أتحدث بأحادیث تقوی بها الروافضة والزیدیة والشیعة فقال سمعته فحدثت به فقالوا فكل شیء سمعته تحدث به قال فرأیته خضع ذلك الیوم.

    الضعفاء ، عقیلی ، ج 3 ، ص 416 ، تاریخ مدینه دمشق ، ابن عساكر ، ج 42 ، ص 299.

    ... محمد بن داود حدانی نقل می كند از عیسی بن یونس شنیدم می گوید : جز یك بار ندیدم كه اعمش سرافكنده (خجل) شود جز یك بار پس زمانی بود كه او این حدیث را نقل كرد كه من تقسیم كننده بهشت و جهنم هستم پس این خبر به اهل سنت رسید پس نزد وی آمدند و به او گفتند آیا احادیث روایت می كند كه به وسیله آنها روافض و شیعه و زیدیه تقویت می شود پس اعمش گفت : این حدیث را شنیده بودم پس آن را روایت كردم ، پس به او گفتند : پس هر روایتی را كه بشنوی آن را نقل می كنی می گوید : پس آن روز دیدم كه او سرافكنده (خجل) شد.

    این روایت به خوبی نشان می دهد كه اعمش با آن جلالت قدر بعد از نقل این روایت مورد مؤاخذه قرار می گیرد كه اگر این شخص كسی جز اعمش بود او را تضعیف می كردند و كذاب و وضاع لقب می دادند!!
    تفسیر آیه والقیا فی جهنم به حضرت علی علیه السلام

    در بعضی از تفاسیر اهل سنت و بسیاری از تفاسیر شیعه منظور دو نفر در آیه شریفه
    «أَلْقِیَا فِی جَهَنَّمَ كُلَّ كَفَّارٍ عَنِیدٍ» (ق : 24) (شما دو نفر در جهنم بیندازید هر كافر معاند را) رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم و حضرت علی علیه السلام می باشند:

    عن جعفر الصادق ، عن آبائه ، عن علی علیه السلام ، عن النبی صلى الله علیه وآله وسلم ، قال : ( إذا جمع الناس فی صعید واحد كنت أنا وأنت ، یا علی ، یومئذ عن یمین العرش ، ثمّ یقول ربنا لی ولك : ألقیا فی جهنم ومن أبغضكما وكذبكما.

    ینابیع المودة ، قندوزی حنفی ، ج 1 ،‌ ص 252 .

    از امام صادق علیه السلام  از پدرانش از حضرت علی علیه السلام از رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم نقل شده است كه فرمود :‌ زمانی كه مردم در یك زمین جمع شوند (صحرای محشر) من و تو یا علی در آن روز در جانب راست عرش هستیم سپس خدا به من و تو می گوید : هر كس كه دشمن شما بوده و شما دو نفر را تكذیب كرده است در جهنم بیندازید.

    حافظ حسكانی در تفسیر آیه از ابی سعید خدری نقل كرده است:

    قال رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم : إذا كان یوم القیامة قال الله تعالى لمحمد وعلی : أدخلا الجنة من أحبكما ، وأدخلا النار من أبغضكما ، فیجلس علی على شفیر جهنم فیقول لها : هذا لی وهذا لك ! وهو قوله : ألقیا فی جهنم كل كفار عنید.

    شواهد التنزیل ، ج 2 ص 264 ، الأمالی للطوسی ص 290 ح 563، مجمع البیان، ج 9، ص 220، تفسیر نور الثقلین ، ج 5 ص 113 ، تأویل الآیات لشرف الدین الحسینی، ج 2، ص 612.

    رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم فرمودند : زمانی كه روز قیامت فرا رسد خدای تعالی به محمد و علی می گوید :‌ هر كس كه شما را دوست داشته وارد بهشت كنید و هر كس كه با شما دشمن بوده است وارد جهنم كنید پس علی بر در جهنم نشیند پس به جهنم می گوید : این (شخص) برای من و این (شخص) برای تو و این قول خدای عزوجل است كه در جهنم بیندازید (شما دو نفر) هر كافر معاندی را.

     رواه الخوارزمی فی جامع مسانید أبی حنیفة، ج 2، ص 284، كما فی هامش مناقب علی بن أبی طالب لابن مردویه 325.

     همچنین كلابی به اسناد خود از ابی سعید خدری نقل كرده است :

     قال رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم : إذا كان یوم القیامة قال الله تبارك وتعالى لی ولعلی : ألقیا فی النار من أبغضكما ، وأدخلا فی الجنة من أحبكما ، فذلك قوله تعالى : ألقیا فی جهنم كل كفار عنید .

      مناقب علی بن أبی طالب للكلابی ، ج 3 ، ص 427 ، شواهد التنزیل ، ج 2  ص 262 ، مناقب أبی حنیفة ، ج 2 ص 287 ؛ بشارة المصطفى : 49 همچنین رجوع كنید به  أمالی ، لطوسی  ص 628 / 1294 و المناقب ابن شهر آشوب ج 2 ص 157 . همچنین به این مضمون ینابیع المودّة ، ج 1 ، ص 251 ، الباب الخامس عشر، عن فرائد السمطین، ج 1، ص 106 ح 76،
     آخرین كلام اعمش به ابوحنیفه قبل از وفات

     عن شریك بن عبد الله قال كنا عند الأعمش فی مرضه الذی توفی فیه فدخل علیه أبو حنیفة وابن أبی لیلى وابن شبرمة وكان الإمام أكبرهم فبدأ بالكلام وقال اتق الله فانك فی أول یوم من الآخرة وقد كنت تحدث عن علی رضی الله عنه بأحادیث لو أمسكتها لكان خیرا لك فقال الأعمش اسندنی لمثلی یقال هذا حدثنی أبو المتوكل الناجی عن أبی سعید الخدری قال قال رسول الله صلى الله علیه وآله وسلم إذا كان یوم القیام قال تعالى لی ولعلی بن أبی طالب أدخلا الجنة من أحبكما وأدخلا النار من أبغضكما وذلك قول الله تعالى « القیا فی جهنم كل كفار عنید » . قال الإمام قوموا حتى لا یجیء بأطم من هذا قال فوا الله ما جزنا الباب حتى مات .

     الجواهر المضیة فی طبقات الحنفیة ،‌ ج 2 ، ص 501 .

     از شریك بن عبدالله نقل شده است كه ما هنگام مریضی اعمش كه در آن وفات كرد نزد او بودیم پس ابوحنیفه و ابن ابی لیلی و ابن شبرمه به عیادت او آمدند پس ابوحنیفه كه بزرگ آنها بود شروع به سخن گفتن كرد و گفت : تقوای الهی پیشه گیر كه تو در اولین روز از آخرت هستی (یعنی نزدیك وفات هستی) در حالیكه تو از حضرت علی علیه السلام احادیثی نقل كردی كه اگر نقل نمی كردی برای تو بهتر بود پس اعمش گفت : مرا بنشانید به مثل من (دوستدار علی) اینچنین گفته می شود از ابوالمتوكل ناجی از ابوسعید خدری شنیدم كه رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم فرمود : زمانی كه روز قیامت شود خدای متعال به من و علی ابن ابیطالب می گوید كسانی كه شما را دوست داشتند وارد بهشت كنید و كسانی كه با شما دشمن بودند وارد جهنم كنید و این قول خدای عزوجل است كه (شما دو نفر در جهنم بیندازید هر كافر معاند را). ابوحنیفه گفت : بلند شوید تا بیشتر از این نشنوید گفت به خدا قسم به در خانه نرسیده بودیم كه اعمش از دنیا رفت.
     قسیم الجنه و النار در شعر شاعران

     شاعران زیادی در طول قرون متمادی از این روایت در شعر خود استفاده کرده اند که به برخی اشاره می شود:

     قسیم النار ذو خیر وخیر                      یخلصنا الغداة من السعیر

     فكان محمد فی الدین شمسا                   علی بعد كالبدر المنیر

     خاتمه المستدرک میرزای نوری ج 3 ص 80،

     علی علیه السلام تقسیم کننده دوزخ صاحب خیر است و چه خوب است که فردای قیامت از جهنم نجات می یابیم.

     پس حضرت محمد صلی الله علیه و آله و سلم در دین خورد است و بعد از آن علی مثل ماه درخشنده است .

     قال البشنوی:

      فمدینة العلم التی هو بابها                  أضحى قسیم النار یوم مآبه              

     فعدوه أشقى البریة فی لضى                 وولیه المحبوب یوم حسابه

     مناقب ابن شهر آشوب ج 1 ص 314،

     پس شهر علمی که او در آن است روشن است که تفسیم کننده دوزخ روز بازگشتش او خواهد بود.

     پس دشمن او شقی ترین خلق در قیامت است و دوست او مورد محبت در روز حسابرسی است .

     قال عمار بن تغلبة :

     علی حبه جنة                       قسیم النار والجنة

     وصی المصطفى حقا                إمام الانس والجنة .

     مدینه المعاجز علامه بحرانی ج 1 ص 260

     حب علی بن ابیطالب سپر از آتش است و او تقسیم کننده جهنم و بهشت است .

     و او جانشین و وصی به حق حضرت محمد مصطفی صلی الله علیه و آله و سلم است  و  او پیشوای جنو انس است.

     البته قندوزی حنفی این شعر را از شعرهایی می داند كه به امام شافعی نسبت داده شده است .

     ینابیع الموده ، قندوزی حنفی ، ج 1 ، ص 254.

    موفق باشید

    گروه پاسخ به شبهات

    مؤسسه تحقیقاتی حضرت ولی عصر

    + نوشته شده در  پنجشنبه بیست و یکم آذر 1387ساعت 11:55  توسط سيد محمد ظاهر محمدي  | 





    اسرار وقوف در عرفات

    امیرالمؤمنین امام علی‌ علیه السلام درباره‌‌ راز وقوف در عرفات فرمود:
     عرفات خارج از مرز حرم است و مهمان خدا باید بیرون دروازه، آنقدر تضرّع كند تا لایق ورود حرم شود.(1)
    از این‌رو شب و روز عرفه دعاهای مخصوص دارد كه جزو فضایل برجسته و وظایف مهم روز عرفه است. بنابراین، خداوند این گونه مهمانان خود را برای ورود در خانه‌ای كه انبیا ‌علیهم السلام به طهارت آن قیام و اقدام كرده‌اند: "و عهدنا إلی إبراهیم و إسمـعیل أن طهّرا بیتی"(2) تطهیر و پاك می‌كند؛ زیرا خداوند در خانه پاك، تنها مهمانان پاك را می‌پذیرد.

    اسرار عرفات فراوان است، و برخی از آنها كه در حدیث شبلی(3) بدانها اشاره شده عبارت است از:

    1ـ وقوفِ در عرفات برای آن است كه انسان به معارف و علوم دینی واقف شده و از اسرار الهی نظام آفرینش با خبر شود. بداند كه خداوند به همه‌ نیازهای او واقف و بر رفع همه‌‌ آنها تواناست. خود را به خدا بسپارد و فقط او را اطاعت كند كه طاعت او سرمایه و وسیله‌‌ هر بی‌نیازی است: "و طاعته غنی."(4)

    از این‌رو امام سجاد‌ علیه السلام به سائلی كه در روز عرفه گدایی می‌كرد، فرمود: وای بر تو! آیا در چنین روزی، دست نیاز به‌ سوی غیر‌ خدا دراز می‌كنی؛ در چنین روزی برای كودكان در رحمْ امید سعادت می‌رود: "ویحك! أغیر‌الله تسأل فى هذا الیوم. إنه لیُرجی لما فى بطون الحبالی فى هذا الیوم أن یكون سعیداً!"(5) كسی كه در این جا از خدا غیر‌ خدا را طلب كند زیان كرده است. امام سجاد ‌علیه‌السلام كسانی را كه در چنین زمان و مكانی دست نیاز به سوی دیگران دراز می‌كنند، بدترینِ انسان‎ها معرفی فرمود: "هؤلاء شرار من خلق ‌الله. الناس مقبلون علی‌الله و هم مقبلون علی‌ الناس."(6)

    2 ـ حج‌گزار باید در آنجا بر این نكته عارف شود كه خدای سبحان به نهان و آشكار و صحیفه‌‌ قلب او و رازهای آن و حتی آنچه برای خود او روشن نیست و به طور ناخودآگاه در زوایای روح او می‌گذرد آگاه است؛ یعنی سرزمین عرفات محل ادراك و شهود مضمون آیه‌‌ كریمه‌‌ "و إن تجهر بالقول فإنّه یعلم السرّ و أخفی"(7) است.

    انسان اگر بداند كه قلبش در مشهد و محضر حق است همان طور كه خود را به گناهان جوارحی نمی‌آلاید، گناه جوانحی نیز نمی‌كند و قلبش را از خاطرات آلوده تنزیه می‌كند.

    در حدیثی كه متن آن در بحث از اعمال منا خواهد آمد، امام سجاد‌ علیه‌السلام فرمود: عصر روز عرفه و ظهر روز دهم كه حاجیان در منا حضور دارند، خدای سبحان بر ملائكه افتخار می‌كند و می‌فرماید:
    اینان بندگان من هستند كه از راه‎های دور و نزدیك با مشكلات بسیار به اینجا آمده و بسیاری از لذّت‎ها را بر خود حرام كرده و بر شن‎های بیابان‎های عرفات و منا خوابیده و این چنین با چهره‌های غبارآلود در پیشگاه من اظهار عجز و ذلّت می‌كنند. اینك به شما اجازه دادم تا آنان را ببینید. آنگاه ملائكه‌‌ حق به اذن خداوند بر دل‎ها و اسرار نهان آنها آگاه می‌شوند. (8)

    خدای سبحان به زائران راستین خانه‌ خود مباهات می‌كند، با این كه عزت و فخر انسان در بندگی برای خدا و بودنِ تحت ربوبیت اوست؛ همانگونه كه در مناجات امیرالمؤمنین علی‌ علیه السلام آمده است: "إلهى كَفی بى عِزّاً أن أكون لك عبداً و كَفی بى فَخْراً أن تكون لى ربّاً أنت كما أُحبُّ، فاجعلْنى كما تُحبُّ."(9)

    گرچه فرشتگان تا حدودی از غیبْ با خبر و نسبت به بسیاری از مسائل ماورای طبیعت آگاهند، امّا پرده‌پوشی و رحمت و لطف حق اجازه نمی‌دهد كه حتی آنان نیز بسیاری از اسرار ما را بفهمند با این كه آنها مأمور ثبت اعمال و خاطرات ما هستند.
    چنان كه امیرالمؤمنین امام علی‌ علیه السلام به خداوند عرض می‌كند:
    خدایا! بعضی از اعمال و افكارم را تنها تو شاهد بودی و اجازه ندادی حتی فرشتگان بر آنها آگاهی یابند: "والشّاهد لما خفى عنهم و برحمتك أخفیتَه و بفضلك سترتَه."(10) امّا برابر حدیث مزبور، در روز عرفه و عید قربان ملائكه به اذن خداوند به نهان دل‎های زائران نظر كرده، می‌بینند كه قلب عدّه‌ای بسیار سیاه است و دودهای سیاه از آنها بر‌می‌خیزد كه از "نار الله الموقدة‌ * الّتی تطّلع علی الأفئدة"(11) است. خداوند به ملائكه می‌فرماید: اینان كسانی هستند كه پیامبر را راستگو نمی‌دانند‌(معاذ‌الله) و در اموری مانند جانشینی امیرالمؤمنین علی ‌علیه‌السلام می‌گویند: رسول اكرم‌ صلی الله علیه و آله و سلم از نزد خود این كار را كرده است! آنها بین قرآن و عترت جدایی انداخته و بعضی از امور را نمی‌پذیرند.

    فرشتگان گروه دیگری را می‌بینند كه دل‎هایشان بسیار نورانی است. خداوند در معرفی این گروه می‌فرماید: اینان مطیع خداوند و پیامبر او هستند. پیامبر را امین وحی می‌دانند و معتقدند كه او از نزد خود هیچ نگفته و در همه مسایل و احكام الهی و از آن جمله در امامت و رهبری، سخنان و اقدام‎های او برابر وحی خداوند بوده است.

    راز این نكته، این است كه ولایت، سرّ همه‌‌ اعمال است؛ مؤمنان راستین كه هم به سرّ ولایت می‌رسند و هم به اسرار حج، به صورت انسان واقعی در سرزمین عرفات و منا ظهور می‌كنند و خدای سبحان در مقام فعل، به آنان فخر می‌كند. چنین انسان‎هایی فرشته‌مَنِش و حتی برخی از آنها از فرشتگان بالاترند.

    البته آنچه در این حدیث شریف بیان شد، مسئله‌ای تاریخی و از قبیلِ "قضیةٌ فى واقعةٍ" و منحصر به مراسم حج و روزهای عرفه و عید قربان نیست، بلكه این صحنه همیشه وجود دارد، نهایت این كه جلوه‌ی‌ تام آن در حج ظهور كرده است.

    3ـ شایسته است در روز عرفه حج‌گزار از "جبل‌الرّحمة"(12) كه در سرزمین عرفات واقع است بالا رفته(13)، دعایی را كه سالار شهیدان حسین ‌بن علی ‌صلوات ‌الله ‌و سلامه‌ علیه در جانب چپ آن كوه رو‌ به كعبه ایستاد و خواند(14)، بخواند.

    امام سجاد ‌علیه السلام فرمود: راز بالای كوه رحمت رفتن این است كه انسان بداند خداوند نسبت به هر زن و مرد مسلمان رئوف و مهربان بوده و متولی هر زن و مرد مسلمان است. گرچه خدای سبحان نسبت به همگان ولایت تكوینی دارد و او ولیِّ همه است: "هنالك الوَلایة لله الحقِّ"(15) و گرچه رحمت عام خدا فراگیر و شامل همه‌‌ موجودات است: "رحمتی وسعت كلّ شیء"(16) و "كتب ربّكم علی نفسه الرَّحمة"(17) لیكن رحمت خاص او ویژه‌‌ پرهیزكاران است: "رحمتی وسعت كلّ شیء فسأكتبها للّذین یتّقون."(18) مستفاد از مجموع دو آیه‌‌ اخیر این است كه خداوند بر خودش لازم كرده است كه رحمت خاص را به پرهیزكاران عطا كند.

    صعود بر جبل‌الرحمة، باید انسان را عارف به این سرّ كند كه خداوند نسبت ‌به مرد و زن "مؤمن" رحمت خاص و ولایت مخصوص دارد. نیل حج‌گزاران به چنین معرفتی در نحوه‌‌ نگرش و ارتباط آنان با سایر افراد و جوامع تأثیر خواهد گذارد.

    4 ـ بخشی از سرزمین عرفات منطقه‌ای است به نام "نَمِرة" كه مسجدی به این نام در آن واقع است. امام سجاد ‌علیه السلام در بیان راز این محدوده فرمود: معنای حضور در "نمرة" این است كه: "خدایا! من به چیزی امر نمی‌كنم، مگر این كه قبلا‌ً خود مؤتمِر باشم و از چیزی بر‌حذر نمی‌دارم مگر این كه خود قبلا‌ً پرهیز كرده باشم."

    توضیح این كه، هر مسلمانی مكلف به امر به معروف و نهی از منكر است. ظاهر این حكم و بُعد فقهی‌اش آن است كه كسی كه عالم به حكم شرعی است باید شخصی را كه عالماً عامداً آن حكم را رعایت نمی‌كند، از باب امر به معروف و ‌نهی از منكر راهنمایی كند. البته امر به معروف و نهی از منكر غیر از تعلیم و موعظه و ارشاد است، اگرچه ممكن است در بعضی موارد از مصادیق آنها باشد؛ زیرا امر به معرف و نهی از منكر، حتی اگر به نرمی بیان شود، جنبه‌‌ ولایت و آمریَّت دارد.

    در وجوب امر به معروف و نهی از منكر، عدالت و طهارت نفس آمر و ناهی از شرایط آن به ‌شمار نیامده است، بلكه علم و آگاهی او از آن معروف یا منكر، و احتمال تأثیر امر و نهی او و مانند آن جزو شرایط است. اما باطن آن بر اساس رازی كه درباره‌‌ "نمرة" بیان شد، به عدالت بر‌می‌گردد؛ یعنی آمر به معروف باید خود مُؤتَمِر بدان بوده، ناهی و زاجر از منكر باید خود منتهی و منزجر از آن باشد؛ یعنی آنچه دیگران را بدان امر می‌كند، قبلا‌ً خود عمل كرده باشد و آنچه دیگران را از آن منزجر و نهی می‌كند، خود قبلا‌ً منزجر شده باشد. بنابراین، عدالت به عنوان سرّ امر به معروف و نهی از منكر در آمر و ناهی شرط شده است.

    5ـ وادی "نَمِرة" كه در حدیث شبلی از آن به عنوان "نَمِرات" نیز یاد شده نام منطقه‌ای وسیع در سرزمین عرفات است كه تقریباً در سَمْتِ مماسِ عرفات با حرم است. امام سجاد‌ علیه السلام فرمود: هنگام ورود به این منطقه باید آگاه باشید كه این سرزمین، سرزمین شهادت، معرفت و عرفان است. یعنی همان گونه كه خدا و ملائكه شاهدند، این سرزمین وسیع نیز شاهد اعمال زائران خانه‌‌ خداست و كاملا‌ً آگاه است كه حاجی با چه نیّتی آمده و با چه انگیزه‌ای بر‌می‌گردد و به آن شهادت می‌دهد.

    پیامبران در سرزمین عرفات

    عرفات نام جایگاهی است كه حاجیان در روز عرفه (نهم ذی الحجه) در آنجا توقف می‎كنند و به دعا و نیایش می‎پردازند و پس از برگزاری نماز ظهر و عصر به مكه مکرمه باز می‎گردند و وجه تسمیه آن را چنین گفته‎اند كه جبرائیل علیه السلام هنگامی كه مناسك را به ابراهیم می‎آموخت، چون به عرفه رسید به او گفت «عرفت» و او پاسخ داد آری، لذا به این نام خوانده شد. و نیز گفته‎اند سبب آن این است كه مردم از این جایگاه به گناه خود اعتراف می‎كنند و بعضی آن را جهت تحمل صبر و رنجی می‎دانند كه برای رسیدن به آن باید متحمل شد. چرا كه یكی از معانی «عرف» صبر و شكیبایی و تحمل است. (19)

     حضرت آدم(ع) در عرفات

     فَتَلَقی آدَمُ مِنْ رَبِّه كَلماتًُ فتابَ عَلیهِ اِنَّه’ هو التَّوابُ الرّحیمْ ؛ آدم از پروردگارش كلماتی دریافت داشت و با آن به سوی خدا بازگشت و خداوند، توبه او را پذیرفت، چه او توبه‎پذیر مهربان است.

    طبق روایت امام صادق علیه السلام، آدم (ع) پس از خروج از جوار خداوند، و فرود به دنیا، چهل روز هر بامداد بر فرار كوه صفا با چشم گریان در حال سجود بود، جبرئیل بر آدم فرود آمد و پرسید:

    ـ چرا گریه می‎كنی ای آدم؟

    ـ چگونه می‎توانم گریه نكنم در حالی كه خداوند مرا از جوارش بیرون رانده و در دنیا فرود آورده است.

    ـ ای آدم به درگاه خدا توبه كن و به سوی او باز گرد.

    ـ چگونه توبه كنم؟

    جبرئیل در روز هشتم ذیحجه آدم را به منا برد، آدم شب را در آنجا ماند. و صبح با جبرئیل به صحرای عرفات رفت، جبرئیل به هنگام خروج از مكه، احرام بستن را به او یاد داد و به او لبیك گفتن را آموخت و چون بعد از ظهر روز عرفه فرا رسید تلبیه را قطع كرد و به دستور جبرئیل غسل نمود و پس از نماز عصر، آدم را به وقوف در عرفات واداشت و كلماتی را كه از پروردگار دریافت كرده بود به وی تعلیم داد، این كلمات عبارت بودند از:

    سُبحانَكَ اللهُمَ وَ بِحمدِك؛ خداوندا با ستایشت تو را تسبیح می‎گویم .

    لا الهَ الاّ اَنْتْ ؛ جز تو خدایی نیست .

    عَمِلْتُ سوء وَ ظَلَمْتُ نَفْسی ؛ كار بد كردم و به خود ظلم نمودم .

    وَ اِعْتَرِفْتُ بِذَنبی اِغْفرلی؛ به گناه خود اعتراف می‎كنم، مرا ببخش .

    اِنَّكَ اَنْتَ الغَفور الرّحیمْ؛ تو مرا ببخش كه تو بخشنده مهربانی .

    آدم (ع) تا به هنگام غروب آفتاب همچنان دستش رو به آسمان بلند بود و با تضرع اشك می‎ریخت، وقتی كه آفتاب غروب كرد همراه جبرئیل روانه مشعر شد، و شب را در آنجا گذراند. و صبحگاهان در مشعر بپاخاست و در آنجا نیز با كلماتی به دعا پرداخت و به درگاه خداوند توبه گذاشت ... .

     حضرت ابراهیم(ع) در عرفات

    در صحرای عرفات، جبرئیل، پیك وحی الهی، مناسك حج را به حضرت ابراهیم(ع) نیز آموخت و حضرت ابراهیم(ع) در برابر او می‎فرمود: عَرِفتُ، عَرِفتُ (شناختم، شناختم).

     پیامبر اکرم در عرفات

    دامنه كوه عرفات در زمان صدر اسلام كلاس صحرایی پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله بود و بنا به گفته مفسرین آخرین سوره قرآن در صحرای عرفات بر پیغمبر نازل شد و پیغمبر این سوره را كه از جامع‎ترین سوره‎های قرآن است و دارای میثاق و پیمان‎های متعدد با ملل یهود، مسیحی و مسلمان و علمای آنها می‎باشد، و قوانین و احكام كلی اسلام را در بر دارد، به مردم و شاگردانش تعلیم فرمود.

    و بنا بر قول مشهور میان محدثان، پیامبر در چنین روزی سخنان تاریخی خود را در اجتماعی عظیم و با شكوه حجاج بیان داشت:

    ... ای مردم سخنان مرا بشنوید! شاید دیگر شما را در این نقطه ملاقات نكنم. شما به زودی به سوی خدا باز می‎گردید. در آن جهان به اعمال نیك و بد شما رسیدگی می‎شود. من به شما توصیه می‎كنم هر كس امانتی نزد اوست باید به صاحبش برگرداند. هان ای مردم بدانید ربا در آئین اسلام اكیداً حرام است. از پیروی شیطان بپرهیزید. به شما سفارش می‎كنم كه به زنان نیكی كنید زیرا آنان امانت‎های الهی در دست شما هستند، و با قوانین الهی بر شما حلال شده‎اند.

    ... من در میان شما دو چیز به یادگار می‎گذارم كه اگر به آن دو چنگ زنید گمراه نمی‎شوید، یكی كتاب خدا و دیگری سنت و (عترت) من است.

    هر مسلمانی با مسلمان دیگر برادر است و همه مسلمانان جهان با یكدیگر برادرند و چیزی از اموال مسلمانان بر مسلمانی حلال نیست مگر این كه آن را به طیب خاطر به دست آورده باشد ... .

     
    صحرای عرفات همایش شناخت و خودسازی امام حسین علیه السلام

    حضرت سیدالشهدا، امام حسین علیه السلام نیز بعد از ظهر روز عرفه همراه با فرزندان و گروهی از اصحاب از خیمه‎های خود در صحرای عرفات بیرون آمدند، و روی به دامن «كوه رحمت» نهادند و در سمت چپ كوه رو به كعبه، همایشی تشكیل دادند، كه موضوع آن به مناسبت روز عرفه (روز شناخت)، شناخت و سازندگی بود. این همایش، تنها جنبه علم و معرفت نداشت بلكه شناخت توأم با عمل و سازندگی و تزكیه و خودسازی بود و فهرست مطالب آن عبارت بودند از:

    1ـ شناخت خدا و صفات الهی.

    2ـ شناخت خود یا خودشناسی.

    3ـ شناخت جهان.

    4ـ شناخت آخرت.

    5ـ شناخت پیامبران.

    6ـ خودسازی با صفات الهی.

    7ـ پرورش نفس با كمالات الهی.

    8ـ توبه و بازگشت به خدای مهربان.

    9ـ دور كردن صفات نكوهیده از خود با تسبیح پروردگار.

    10ـ فراگیری راه تعلیم و تربیت از خدا.

    11ـ شناخت و درخواست بهترین مسئلت‎ها.

    12ـ تبدیل خودپرستی نفس به خداپرستی.

    13ـ تبدیل خود برتربینی نفس به تواضع و فروتنی.

    14ـ تبدیل خودخواهی نفس به ایثار و غیرخواهی.

    15ـ تعلیم مفاهیم و ادبیات قرآن.


    عرفات، سرزمین اشك و دعا

    عرفات سرزمین اشك و دعاست. (21) عرفات سرزمینى است كه خداوند به خاطر اشك‎ها و دعاهاى زائران به فرشتگان مباهات مى‏ورزد. سرزمینى كه گناهان در آن بخشیده مى‏شوند. (22  )
    سرزمینى كه خیال بخشیده نشدن در آن، خود گناه بزرگى است. (23) حتى كسانى كه هنوز متولد نشده‏اند، امید است مورد لطف قرار گیرند. (24)
    عرفات سرزمینى است كه به عرصات قیامت ماند كه خلایق همه جمعند و هر كس به دعا مشغول، و در انتظار رد و قبول، بیرون دروازه‏اند. مى‏خواهند نزد مولایشان حضور یابند. ابتدا باید پشت در بایستند تا اجازه ورود بگیرند. باید بنالند تا به حرم(مشعر) راه یابند چقدر بنالند؟ چگونه بنالند؟... تا ننالند به حرم راه نیابند آنگاه كه پاك شوند، وارد حرم شوند. خانه خدا پاك است و مهمان پاك مى‏پذیرد. (25)
    پس دعا كنند. روز عرفه روز دعاست. انسان جز دعا مالك چیزى نیست نه تنها مالك مال نیست ‏بلكه مالك اجزاء و جوارحش نمى‏باشد. ما جز تضرع و دعا سلاحی نداریم، دشمن درون ما تنها با اشك رام مى‏شود. و "سلاحه البكاء". (26) یا از ترس جهنم مى‏نالد یا گریه شوق دارد كه چرا به بهشت نرسیده، چرا از هجرانش ننالد؟
    عرفات سرزمینى است كه بهترین مردان خدا در آن توقف كرده، دعاها و اشك‏ها داشته‎اند، و در هر سوى این دشت ردّ پاى مهدى فاطمه است. (27) عرفات با اشك‎هاى مقدس سیدالشهدا اباعبدالله الحسین‏ علیه السلام در روز عرفه به هنگامه خواندن دعاى عرفه متبرك‏تر شد.
     
    شناخت سرزمین عرفات

    عرفات، نام منطقه وسیعى است ‏با مساحت‏ حدود 18 كیلومتر مربع در شرق مكه معظمه، اندكى متمایل به جنوب كه در میان راه طائف و مكه قرار گرفته است. زائران بیت‏الله الحرام در روز عرفه (نهم ذى حجه) از ظهر تا غروب در این منطقه حضور دارند. در نقلى آمده است كه آدم و حوا (ع) پس از هبوط از بهشت و آمدن به كره خاكى، در این سرزمین همدیگر را یافتند و به همین دلیل، این منطقه «عرفات‏» و این روز «عرفه‏» نام گرفته است. (28)
    عرفه، از عیدهاى بزرگ است؛ هر چند عید نامیده نشده است و روزى است كه حق تعالى بندگان خویش را به عبادت و طاعت ‏خود دعوت كرده، سفره جود و احسان خود را براى آنها گسترده است . شیطان در این روز، از همه اوقات خوارتر و حقیرتر و خشمناك‏تر است .
    روایت ‏شده كه حضرت زین‏العابدین علیه السلام در روز عرفه صداى فقیرى را شنید كه از مردم كمك مى‏خواست. حضرت فرمود: واى بر تو! آیا دست نیاز به سوى غیر خدا دراز مى‏كنى؛ در حالى كه امید مى‏رود در این روز بچه‏هایى كه در شكم مادر هستند، مورد فضل و لطف الهى قرار گیرند و سعادت‏مند گردند؟ (29)
    در روایتى از حضرت صادق علیه السلام آمده است: «كسى كه در ماه رمضان آمرزیده نگردد تا رمضان آینده آمرزیده نمى‏گردد؛ مگر این كه روز عرفه را درك كند.» (30)
    بهترین عمل در روز عرفه دعا است و در میان روزهاى سال، این روز براى دعا امتیاز ویژه‏اى دارد .
    روز عرفه داراى دعاهاى فراوانى است؛ ولى در این میان، دعاى عرفه امام حسین علیه السلام داراى جایگاه ممتاز و ویژه است و در واقع، ناب‏ترین و عمیق‏ترین معارف الهى و توحیدى در این دعا، بر زبان سالار شهیدان جارى گشته است .
    عصر روز عرفه امام حسین علیه السلام با گروهى از خاندان و فرزندان و شیعیان، با نهایت ‏خاكسارى و خشوع از خیمه بیرون آمدند و در جانب چپ كوه ایستادند . امام چهره مبارك خود را به سوى كعبه گردانید مانند مسكین نیازمندى كه غذا مى‏طلبد، دست‏ها را برابر صورت خود گرفت و دعایش را چنین آغاز كرد:
    «الحمدلله الذى لیس لقضائه دافع ولا لعطائه مانع و لا كصنعه صانع و هو الجواد الواسع؛ سپاس خداوندى را سزاست كه چیزى قضایش را دور نمى‏سازد و از عطا و بخشش او جلوگیرى نمى‏كند و هیچ آفریننده‏اى آفرینش او را ندارد و او سخاوت‏مندى بى‏انتهاست.»
    حضرت سپس به بیان گوشه‏اى از نعمت‏هاى بى‎پایان خداوند كه انسان را در تمام مراحل رشد و تكامل در برگرفته، مى‏پردازد و مهربانى مادران و دایه‏ها و مواظبت و پرستارى و دل‏سوزى آنان را از الطاف و عنایت‏هاى خداوند مى‏شمرد؛ سپس به لزوم شكر نعمت‏هاى الهى اشاره مى‏كند و خود را از اداى یك شكر نیز عاجز و ناتوان مى‏بیند. هر فرازى از این دعا، دریچه‏اى از نور و توحید و عشق و محبت‏ به خداوند را به سوى دل انسان مى‏گشاید و عبارات دعا و محتواى آن، نشان مى‏دهد كه امام حسین علیه السلام در حال این دعا یك سره از خود و عالم غافل گشته، تمام جهان را به یك سو نهاده، با همه وجود حضور خداوند و احاطه و اشراف او به همه ذرات هستى و نفوذ علم و قدرت و حیات او را بر تك تك ذرات و موجودات عالم مشاهده مى‏نماید و آن چه را كه دیده، بر زبان آورده است. امام حسین علیه السلام مى‏خواهد با این نیایش، انسان و خدا را بشناساند و نزدیكى آن را به هم بنماید . او با این نیایش، منطقى‏ترین و واقعى‏ترین رابطه انسان با خداوند بى چون را توضیح مى‏دهد .
    دعاى عرفه سیدالشهداء علیه السلام سراسر نور و عرفان پروردگار است و آمیزه‏اى از شور و عشق و محبت و معرفت ‏به ذات پاك خداوند است. در فرازهاى این دعا، امام حسین علیه السلام با خداوند چنین عاشقانه زمزمه مى‏كند:
    خداوندا! اجازه فرما تا دمى چند در برابرت به زانو در افتم و قطراتى از اقیانوس جان، نثار بارگاهت نمایم.  خیال دورى راه تا درگاه جمالت ‏خسته و فرسوده‏ام كرده است:
    از گل آدم شنیدم بوى تو                                                                       راه‏ها پیموده‏ام تا كوى تو
    خدایا! موجوداتى كه در هستى خود نیازمند تو هستند، چگونه مى‏توانند راهنماى من به سوى تو باشند؟
    پروردگارا! آیا حقیقتى غیر از تو آن روشنایى را دارد كه بتواند تو را بر من آشكار سازد؟ كى از نظر غایب و پنهان بوده‏اى كه نیازمند راهنمایى به سوى خود باشى و چه وقت از من دور بوده‏اى تا نمودهاى جهان مرا به تو برساند؟
    همه عالم به نور توست پیدا                                                                 كجا گردى تو از عالم هویدا؟
    خدایا! روشنایى جمال و جلالت در جهان هستى آشكارتر از هر چیز است و وجود تو خفا و پوشیدگى ندارد تا چراغى سر راه بگیرم و بارگاه ربوبى تو را جست و جو نمایم و یا دلیلى را راهنماى خود به سوى تو قرار دهم؛ چون فروزنده چراغ تو و سازنده دلیل و راهنما، تویى .
    خداى من! چشمى كه تو را بر خود نگهبان و مراقب نبیند، كور و فرو بسته باد و بنده‏اى كه از متاع محبت تو بى‎بهره باشد، سرمایه باخته و ورشكسته باد .
    دیده‏اى كان چهره روشن نبیند كور باد                                                     خاطرى كز توست ‏خالى، تیره و بى نور باد
    امام حسین علیه السلام با این دعا روحى تازه به كالبد عرفات دمید و این نغمه خوش آسمانى و آواى دل‏انگیز ملكوتى را تا ابد در سینه سیناى عرفات به یادگار گذاشت .
    از صداى سخن عشق ندیدم خوش‏تر                                                     یادگارى كه در این گنبد دوار بماند
    صحراى عرفات كالبد و جسم امام حسین علیه السلام روح آن است و به همین دلیل حق تعالى، در روز عرفه پیش از آن كه به اهل موقف عرفات نظر لطف كند، به زائران قبر پاك حسین علیه السلام (31) نظر رحمت مى‏افكند. (32)

    پی‎نوشت‎ها: 

    1 ـ كافی، ج 4، ص 224.
    2 ـ سوره‌‌ بقره/‌ 125.
    3 ـ ر.‌ك: (حدیث شبلی).
    4 ـ مفاتیح الجنان، دعای كمیل.
    5 ـ وسائل الشیعه، ج 10، ص 28.
    6 ـ بحارالانوار، ج 96، ص 261.
    7 ـ سوره‌‌ طه، آیه‌‌ 7.
    8 ـ بحارالانوار، ج 96، ص 259. متن كامل این حدیث در صفحات 441 ـ 443 خواهد آمد.
    9 ـ بحارالانوار، ج 74، ص 402.
    10 ـ مفاتیح الجنان، دعای كمیل.
    11 ـ سوره‌‌ همزه، آیات 6 ـ 7.
    12 ـ "جبل الرحمة"، جدای از كوه‎های اطراف خود، در سرزمین عرفات واقع است. رسول‌ اكرم ‌صلی الله علیه و آله و سلم بر تخته ‌سنگی از این كوه ایستاد و خطبه‌‌ معروف عرفات را ایراد فرمود. همچنین سالار شهیدان امام حسین ‌علیه‌السلام دعای بلند روز عرفه را در دامنه‌‌ این كوه خواندند. بر قلّه جبل‌الرحمة، قبه‌ای به نام حضرت آدم‌(علیه‌السلام) قرار دارد كه نماز‌گزاردن در آنجا مكروه است.
    13ـ باید توجه داشت آنچه در متن درباره‌‌ صعود بر "جبل‌الرحمة" بیان شده ناظر به حدیث ‌شبلی است وگرنه بنابر مشهور بین فقها، در روز عرفه بالا رفتن از این كوه مكروه است. در حدیث است كه از امام كاظم‌ علیه‌السلام سؤال شد: آیا وقوف بر جبل‌الرحمة در نظر شما محبوب‎تر است یا وقوف در دامنه و زمین‎های پایین كوه؟ آن حضرت فرمودند: ‌وقوف در دامنه. (وسائل‌الشیعه، ج‌10، ص‌11) امام صادق علیه‌السلام فرمود: همه‌ سرزمین عرفات، محل وقوف است، لیكن بهترین مكان برای وقوف، پایین كوه است: "عرفات كلّها موقف و أفضل الموقف سفح الجبل."(كافی، ج‌4، ص‌463) همچنین در روایت دیگری فرمود: هر چه به جبل‌الرحمه نزدیكتر باشد بهتر است: "عرفات كلها موقف وما قرب من الجبل فهو أفضل." (وسائل‌الشیعه، ج‌10، ص‌19)
    14 ـ مفاتیح‌الجنان، اعمال روز عرفه.
    15 ـ سوره‌‌ كهف، آیه‌‌ 44.
    16 ـ سوره‌‌ اعراف، آیه‌‌ 156.
    17 ـ سوره‌ انعام، آیه‌‌ 54.
    18 ـ سوره‌ اعراف، آیه‌‌ 156.
    19- فرهنگ دهخدا، ج 10 جدید، ریشه عرف .
    21- كنزالعمال، جلد 5، ص 13.
    22- مستدرك الوسایل، جلد 2، ص 168/ وافى، جلد 2، ص 45.
    23- بحارالانوار، ج 99، ص 264.
    24- همان، ص 293 .
    5- 2جوادى آملى، صهباى صفا، ص 85 .
    26- همان، صص 85 و 86 .
    27- محسن قرائتى، حج، دفتر انتشارات اسلامى، چاپ چهارم .
    28- رسول جعفریان، آثار اسلامى مكه و مدینه، نشر مشعر .
    29- مفاتیح الجنان، اعمال روز عرفه .
    30- همان، فضیلت ماه مبارك رمضان .
    31- مفاتیح الجنان، زیارت امام حسین علیه السلام در روز عرفه .
    32- در این مقاله از كتاب نیایش حسین علیه السلام تالیف علامه فقید محمدتقى جعفرى، استفاده فراوان شده است.

    منابع:
    کتاب صهبای حج، آیة الله جوادی آملی، ص 415 .
    دعای عرفه عبدالكریم بی آزار شیرازی .
    مجله پرسمان، ش 17 ، كاظم مصطفایى

    + نوشته شده در  پنجشنبه بیست و یکم آذر 1387ساعت 11:28  توسط سيد محمد ظاهر محمدي  | 

    آیا روایت حسن مثنی در انكار دلالت حدیث غدیر ، صحت دارد ؟
    گروه امامت و خلافت    

    سؤال كننده : سید محمد سعید عصیری
    توضیح سؤال :

    از اشكالاتی كه به حدیث غدیر وارد نموده‌اند حدیثی است كه در ذیل می‌آید. این اشكال اوّلین بار در غالب روایتی منسوب به فرزند امام حسن مجتبی علیه السلام‌(حسن المثنی) در ردّ خلافت امیر المؤمنین علیه السّلام از سوی دهلوی (شیخ عبد العزیز بن ولی الله بن عبد الرحیم حنفی متوفاى 1239 هق.) در كتاب «التحفه الاثنا عشریه» طرح گردید. و مرحوم میر سیّد حامد حسین نقوی(متوفای 1306هق.) نیز برای اولین بار به این اشكال در كتاب «عبقات الانوار» پاسخ داده است.

    در عصر حاضر نیز كه عصر هجوم وهابیت به اسلام است ؛ این شبهه از سوی بعضی از علمای وهابی از جمله دكتر قفاری در كتاب «اصول مذهب الشیعه» تكرار شده است.

    این روایت طبق نقل صاحب عبقات از دهلوی در «التحفه الاثنا عشریه» و وهابیان نو ظهور  این گونه است :

    أخرج أبو نعیم عن الحسن المثنى ابن الحسن السبط رضی الله عنهما أنه سئل: هل حدیث من كنت مولاه نص على خلافة علی رضی الله عنه؟ فقال: لو قال رسول الله صلى الله علیه وسلم یعنی بذلك الخلافة لأفصح لهم بذلك، فإن رسول الله(ص) كان أفصح الناس، ولقال لهم: یا أیها الناس هذا والی أمركم والقائم علیكم بعدی فاسمعوا له وأطیعوا. ولو كان الأمر أن الله جل وعلا ورسوله صلى الله علیه وسلم اختار علیا لهذا الأمر وللقیام على الناس بعده فإن علیا أعظم الناس خطیئة وجرما إذ ترك أمر رسول الله(ص) أن یقوم فیه كما أمره ویعذر إلى الناس.

    فقیل له: ألم یقل النبی(ص) لعلی من كنت مولاه فعلی مولاه؟ فقال: أما والله لو یعنی رسول الله(ص) بذلك الأمر والسلطان لأفصح به كما أفصح بالصلاة والزكاة ولقال: یا أیها الناس إن علیا والی أمركم من بعدی والقائم فی الناس».

    خلاصة عبقات الأنوار، سید حامد نقوی،  ج 9، ص 240 ، ر.ك. الاعتقاد، بیهقی، ص355، به تحقیق: أحمد عصام الكاتب، ناشر، دار الآفاق الجدیدة، بیروت، ط1، 1401هـ. .

    ابو نعیم از حسن مثنی فرزند [امام] حسن علیه السلام‌ نوه رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلّم روایت نموده است كه از او در باره حدیث «من كنت مولاه» سئوال شد كه آیا جمله دلیل بر خلافت [علی] علیه السلام‌ محسوب می‌شود؟ حسن مثنی در پاسخ گفت: اگر رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلّم از این جمله چنین منظوری می‌داشت باید برای مردم به وضوح و روشنی بیان می‌فرمود؛ چرا كه آن حضرت فصیح‌ترین مردم در بیان مطالب بود و اگر چنین منظوری می‌داشت باید به این گونه بیان می‌فرمود(یا أیها الناس هذا والی أمركم): ای مردم! این شخص بعد از من سرپرستی امور شما را به عهده دارد پس شما هم به او گوش فرا داده و از او اطاعت نمائید.

    و اگر امر این چنین بود كه خداوند جلّ و علا [حضرت] علی علیه السلام‌ را برای این منصب برای زمان بعد از رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلّم  انتخاب نموده بود هر آینه می‌بایست [حضرت] علی علیه السلام از همه مردم گناه‌گارتر باشد؛ چون در حقیقت او امر آن حضرت را ترك كرده و به دستور رسول خدا مبنی خلافت را ترك نموده است و می‌بایست از این كوتاهیش در انجام وظیفه از مردم عذر خواهی كند.

    به حسن مثنی گفته شد: مگر رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلّم این جمله «من كنت مولاه فعلی مولاه را در حق [حضرت] علی علیه السلام‌ نگفت؟ او در پاسخ گفت: آری فرمود: ولی به خدا قسم اگر آن حضرت از این سخن قصد امارت و خلافت می‌داشت باید این مطلب را به صراحت بیان می‌فرمود به همان شكل كه در رابطه با نماز و زكات به صراحت بیان فرمود. در این جا هم لازم بود حضرت این گونه می‌فرمود(إن علیا والی أمركم من بعدی) : ای مردم! این علی والی و سرپرست شماها بعد از من است).

    همین روایت در كتاب قفاری و بعضی دیگر با این طلیعه آمده:

    لذلك قال الحسن بن الحسن بن علی بن أبی طالب ـ كما یروی البیهقی ـ حینما قیل له: ألم یقل رسول الله صلى الله علیه وسلم لعلی: من كنت مولاه فعلی مولاه؟ فقال: أما والله إن رسول الله صلى الله علیه وسلم إن كان یعنی بذلك الإمرة والسلطان والقیام على الناس بعده لأفصح لهم بذلك، كما أفصح لهم بالصلاة والزكاة وصیام رمضان وحج البیت، ولقال لهم: إن هذا ولی أمركم من بعدی فاسمعوا له وأطیعوا، فما كان من وراء هذا شیء، فإن أنصح الناس للمسلمین رسول الله صلى الله علیه وسلم .

    برای همین وقتی از حسن بن حسن بن علی بن ابی طالب _ آن گونه كه بیهقی روایت نموده است_ سئوال شد كه آیا مگر رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلّم این جمله «من كنت مولاه فعلی مولاه را در حق [حضرت] علی علیه السلام‌ نگفت؟ او در پاسخ گفت: آری فرمود؛ ولی به خدا قسم اگر آن حضرت از این سخن قصد امارت و خلافت می‌داشت باید این مطلب را به صراحت بیان می‌فرمود به همان شكل كه در رابطه با نماز و زكات به صراحت بیان فرمود. در این جا هم لازم بود حضرت این گونه می‌فرمود: ای مردم این علی والی و سرپرست شماها بعد از من است).

    أصول مذهب الشیعة، عبد الله القفاری، ج2، ص840 ـ 842 .
    پاسخ:
    بررسی سندی :

    الف : اگر آن‌گونه كه در بعضی از كتب مانند آنچه كه عبقات از دهلوی نقل می‌كند در ابتدای سند «ابونُعَیم» ذكر شده باشد ، ابتدا ابو نعیم را بررسی می‌كنیم:
    ابو نُعَیم :

    ابن تیمیه در باره ابونعیم می‌گوید:

    فإن أبا نعیم روی كثیرا من الأحادیث التی هی ضعیفة بل موضوعة باتفاق علماء الحدیث وأهل السنة والشیعة .

    ابونعیم بسیاری از احادیث ضعیف بلكه احادیثی كه به اتّفاق علمای حدیث و همه علمای شیعه و سنّی جعلی و تحریف شده است را روایت می‌كند .

    منهاج السنه ، ج 7 ، ص 52 .

    و در جای دیگر می‌گوید:

    مجرد روایة صاحب الحلیة ونحوه لا یفید ولا یدل على الصحة فإن صاحب الحلیة قد روى فی فضائل أبی بكر وعمر وعثمان وعلی والأولیاء وغیرهم أحادیث ضعیفة بل موضوعة باتفاق أهل العلم .

    صِرف روایت صاحب حلیه [ابو نعیم اصفهانی] و مانند او فایده‌ای نداشته و دلالت بر صحّت ندارد ؛ چرا كه صاحب حلیه روایاتی ضعیف ؛ بلكه روایاتی كه به اتفاق همه اهل آگاهی مورد جعل و تحریف قرار گرفته را در فضائل ابو بكر و عمر و عثمان و علی و غیر آن‌ها نقل كرده است .

    منهاج السنه ، ج 5 ، ص 79 .

    ابن جوزی در باره ابونعیم می‌گوید:

    وجاء أبو نعیم الأصبهانی فصنف لهم ، أی للصوفیة ، كتاب الحلیة وذكر فی حدود التصوف أشیاء قبیحة ولم یستحی أن یذكر فی الصوفیة أبا بكر وعمر وعثمان وعلی بن أبی طالب وسادات الصحابة رضی الله عنهم فذكر عنهم فیه العجب .

    ابونعیم اصفهانی آمد و برای صوفیه كتاب الحلیه را تألیف نمود و در آن كتاب در مقام تعریف تصوّف مطالب زشت و قبیحی را از آنها نقل كرد كه تعجب انسان را بر می‌انگیزد .

    تلبیس ابلیس ، ج 1 ، ص 159 .

    ب : و اگر در سند روایت مانند آنچه كه قفاری در كتاب خود آورده (در بالا اشاره شد) بدون ذكر نام ابونُعیم روایت شده باشد، سلسه سند آن به این شكل است كه بررسی می‌كنیم:

    عن یحیى بن إبراهیم بن محمد بن علی، عن أبی عبد الله محمد بن یعقوب، عن محمد بن عبد الوهاب، عن جعفر بن عون، عن فضیل بن مرزوق، قال: سمعت الحسن بن الحسن ... .
    1 . یحیى بن إبراهیم بن محمد بن علی

    شخصی با این عنوان مهمل است و در هیچ یك از كتاب‌های رجال یادی از او نشده است .
    2 . فضیل بن مرزوق

    ذهبی در باره او می‌گوید:

    قال النسائی: ضعیف، وكذا ضعفه عثمان بن سعید. قال أبو عبد الله الحاكم: فضیل بن مرزوق لیس من شرط الصحیح عیب على مسلم إخراجه فی الصحیح. وقال ابن حبان: منكر الحدیث جدا كان ممن یخطئ على الثقات ویروی عن عطیة الموضوعات .

    نسائی و همچنین عثمان بن سعید او را ضعیف شمرده اند. ابو عبد الله حاكم در باره او گفته است: فضیل بن مرزوق شرایط راوی صحیح را نداشته و بر مسلم عیب محسوب می‌شود كه روایات او را در كتاب صحیح خود ذكر كرده است. و ابن حبّان او را بسیار منكر الحدیث شمرده و در باره او گفته است: از كسانی است كه ثقات را مورد خطا قرار می‌دهد و از عطیه روایات جعلی نقل می‌كند.

    میزان الاعتدال فی نقد الرجال ، ج 3 ، ص 362 .

     و نیز در «المغنی فی الضعفاء» در باره فضیل بن مرزوق این گونه آمده است:

    ضعفه النسائی وابن معین أیضا. قال الحاكم: عیب على مسلم إخراجه فی الصحیح .

    نسائی و ابن معین او را ضعیف شمرده‌اند و حاكم نیز در باره او گفته است: این برای مسلم عیب محسوب می‌شود كه روایات او را در كتاب صحیح خود آورده است .

    المغنی فی الضعفاء، ج 2، ص 515 .

     و نیز مزّی در تهذیب الكمال در باره او گفته است:

    قال عبد الرحمان بن أبی حاتم : ... قلت: یحتج به ؟ قال : لا . وقال النسائی : ضعیف .

    عبد الرحمان بن ابی حاتم می‌گوید: ... گفتم: آیا به حدیث او می‌توان احتجاج كرد؟ گفت: نه نمی‌توان. و نسائی در باره او گفته است: فضیل بن مرزوق ضعیف است .

    تهذیب الكمال ، ج 23 ، ص 308 ، تهذیب التهذیب، ج 8 ، ص 269 .
    اشكالات دلالی :

    1 . روایت فوق از متفرّدات اهل سنّت است ، یعنی: فقط از طرق اهل سنّت روایت شده و از طرق راویان شیعه نقل نشده است . لذا دهلوی و اخلاف او نمی‌توانند در مقام مناظره و استدلال با شیعه به این روایت و هر روایتی كه فقط از طریق اهل سنّت روایت شده احتجاج كنند. علمای اهل سنّت، روایتی را كه فقط در كتب شیعه آمده باشد و در كتاب‌های آنها ذكری از آن نشده باشد را در مقام استدلال و مناظره ردّ كرده و می‌گویند:

    لتفرده فی روایه الشیعه بها لاتكون حجه فی مقام الاستدلال وعدم حجیه روایات فرقه علی فرقه اُخری .

    لذا ما هم در این مورد می‌گوئیم این روایت از متفرّدات اهل سنّت است و قابلیت استدلال ندارد.

    2 . از دیگر قواعد مقرّره ، نزد علمای اهل سنّت این است كه: روایتی را معتبر می‌دانند كه در كتب صحاح ذكر شده باشد و حال آن‌كه این روایت در هیچ یك از كتب صحاح و دیگر كتاب‌های روائی معتبر اهل سنّت ذكر نگردیده. لذا می‌‌گوئیم:  اگر این روایت اعتباری می‌داشت در یكی از كتب صحاح ذكر می‌شد.

    حتی در مسند احمد نیز این روایت نیامده و این خود بهترین دلیل، بر ضعف این روایت می باشد. چون احمد بن حنبل با صراحت می گوید:

     هذا الكتاب : جمعته وانتقیته من أكثر من سبع مئة ألف وخمسین ألفا ، فما اختلف المسلمون فیه من حدیث رسول الله ، صلى الله علیه وسلم ، فارجعوا إلیه . فإن وجدتموه فیه ، وإلا فلیس بحجة .

    سیر أعلام النبلاء ، ذهبی ، ج 11 ، ص 329 .

    3 . اگر بر فرض هم حسن مثنی چنین جمله‌‌ای می‌داشت ، از آنجا كه او معصوم نیست ، قول او برای ما حجیت نمی‌داشت.

    4 . این سخن با سخنان دیگر معصومین منافات دارد كه از حدیث غدیر بر امامت حضرت امیر استفاده نموده اند.

    5  . این حدیث تضاد كامل دارد با حدیث مناشده حضرت امیر به حدیث غدیر كه در زیر می‌آید:

    حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ حَدَّثَنِى عُبَیْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ الْقَوَارِیرِىُّ حَدَّثَنَا یُونُسُ بْنُ أَرْقَمَ حَدَّثَنَا یَزِیدُ بْنُ أَبِى زِیَادٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِى لَیْلَى قَالَ شَهِدْتُ عَلِیًّا فِى الرَّحَبَةِ یَنْشُدُ النَّاسَ أُنْشِدُ اللَّهَ مَنْ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ ،صلى الله علیه وسلم، یَقُولُ یَوْمَ غَدِیرِ خُمٍّ « مَنْ كُنْتُ مَوْلاَهُ فَعَلِىٌّ مَوْلاَهُ ». لَمَّا قَامَ فَشَهِدَ.

    قَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ فَقَامَ اثْنَا عَشَرَ بَدْرِیًّا كَأَنِّى أَنْظُرُ إِلَى أَحَدِهِمْ فَقَالُوا نَشْهَدُ أَنَّا سَمِعْنَا رَسُولَ اللَّهِ ،صلى الله علیه وسلم، یَقُولُ یَوْمَ غَدِیرِ خُمٍّ « أَلَسْتُ أَوْلَى بِالْمُؤْمِنِینَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ وَأَزْوَاجِى أُمَّهَاتُهُمْ ». فَقُلْنَا بَلَى یَا رَسُولَ اللَّهِ. قَالَ « فَمَنْ كُنْتُ مَوْلاَهُ فَعَلِىٌّ مَوْلاَهُ اللَّهُمَّ وَالِ مَنْ وَالاَهُ وَعَادِ مَنْ عَادَاهُ ».

    شاهد بودیم  كه [حضرت] علی [علیه السلام‌] در رحبه مردم را قسم داد و ‌گفت: كه هر كس در روز غدیر شاهد بوده است كه رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلّم فرمود: «هركس من مولای او هستم علی مولای اوست» از جا بر خیزد و شهادت دهد.

    عبد الرحمن گفت: در این حال دوازده نفر از اصحاب بدر كه من به یكی از آنها می‌نگریستم ایستادند و گفتند: ما شاهد بودیم كه رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلّم در روز غدیر فرمود: آیا من بر شما از خودتان و زنانم بر زنان شما سزاواز‌تر نیست؟ و ما همه گفتیم : آری یا رسول الله ! حضرت در این حال فرمود: هر كس من مولا و سر پرست اویم علی مولا و سر پرست اوست. خدایا هر كس او را دوست بدارد دوست بدار و هر كس با او دشمن است را دوشمن بدار !

    مسند احمد ، ج 1 ، ص 119 ، ح 973 .

    حَدَّثَنَا یُوسُفُ بْنُ مُوسَى ، قَالَ : ثنا عُبَیْدُ اللهِ بْنُ مُوسَى ، عَنْ فِطْرِ بْنِ خَلِیفَةَ ، عَنْ أَبِی إِسْحَاقَ ، عَنْ عَمْرٍو ذِی مَرَّ ، وَعَنْ سَعِیدِ بْنِ وَهْبٍ ، وَعَنْ زَیْدِ بْنِ یُثَیْعٍ ، قَالُوا : سَمِعْنا عَلِیًّا ، یَقُولُ : نَشَدْتُ اللَّهَ رَجُلا سَمِعَ رَسُولَ اللهِ صلى الله علیه وسلم ، یَقُولُ یَوْمَ غَدِیرِ خُمٍّ لَمَّا قَامَ ، فَقَامَ إِلَیْهِ ثَلاثَةُ عَشَرَ رَجُلا ، فَشَهِدُوا أَنَّ رَسُولَ اللهِ صلى الله علیه وسلم ، قَالَ : أَلَسْتُ أَوْلَى بِالْمُؤْمِنِینَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ ، قَالُوا : بَلَى یَا رَسُولَ اللهِ ، قَالَ : فَأَخَذَ بِیَدِ عَلِیٍّ ، فَقَالَ : مَنْ كُنْتُ مَوْلاهُ فَهَذَا مَوْلاهُ ، اللَّهُمَّ وَالِ مَنْ وَالاهُ ، وَعَادِ مَنْ عَادَاهُ ، وَأَحِبَّ مَنْ أَحَبَّهُ ، وَأَبْغِضْ مَنْ أَبْغَضَهُ ، وَانْصُرْ مَنْ نَصَرَهُ ، وَاخْذُلْ مَنْ خَذَلَهُ .

    «از [حضرت] علی [علیه السلام‌] شنیدیم كه فرمود: شما را به خدا قسم كدامیك از شما جمله رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلّم در روز غدیر به هنگامی كه ایستاده بود را شنید؟ در این حال سیزده نفر از افراد حاضر به پا خواسته و شهادت دادند: كه رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلّم فرمود: آیا من بر شما مردم بر خودتان اولی و سزاوارتر نیستم؟ مردم در پاسخ گفتند: آری یا رسول الله! و در این هنگام آن حضرت دست علی را گرفت و فرمود: هركس كه من سرپرست و مولای او هستم از این به بعد علی مولای اوست . خدایا ! هر كس علی را دوست بدارد دوست بدار و هر كس با علی دشمنی كند با او دشمنی كن! وهر كس با او دوست است دوست بدار و هر كس با او دشمن است دشمن بدار و هر كس او را یاری دهد یاری رسان و هركس در صدد ذلّت او برآید ذلیل فرما ! »

    البحر الزخار (مسند البزار) ، أبو بكر البزار (متوفای292 هـ ) ج 3 ، ص 35 ، ح 786 ، ناشر : مؤسسة علوم القرآن , مكتبة العلوم والحكم ، بیروت , المدینة ، 1409 ، الطبعة : الأولى ، تحقیق : د. محفوظ الرحمن زین الله .

    هیثمی بعد از نقل روایت می‌گوید :

    رواه البزار ورجاله رجال الصحیح غیر فطر بن خلیفة وهو ثقة

    این روایت را بزاز روایت نموده و تمام راویان آن از روات صحیح بخاری هستند . به جز فطر بن خلیفه كه او نیز موثق است.

    مجمع الزوائد ، ج 9 ، ص 105 .

    6 . این سخن منسوب به حسن مثنی كه فرق میان ولی و والی گذاشته و گفته: اگر رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلّم چنین منظوری می‌داشت باید می‌فرمود: من علی را به عنوان «والی» بر شما نصب می‌كنم برخلاف معنی لغویین از كلمه «ولی» است كه آنها نیز یكی از معانی «ولی» را «والی» دانسته اند.

    چرا كه اهل لغت در معنای یكی از اسامی خداوند یعنی:«ولی» بعد ازاین كه آن را به معنای ناصر ذكر می‌كنندآن را به معنای ولی و سرپرست و متولی امور و یا خلیفه می‌آورند. 

    زبیدی می‌گوید:

    الولی فی أسماء الله تعالى: هو الناصر، وقیل: المتولی لأمور العالم القائم بها. وأیضاً الوالی: وهو مالك الأشیاء جمیعها المتصرف فیها .

    «وَلیّ» كه در اسامی خداوند آمده به معنای ناصر و كمك كننده به معنای سرپرست امور جهان كه نسبت به انجام امور اقدام می‌كند نیز آمده و او كسی است كه مالك تمام موجودات عالم است و حق تصرف در آن را دارد.

    تاج العروس، زبیدی، ج 20، ص 315

    ونیز راغب در المفردات در آیه «وَمَا لَهُم مِّن دُونِهِ مِن وَالٍ» ولی را به معنى سرپرست گرفته :

    والوالی الذی فی قوله ( وما لهم من دونه من وال ) بمعنى الولی

    «والی كه در قول خداوند آمده به معنای سرپرست می‌باشد»

    مفردات غریب القرآن ، الراغب الأصفهانى ، ص 533

    ابن منظور نیز در لسان العرب ولی را به معنای والی گرفته است:

    وفی الخبر : أن عبد الملك بن مروان خطب یوما فقال : ولیكم عمر بن الخطاب ، وكان فظا غلیظا مضیقا علیكم فسمعتم له .

    در خبر آمده است كه عبد الملك بن مروان روزی خطبه خواند و گفت: عمر بن خطاب بر شما ولایت و سرپرستی نمود و او انسان سخت‌گیر و تند خوی و تنگ گیری بر ما بود

    لسان العرب، ابن منظور، ج 8 ، ص 166 .

    ثعلبی نیز در تفسیر خود از ولی به معنای سرپرست و متولی امور یاد كرده و می‌گوید:

    وال: ولی أمرهم ما یدفع العذاب عنهم .

    سرپرست كسی است كه ولیّ آنهاست و عذاب را از آنها دفع می‌كند.

    تفسیر ثعلبی، ثعلبی، ج 5 ، ص 278 .

    7 . از همه مهم‌تر در سخنان ابوبكر و عمر و دیگران كلمه ولی به معنای والی و امام استعمال شده است:

    در صحیح بخاری از قول عمر بن خطاب این گونه آمده است:

     «... ثم توفى الله نبیه صلى الله علیه وسلم، فقال أبو بكر: أنا ولی رسول الله صلى الله علیه وسلم ... ثم توفى الله أبا بكر، فقلت: أنا ولی رسول الله صلى الله علیه وسلم وأبى بكر، فقبضتها سنتین أعمل فیها بما عمل رسول الله صلى الله علیه وسلم».

    ... سپس خداوند پیامبرش را از این دنیا به دار دیگر منتقل ساخت، و ابوبكر گفت: من «ولی» رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلّم هستم و بعد از آن كه ابو بكر از دنیا رفت من گفتم: ولی رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلّم من هستم كه دو سال هم من طبق آنچه كه پیامبر عمل كرده بود عمل كردم.

    البخاری، صحیح البخاری: ج6 ص191 ـ 192، سنة الطبع: 1981، الناشر: دار الفكر.

     و یا قول عمر بن خطاب  را داریم كه می‌گوید:

    لو كان سالم مولى أبی حذیفة حیاً لولیته الخلافة .

    اگر سالم غلام ابو حذیفه زنده می‌بود او را به خلافت بر می‌گزیدم

    تفسیر البحر المحیط ، أبی حیان الأندلسی ، ج 4 ص 314 و نیز ر. ك. تفسیر أبی حیان الأندلسی: ج4 ص314 و نیز تاریخ ابن خلدون، ج1، ص194 .

    8 . از دیگر اشكالاتی كه در كلام منسوب به حسن مثنی دیده می‌شود این است كه می‌گوید: چرا رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلّم به ولایت امیر المؤمنین علیه السّلام افصاح ننمود ؟

    یعنی: رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلّم هرگز نسبت به ولایت و خلافت امیر المؤمنین علیه السّلام برای بعد از خود به صراحت مطلبی را ذكر نفرموده است چون اگر آن حضرت چنین اراده‌ای می‌داشت حتماً بیان می‌فرمود.

    حال ببینیم آیا واقعاً این چنین است ؟ !

    در پاسخ به سئوال فوق بعضی از متون، در بیان تصریح رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلّم بر خلافت و امامت و ولایت و امارت امیر المؤمنین علیه السّلام را ذكر می‌كنیم :

    الف .  شیرویه دیلمی متوفاى سال 509 هق. از بزرگان حفّاظ و علمای مشهور اهل سنّت است، كه در كتابش فردوس الأخبار كه آن نیز همچون خود او میان اهل سنّت از شهرت خاصی برخوردار است و از كتاب او روایت نقل می‌كنند و بر آن اعتماد می‌نمایند، كه وی در این كتاب ده هزار حدیث به همراه اسامی روات آن به ترتیب حروف الفباء نقل نموده است.(ر.ك.  كشف الظنون عن أسامی الكتب والفنون، ج 2،ص1254) او در این كتاب روایت ذیل را نقل نموده است:

    «عن حذیفة بن الیمان، قال: قال رسول الله صلى الله علیه [وآله] وسلم: لو یعلم الناس متى سمی علی أمیرالمؤمنین ما أنكروا فضله: سمی أمیر المؤمنین وآدم بین الروح والجسد ، قال تعالى: (وإذ أخذ ربك من بنی آدم من ظهورهم ذریتهم وأشهدهم على أنفسهم ألست بربكم قالوا بلى شهدنا أن تقولوا) قالت الملائكة: بلى. فقال تبارك وتعالى: أنا ربكم ومحمد نبیكم وعلی أمیركم».

    (حذیفه بن یمان از رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلّم نقل می‌كند كه حضرت فرمودند: اگر مردم می‌دانستند [حضرت] علی [علیه السلام‌] چه زمانی به لقب امیر المؤمنین نامیده شد، دیگر فضل او را انكار نمی‌كردند. او به این لقب نامیده شد در حالی كه [حضرت] آدم بین روح و جسد بود و خداوند فرمود: و به یاد آور زمانی را كه پروردگارت از بنی آدم عهد و پیمان گرفت و آنها را بر این پیمان گواه قرار داد كه آیا من پروردگار شما نیستم؟ گفتند: آری!  و ملائكه نیز گفتند: آری! و خداوند تبارك و تعالی فرمود: من پروردگار شما و محمد پیامبرتان و علی امیر و سر پرستتان).

    ر. ك . فردوس الأخبار، شیرویه دیلمی (509 هق)، ج 3، ص399 ـ ینابیع الموده، قندوزی، ج 2 ، ص 248 . 

    ب . سید علی همدانی متوفّای 786  هق. از أكابر علماء أهل سنت  و از مشاهیر عرفای آنان است، كه عده‌ای از علمای اهل سنّت او را تمجید كرده و ستوده‌اند؛ هم‌چون: عبد الرحمن بن أحمد جامی در كتاب «نفحات الأنس من حضرات القدس» و محمود بن سلیمان كفوی در كتاب «كتائب الأعلام الأخیار من فقهاء مذهب النعمان المختار» و نور الدین جعفر بدخشانی در كتاب «خلاصه المناقب» و شیخ أحمد قشاشی در كتاب «السمط المجید فی سلاسل أهل التوحید» و شاه ولی الله دهلوی در كتاب «الانتباه فی سلاسل أولیاء الله».

    كفوی او را در كتاب خود این گونه توصیف می‌كند:

     «لسان العصر، سید الوقت، المنسلخ عن الهیاكل الناسوتیة والمتوصل إلى السبحات اللاهوتیة، الشیخ العارف الربانی والعالم الصمدانی، أمیر سید علی بن شهاب بن محمد بن محمد الهمدانی قدس الله تعالى سره. كان جامعا بین العلوم الظاهره والباطنه، وله مصنفات كثیره فی علم التصوّف».

    صاحب «نزهة الخواطر» او را این گونه توصیف می‌كند:

     «الشیخ علی بن شهاب الهمدانی، الشیخ العالم الكبیر الرحاله. ولد فی 12 رجب ، وأدرك المشایخ الكبار واستفاد منهم ، بلغ عددهم إلى أربعمائة وألف من رجال العلم والمعرفة . فقدم كشمیر فأسلم على یده غالب أهلها . وله مصنفات كثیرة ممتعة. وكانت وفاته فی سنة 786»

    (ر.ك.نزهه الخواطر، ج 2، ص 84 ، با اندكی تلخیص)

    او در كتاب خود این روایت را آورده است:

    «عن حذیفة رضی الله عنه قال قال رسول الله صلى الله علیه وسلم : لو علم الناس متى سمی علی أمیر المؤمنین ما أنكروا فضله ، سمی أمیر المؤمنین وآدم بین الروح والجسد»

    (حذیفه از رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلّم روایت می‌كند كه آن حضرت فرمودند: اگر مردم می‌دانستند كه چه زمانی [حضرت] علی به لقب امیرالمؤمنین نامیده شد فضل او را انكار نمی‌كردند. او به امیر المؤمنین ملقّب گردید و حال آن‌كه آدم بین روح جسد بود).

    ینابیع المودة لذوی القربى، قندوزی، ج 2، ص 248 .

    ج . متن زیر كه در بسیاری از كتاب‌های اهل سنّت آمده:

    «عن أبی ذر عن رسول الله صلى الله علیه وآله وسلم قال: من أطاعنی فقد أطاع الله، ومن عصانی فقد عصى الله، ومن أطاع علیا فقد أطاعنی، ومن عصى علیا فقد عصانی»

    (ابوذر از رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلّم روایت می‌كند: هر كس مرا اطاعت كند  خدا را اطاعت كرده و هر كس با علی مخالفت ورزد با خدا مخالفت ورزیده و هركس علی را اطاعت كند مرا اطاعت كرده و هر كس با علی مخالفت ورزد با من مخالفت كرده است).

    المستدرك على الصحیحین، ج 3، ص 121 ـ، كنز العمال، ج 11، ص 614 ـ تاریخ مدینة دمشق، ج 42، ص 270 و 307 ـ ذخائر العقبى، ص 66 ـ ینابیع المودة، ج 2، ص 313 و ... .

    حاكم پس از نقل این روایت در باره آن این‌‌گونه نظر می‌دهد:

    «هذا حدیث صحیح الإسناد ولم یخرجاه».

    د . روایت طبری در تاریخ خود كه با لفظ «فاسمعوا له وأطیعوا» رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلّم در حدیث یوم الدار(یوم الانذار) امیر المؤمنین علیه السّلام را به خلافت و جانشینی خود برگزید. و در آن‌جا با صراحت تعبیر فاسمعوا له وأطیعوا را آورده است

    (ر. ك. به تفاسیر قرآن كریم در ذیل آیه شریفه «و انذر عشیرتك الاقربین»سوره الشعراء/214)

    «...إن هذا أخی ووصیی وخلیفتی فیكم فاسمعوا له وأطیعوا... »

    (... این شخص [حضرت علی علیه السلام‌] برادر و وصی و جانشین من میان شماست. به او گوش فرا دهید و از او اطاعت نمائید...).

    تاریخ طبری، ج 2، ص 63 .

    از راویان این روایت ابن إسحاق و طبری، و ابن أبی حاتم، و ابن مردویه، و أبو نعیم، و بیهقی، و بغوی، و سیوطی، و متقی هندی و... هستند.

    كنز العمال، ج 13، ص 129و131و149و174 .

    ولی می‌بینیم كه بر خلاف مطلبی كه در روایت مجعول منسوب به حسن مثنی آمد با تصریح بر كلمه «فاسمعوا وأطیعوا» هم مشكلی حلّ نمی‌شود و اهل انكار و لجاجت و عناد، همیشه و در هر شرایطی چشم خود را بر حقیقت بسته و با بهانه‌های بنی اسرائیلی خود سعی در فرار از حقیقت دارند. و الحق والانصاف باید گفت: كه اینانند مصادیق واقعی این آیه شریفه قرآن كه فرمود:

    لهم قلوب لا یفقهون بها ولهم أعین لا یبصرون بها ولهم آذان لا یسمعون بها أولئك كالأنعام بل هم أضل أولئك هم الغافلون .

    (الاعراف/179) .

     

    موفق باشید

    گروه پاسخ به شبهات

    مؤسسه تحقیقاتی حضرت ولی عصر (عج)

     

    + نوشته شده در  پنجشنبه بیست و یکم آذر 1387ساعت 11:12  توسط سيد محمد ظاهر محمدي  | 
    آیا امیر المؤمنین علیه السلام به حدیث غدیر احتجاج كرده است؟
    گروه امامت و خلافت    

    سؤال كننده : سید محمد ظهیر عصیری
    پاسخ :

    امیر مؤمنان علیه السلام و بقیه ائمه معصومنین علیهم السلام در موارد بسیاری به حدیث غدیر احتجاج كرده‌اند كه ما بنا به درخواست جنابعالی به چند احتجاج از امیر مؤمنان علیه السلام بسنده می‌كنیم .

    1 . احمد بن حنبل در مسندش با سند صحیح نقل می‌كند :

    حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ حَدَّثَنِى أَبِى حَدَّثَنَا حُسَیْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ وَأَبُو نُعَیْمٍ الْمَعْنَى قَالاَ حَدَّثَنَا فِطْرٌ عَنْ أَبِى الطُّفَیْلِ قَالَ جَمَعَ عَلِىٌّ النَّاسَ فِى الرَّحَبَةِ ثُمَّ قَالَ لَهُمْ أَنْشُدُ اللَّهَ كُلَّ امْرِئٍ مُسْلِمٍ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ -صلى الله علیه وسلم- یَقُولُ یَوْمَ غَدِیرِ خُمٍّ مَا سَمِعَ لَمَّا قَامَ . فَقَامَ ثَلاَثُونَ مِنَ النَّاسِ - وَقَالَ أَبُو نُعَیْمٍ فَقَامَ نَاسٌ كَثِیرٌ - فَشَهِدُوا حِینَ أَخَذَهُ بِیَدِهِ فَقَالَ لِلنَّاسِ « أَتَعْلَمُونَ أَنِّى أَوْلَى بِالْمُؤْمِنِینَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ ». قَالُوا نَعَمْ یَا رَسُولَ اللَّهِ. قَالَ « مَنْ كُنْتُ مَوْلاَهُ فَهَذَا مَوْلاَهُ اللَّهُمَّ وَالِ مَنْ وَالاَهُ وَعَادِ مَنْ عَادَاهُ ». قَالَ فَخَرَجْتُ وَكَأَنَّ فِى نَفْسِى شَیْئاً فَلَقِیتُ زَیْدَ بْنَ أَرْقَمَ فَقُلْتُ لَهُ إِنِّى سَمِعْتُ عَلِیًّا یَقُولُ كَذَا وَكَذَا. قَالَ فَمَا تُنْكِرُ قَدْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ -صلى الله علیه وسلم- یَقُولُ ذَلِكَ لَهُ .

    مسند احمد ، ج 4 ، ص 370 ، ح 19823 .

    حضرت على علیه السّلام مردم را در رحبه گرد آورد و فرمود : سوگند مى‏دهم هر مرد مسلمانى كه غدیر خم را به خاطر دارد و سخنى را كه در آن روز از رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله شنیده است ، از جا برخیزد . سى تن از مردم براى اقامه شهادت بپا خاستند  ـ ابو نعیم گفته است كه افراد بسیارى‏ شهادت دادند ـ و اعلام كردند آن هنگام كه رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله دست امیر المؤمنین على علیه السّلام را به دست مبارك خود گرفت خطاب به مردم فرمود :

    آیا می‌دانید كه من شایسته‌تر به مؤمنان از خود آنها مى‏باشم ؟ همگى فرمایش رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله را تصدیق كردند . رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله فرمود :

    هر كس من مولای او هستم ،‌ این [علی] مولای او است ، پروردگارا ! دوست على را دوست بدار ، و دشمن على را دشمن بدار .

    ابو طفیل گفت : از میان جمع در حالى بیرون رفتم كه در خودم احساس ناراحتى مى‏كردم ، و در بازگشت از اجتماع مردم ، به دیدار «زید بن ارقم» رفتم و به او گفتم : از على چنین و چنان شنیدم و ناراحت شدم ! «زید» گفت : آنچه را كه شنیدى انكار مكن ! به دلیل آن كه، آنچه را كه استماع كرده‏اى من خود از رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله شنیده‏ام !

    هیثمی بعد از نقل روایت می‌گوید :

    رواه أحمد ورجاله رجال الصحیح غیر فطر بن خلیفة وهو ثقة .

    مجمع الزوائد ومنبع الفوائد ، علی بن أبی بكر الهیثمی (متوفای807 هـ ) ج 9 ، ص 104 ، ناشر : دار الریان للتراث/‏دار الكتاب العربی - القاهرة , بیروت – 1407 .

    این روایت را احمد نقل كرده و راویان آن ، راویان صحیح بخاری هستند ؛ غیر از فطر بن خلیفه كه او نیز مورد اعتماد است .

    2 . احمد بن حنبل در مسندش می‌نویسد :

    حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ حَدَّثَنِى أَبِى حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ أَبِى إِسْحَاقَ قَالَ سَمِعْتُ سَعِیدَ بْنَ وَهْبٍ قَالَ نَشَدَ عَلِىٌّ النَّاسَ فَقَامَ خَمْسَةٌ أَوْ سِتَّةٌ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِىِّ -صلى الله علیه وسلم- فَشَهِدُوا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ -صلى الله علیه وسلم- قَالَ « مَنْ كُنْتُ مَوْلاَهُ فَعَلِىٌّ مَوْلاَهُ » .

    مسند احمد ، ج 5 ، ص 366 ، ح 23808 .

    سعید بن وهب گوید : حضرت على علیه السّلام در رحبه ، حاضران را سوگند داد كه هر كس در روز غدیر خم سخنى در حق من از رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله شنیده است از جا برخیزد . در این هنگام پنج تن و یا شش تن برخاستند و گواهى دادند كه آنان در آن روز از رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله در محل غدیر شنیدند، خطاب به مردم فرمود:

    هر كس من مولای او هستم ، این علی نیز مولای اوست

    هیثمی بعد از نقل روایت می‌گوید :

    رواه أحمد ورجاله رجال الصحیح .

    مجمع الزوائد ، ج 9 ، ص 104 .

    3 . ابوبكر بزار در بحر الذخار می‌نویسد :

    حَدَّثَنَا یُوسُفُ بْنُ مُوسَى ، قَالَ : ثنا عُبَیْدُ اللهِ بْنُ مُوسَى ، عَنْ فِطْرِ بْنِ خَلِیفَةَ ، عَنْ أَبِی إِسْحَاقَ ، عَنْ عَمْرٍو ذِی مَرَّ ، وَعَنْ سَعِیدِ بْنِ وَهْبٍ ، وَعَنْ زَیْدِ بْنِ یُثَیْعٍ ، قَالُوا : سَمِعْنا عَلِیًّا ، یَقُولُ : نَشَدْتُ اللَّهَ رَجُلا سَمِعَ رَسُولَ اللهِ صلى الله علیه وسلم ، یَقُولُ یَوْمَ غَدِیرِ خُمٍّ لَمَّا قَامَ ، فَقَامَ إِلَیْهِ ثَلاثَةُ عَشَرَ رَجُلا ، فَشَهِدُوا أَنَّ رَسُولَ اللهِ صلى الله علیه وسلم ، قَالَ : أَلَسْتُ أَوْلَى بِالْمُؤْمِنِینَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ ، قَالُوا : بَلَى یَا رَسُولَ اللهِ ، قَالَ : فَأَخَذَ بِیَدِ عَلِیٍّ ، فَقَالَ : مَنْ كُنْتُ مَوْلاهُ فَهَذَا مَوْلاهُ ، اللَّهُمَّ وَالِ مَنْ وَالاهُ ، وَعَادِ مَنْ عَادَاهُ ، وَأَحِبَّ مَنْ أَحَبَّهُ ، وَأَبْغِضْ مَنْ أَبْغَضَهُ ، وَانْصُرْ مَنْ نَصَرَهُ ، وَاخْذُلْ مَنْ خَذَلَهُ .

    البحر الزخار (مسند البزار) ، أبو بكر البزار (متوفای292 هـ ) ج 3 ، ص 35 ، ح 786 ، ناشر : مؤسسة علوم القرآن , مكتبة العلوم والحكم - بیروت , المدینة - 1409 ، الطبعة : الأولى ، تحقیق : د. محفوظ الرحمن زین الله .

    ابو اسحاق از عمرو بن ذى مرّ ، سعید بن وهب و زید بن یثیع نقل كرده است كه هر سه به اتفاق هم گفتند كه شنیدیم حضرت على علیه السّلام سوگند مى‏داد كه هر كسى از شما از پیغمبر اكرم صلّى اللّه علیه و آله در روز غدیر خم آن چه را درباره من فرموده ، شنیده است ، شهادت خود را اعلام نماید . سیزده تن از حاضران از جای خود برخاستند و گواهى خود را اعلام داشتند كه از آن حضرت صلّى اللّه علیه و آله شنیدیم ، فرمود :

    آیا من از جان مؤمنان سزاوراتر از خود آنها نیستم ؟ مردم فرموده آن حضرت را تصدیق كردند . در این هنگام دست على علیه السّلام را گرفت و فرمود :

     «من كنت مولاه فعلىّ مولاه اللهمّ وال من والاه و عاد من عاداه واحبّ من احبّه و ابغض من ابغضه و انصر من نصره و اخذل من خذله» .

    هیثمی بعد از نقل روایت می‌گوید :

    رواه البزار ورجاله رجال الصحیح غیر فطر بن خلیفة وهو ثقة .

    مجمع الزوائد ، ج 9 ، ص 105 .

    این روایت را بزار نقل كرده و تمام راویان آن ، راویان صحیح بخاری هستند ،  غیر از فطر بن خلیفه كه او نیز قابل اعتماد است .

    4 . و در مسند احمد بن حنبل آمده است :

    حدثنا عبد اللَّهِ ثنا عَلِىُّ بن حَكِیمٍ الأودی أَنْبَأَنَا شَرِیكٌ عن أبی إِسْحَاقَ عن سَعِیدِ بن وَهْبٍ وَعَنْ زَیْدِ بن یُثَیْعٍ قَالاَ نَشَدَ عَلِىٌّ الناس فی الرَّحَبَةِ من سمع رَسُولَ اللَّهِ صلى الله علیه وسلم یقول یوم غَدِیرِ خُمٍّ الا قام قال فَقَامَ من قِبَلِ سَعِیدٍ سِتَّةٌ وَمِنْ قِبَلِ زَیْدٍ سِتَّةٌ فَشَهِدُوا انهم سَمِعُوا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله علیه وسلم یقول لعلی رضی الله عنه یوم غَدِیرِ خُمٍّ أَلَیْسَ الله أَوْلَى بِالْمُؤْمِنِینَ قالوا بَلَى قال اللهم من كنت مَوْلاَهُ فعلی مَوْلاَهُ اللهم وَالِ من وَالاَهُ وَعَادِ من عَادَاهُ .

    مسند الإمام أحمد بن حنبل ، أحمد بن حنبل أبو عبدالله الشیبانی (متوفای241 هـ) ج 1 ، ص 118 ، ح950 ، ناشر : مؤسسة قرطبة – مصر .

    أبی اسحاق از سعید بن وهب و از «زید بن یثیع روایت كرده است كه هر دو تن گفتند : حضرت على علیه السّلام در رحبه ، حاضران را سوگند داد كه هر كس در روز غدیر خم سخنى در حق من از رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله شنیده است از جا برخیزد . در این هنگام شش تن از كنار سعید بن وهب و شش تن از كنار زید بن یسع برخاستند و گواهى دادند كه آنان در آن روز از رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله در محل غدیر شنیدند ، خطاب به مردم فرمود :

    آیا خداوند از مؤمنان به خودشان سزاوارتر نیست ؟

    حاضران گفتند :

    آرى ! خدا بر همگى آنان اولویت دارد.

    رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله فرمود:

    بارخدایا هركه من مولای او هستیم ، این علی مولای اوست ، بارخدایا دوست بدار كسانی كه او را دوست دارند و دشمن باش با كسی كه با او دشمنی ورزد .

    محمد ناصر البانی كه جایگاه ویژه‌ای در نزد وهابیون دارد و از او با عنوان بخاری دوران یاد می‌كنند ، بعد از نقل این روایت می‌گوید :

     و أخرج عبد الله بن أحمد فی " زوائده على المسند " ( 1 / 118 ) عن سعید بن وهب و زید بن یثیع قالا : نشد علی الناس فی الرحبة : من سمع رسول الله صلى الله علیه وسلم یقول یوم غدیر ( خم ) إلا قام ، فقام من قبل سعید ستة ، و من قبل زید ستة ، فشهدوا ... الحدیث .

    و قد مضى فی الحدیث الرابع الطریق الثانیة و الثالثة . و إسناده حسن ، و أخرجه البزار بنحوه و أتم منه .

    و للحدیث طرق أخرى كثیرة جمع طائفة كبیرة منها الهیثمی فی " المجمع " ( 9 / 103 - 108 ) و قد ذكرت و خرجت ما تیسر لی منها مما یقطع الواقف علیها بعد تحقیق الكلام على أسانیدها بصحة الحدیث یقینا ، و إلا فهی كثیرة جدا ، و قد استوعبها ابن عقدة فی كتاب مفرد ، قال الحافظ ابن حجر : منها صحاح و منها حسان . و جملة القول أن حدیث الترجمة حدیث صحیح بشطریه ، بل الأول منه متواتر عنه صلى الله علیه وسلم كما ظهر لمن تتبع أسانیده و طرقه ، و ما ذكرت منها كفایة .

    السلسلة الصحیحة ، ج 4 ، ص 249 ، طبق برنامه المكتبة الشاملة .

    عبد الله پسر احمد در آنچه بر مسند احمد افزوده است ، از سعید بن وهب و زید بن یثیع نقل كرده كه این دو نفر گفته‌اند : علی در رحبه مردم را سوگند داد كه هر كس حدیث غدیر را از رسول خدا شنیده است از جا بر خیزد . بعد از شش نفر از كنار سعید و شش نفر از كنار زید شهادت دادند ... .

    و در حدیث چهارم ـ در طریق داشت دوّم و سوّم ـ نیز این روایت گذشت . سند آن نیكو است و بزار نیز همانند آن را به شكل كامل‌تری نقل كرده است.

    و برای این روایت سند‌های بسیاری وجود دارد كه طایفه بزرگی از  علما آن را نقل كرده‌اند ؛ از جمله هیثمی در مجمع الزوائد .

    من نیز تا اندازه‌ای كه در توانم بود این روایات را بعد از تحقیق سند‌های آن ، آن‌هایی را كه سندش قطعی بوده نقل كردم وگر نه این روایت طرق بسیاری دارد . و ابن عقده نیز آن را در كتابی جدا‌گانه آورده است .

    ابن حجر عسقلانی در باره حدیث غدیر گفته : بعضی از روایات غدیر صحیح و بعضی از آن حسن هستند . و خلاصه این كه این حدیث با هر دو قسمتش [ من كنت مولاه ... اللهم وال من والاه] صحیح است ؛ بلكه قسمت اول آن به صورت متواتر از رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلّم نقل شده ؛ چنانچه برای كسانی كه در سند آن تحقیق كرده‌اند ، مطلب آشكاری است و من به اندازه كافی آن را ذكر كردم .

    5 . احمد بن حنبل در مسندش می‌نویسد :

    حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ حَدَّثَنِى عُبَیْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ الْقَوَارِیرِىُّ حَدَّثَنَا یُونُسُ بْنُ أَرْقَمَ حَدَّثَنَا یَزِیدُ بْنُ أَبِى زِیَادٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِى لَیْلَى قَالَ شَهِدْتُ عَلِیًّا فِى الرَّحَبَةِ یَنْشُدُ النَّاسَ أُنْشِدُ اللَّهَ مَنْ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ -صلى الله علیه وسلم- یَقُولُ یَوْمَ غَدِیرِ خُمٍّ « مَنْ كُنْتُ مَوْلاَهُ فَعَلِىٌّ مَوْلاَهُ ». لَمَّا قَامَ فَشَهِدَ. قَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ فَقَامَ اثْنَا عَشَرَ بَدْرِیًّا كَأَنِّى أَنْظُرُ إِلَى أَحَدِهِمْ فَقَالُوا نَشْهَدُ أَنَّا سَمِعْنَا رَسُولَ اللَّهِ -صلى الله علیه وسلم- یَقُولُ یَوْمَ غَدِیرِ خُمٍّ « أَلَسْتُ أَوْلَى بِالْمُؤْمِنِینَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ وَأَزْوَاجِى أُمَّهَاتُهُمْ ». فَقُلْنَا بَلَى یَا رَسُولَ اللَّهِ. قَالَ « فَمَنْ كُنْتُ مَوْلاَهُ فَعَلِىٌّ مَوْلاَهُ اللَّهُمَّ وَالِ مَنْ وَالاَهُ وَعَادِ مَنْ عَادَاهُ ».

    مسند احمد ، ج 1 ، ص 119 ، ح 973 .

    البانی بعد از نقل روایت می‌گوید :

    السادسة : عن عبد الرحمن بن أبی لیلى قال : " شهدت علیا رضی الله عنه فی الرحبة ینشد الناس .. " . فذكره مثله دون زیادة " و انصر ... " .

    أخرجه عبد الله بن أحمد ( 1 / 119 ) من طریق یزید بن أبی زیاد و سماك بن عبید بن الولید العبسی عنه . قلت : و هو صحیح بمجموع الطریقین عنه ، و فیهما أن الذین قاموا اثنا عشر . زاد فی الأولى : بدریا .

    السلسلة الصحیحة ، ج 4 ، ص 249 ، طبق برنامه المكتبة الشاملة .

    طریق ششم از عبد الرحمن بن أبی لیلی است كه گفت : در روز رحبه حاضر بودم كه علی علیه السلام مردم را سوگند می‌داد ...

    عبد الله ، پسر احمد بن حنبل این روایت را از طریق یزید بن زیاد و سماك بن عبید بن ولید عبسی نقل كرده است .

    نظر من این است كه این روایت با در نظر گرفتن هر دو سند ، صحیح است . در هر دو روایت این مطلب وجود دارد كه كسانی كه شهادت دادند ، دوازده نفر بودند ؛ ولی در روایت اول این مطلب اضافه شده است كه همه دوازده نفر بدری بوده‌اند .

     

    موفق باشید

    گروه پاسخ به شبهات

    مؤسسه تحقیقاتی حضرت ولی عصر (عج)
     

    + نوشته شده در  پنجشنبه بیست و یکم آذر 1387ساعت 11:11  توسط سيد محمد ظاهر محمدي  | 
    حدیث «سلمان منّا اهل البیت» با انحصار «اهل البیت» در پنج تن آل عبا در آیه تطهیر چگونه قابل جمع است؟
    گروه عقائد شیعه    

    سئوال كننده: ناصر خوشنویس
    توضیح سئوال:

    با توجّه به این كه آیه تطهیر بر اساس روایات اهل بیت علیهم السّلام و همچنین روایات اهل سنت فقط شامل پنج تن آل عبا می‌شود ، حدیث «سلمان منّا اهل البیت» چگونه قابل توجیه است ؟
    پاسخ:

    قبل از پاسخ به موضوع مورد سئوال باید مطالبی را به عنوان مقدمه مطرح كنیم:
    اهل البیت در لغت:

    معنای أهل البیت در لغت  و در عرف  با توجّه به مضاف الیه آن معلوم می‌شود:

    مثلاً: أهل القریه یعنی: ساكنین و اهالی آن روستا و أهل الشئ یعنی: صاحب و مالك آن چیز و أهل الكتاب یعنی: پیروان و قرائت كنندگان آن كتاب و أهل الرجل یعنی: خانواده و نزدیكان آن شخص .

    ر . ك . القاموس المحیط مجد الدین فیروزآبادی ج 1  ص 331  مادة أهل  مؤسسة الرسالة  بیروت ـ

    لسان العرب ابن منظور ج 11 ص 28 – 29 مادة أهل أدب الحوزة قم ـ مفردات الراغب ص 29 ماده أهل المكتبة المرتضویة .

    و آن‌جا كه خداوند متعال می‌‌فرماید: «وأمر أهلك بالصلاة».(طه/132) یعنی : نزدیكان و هر آن كس كه در نسبت فامیلی به تو ارتباط دارد.

    و نیز آنجا كه خداوند خطاب به حضرت نوح اشاره به فرزند او نموده و می‌فرماید: «یا نوح إنه لیس من أهلك».(هود/46) در حالی كه از حیث نسب فرزند حضرت نوح بود ولی خداوند در این آیه اراده فرموده كه بفرماید: ای نوح او از نظر دین و آیین هم مسلك و  همراه با تو نیست.

    كلمه «آل» در أصل أهل بوده كه هاء به همزه تبدیل شده و «أأل» گشته و چون توالی دو همزه شده همزه دوم به ألف تبدیل شده و در نتیجه آل شده است. لذا  وقتی گفته می‌شود: «آل الله و آل الرسول» یعنی: أولیاء خداوند و رسول او كه اهل بیت او هستند.( ر . ك . لسان العرب ج 11 ص 28 و 29 ماده أهل)

    امّا اهل البیت به تبعیت از نصوص دینی بین مسلمانان در آل و عترت نبی اكرم صلى الله علیه وآله وسلم متعارف گردیده. و اینان همان‌گونه كه در حدیث كساء و غیر آن آمده: رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلّم ، امیر المؤمنین ، حضرت زهراء ، امام حسن و امام حسین علیهم السلام هستند ؛ یعنی همان‌ كسانی كه آیه تطهیر در شأنشان نازل گردیده است می‌‌باشند:

    إنما یرید الله لیذهب عنكم الرجس أهل البیت ویطهركم تطهیرا. (احزاب/33)

    وعترت هم همان أهل بیت علیهم السلام می‌باشند كه ابن منظور با استناد به حدیث نبوی «إنی تارك فیكم الثقلین: كتاب الله وعترتی أهل بیتی»  به همین معنا تصریح نموده و گفته است:

    فجعل العترة أهل البیت [علیهم السلام] .

    لسان العرب  ابن منظور ج 4 ص 538 .

    نكته دیگر؛ این كه فرق است بین اهل یك شخص و اهل بیت یك شخص.

    اهل بیت یك شخص در اصل یعنی: كسانی كه دور او در یك خانه جمعند و با او نسبت فامیلی دارند.

    فأهل الرجل فی الأصل من یجمعه وإیاهم مسكن واحد ...

    پس اهل یك شخص در اصل به كسانی گویند كه دور او جمعند و با هم در یك مسكن واحد زندگی می‌كنند گویند.

    مفردات غریب القرآن، راغب الأصفهانى، ص 29.

    امّا به طور مجاز در لغت به زن و همسر یك شخص نیز اهل گفته می‌شود.

    من المجاز : الأهل للرجل : زوجته.

    از روی مجاز زن یك شخص را اهل او گویند.

    تاج العروس، زبیدی، ج 14، ص 36 .
    اهل البیت در اصطلاح:

     أهل البیت در اصطلاح كتاب و سنّت معناى خاصی دارد و مراد از آن: رسول الله صلى الله علیه وآله وسلم و امیر المؤمنین علی علیه السّلام و حضرت فاطمة زهراء  وسیدا شباب أهل الجنه امام حسن و امام حسین علیهم السلام هستند كه نه فرزند معصوم از إمام حسین علیهم السلام نیز به آنها ملحق می‌شوند و در حقیقت اینان نزدیك ترین مردم به رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلّم از حیث علم و آگاهی به دین و سنت و آیین و روش آن حضرت هستند.

    روایات صحیحة فراوانی از رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلّم از شیعه وسنّی رسیده كه در آنها به اسامی اهل بیت تصریح شده و آنها را دوازده نفر كه همه از قریش هستند دانسته كه جز با تطبیق آن با این بزرگواران كه گفته شد امكان ندارد.

    از أم سلمة روایت شده زمانی كه این آیه نازل شد:«إنما یرید الله لیذهب عنكم الرجس أهل البیت ویطهركم تطهیرا» رسول الله صلى الله علیه وآله وسلم به دنبال امیر المؤمنین علیه السّلام و حضرت فاطمة و حسن و حسین علیهم السلام فرستاد و چون آمدند فرمود: «هؤلاء أهل بیتی».

    المستدرك على الصحیحینج 3  158 رقم 4705 ـ سنن الكبرى بیهقی ج 7 ص 63 ـ ترجمة الإمام علی علیه السلام من تاریخ مدینة دمشق ج 2 صفحات 163 - 164 - 642 ـ شواهد التنزیل لقواعد التفضیل الحاكم الحسكانی ج 2 صفحات 61 - 682 - 684 ـ مجمع إحیاء الثقافة الإسلامیة ط 1 ـ عمدة عیون صحاح الأخبار فی مناقب إمام الأبرار ابن البطریقصفحات 40 - 23  مؤسسة النشر الإسلامی قم .

     وعن عائشة قالت : كان أحب الرجال إلى رسول الله صلى الله علیه وآله وسلم - تعنی الإمام علیا علیه السلام - لقد رأیته وقد أدخله تحت ثوبه  وفاطمة وحسنا وحسینا  ثم قال: اللهم هؤلاء أهل بیتی.

    از عایشه روایت شده كه می‌‌گوید: رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلّم از میان مردان [حضرت] علی [علیه السلام‌] را از همه بیشتر دوست می‌داشت. و حضرت را دیدم كه او را به همراه فاطمه و حسن و حسین داخل ثیاب و پارچه‌ای نمود و فرمود: اللهم هؤلاء أهل بیتی.

    ترجمة الإمام علی علیه السلام من تاریخ مدینة دمشق ج 2 صفحات 163 - 164 - 642 ـ وشواهد التنزیل لقواعد التفضیل حاكم حسكانی ج 2 صفحات 61 - 682 - 684  مجمع إحیاء الثقافة الإسلامیة ط 1 ـ وعمدة عیون صحاح الأخبار فی مناقب إمام الأبرار ابن البطریق صفحات 40 - 23  مؤسسة النشر الإسلامی قم .

    وعن الإمام علی علیه السلام أنه عندما نزلت آیة التطهیر قال: فقال رسول الله صلى الله علیه وآله وسلم: یا علی هذه الآیة نزلت فیك وفی سبطی والأئمة من ولدك.

    از امیر المؤمنین علیه السّلام روایت شده كه چون آیه تطهیر نازل شد رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلّم فرمود: یا علی این آیه در باره تو و دو فرزندم (حسن و حسین) و امامان از فرزندان تو نازل شده است. 

    كفایة الأثر فی النص على الأئمة الاثنی عشر - أبو القاسم الخزاز الرازی : 156  مؤسسة النشر الإسلامی - قم .
    أهل البیت در آیه تطهیر چه كسانی هستند؟

    در مصادر حدیث و تفسیری فراوانی تأكید شده است كه مراد از اهل البیت در آیه تطهیر كه خداوند سبحان می‌فرماید: «إنما یرید الله لیذهب عنكم الرجس أهل البیت ویطهركم تطهیرا».(احزاب/33). رسول الله صلى الله علیه وآله وسلم و علی بن أبی طالب و فاطمه الزهراء و دو فرزندانشان حسن و حسین صلوات الله علیهم أجمعین هستند.

    مسلم در صحیح خود  با إسناد به عائشة آورده است:

    قالت : خرج النبی صلى الله علیه وآله وسلم غداة وعلیه مرط مرجل من شعر أسود  فجاء الحسن بن علی فأدخله  ثم جاء الحسین فدخل معه  ثم جاءت فاطمة فأدخلها  ثم جاء علی فأدخله  ثم قال: «إنما یرید الله لیذهب عنكم الرجس أهل البیت ویطهركم تطهیرا»

    رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلّم خارج شد در حالی كه بر دوشش پارچه‌ای سیاه از موی شتر داشت. حسن بن علی و حسین بن علی و بعد از آن فاطمة و بعد از آنها علی وارد شده و همگی به زیر آن پارچه داخل شدند و در این حال بود كه رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلّم فرمود: «إنما یرید الله لیذهب عنكم الرجس أهل البیت ویطهركم تطهیرا»

    صحیح مسلم كتاب فضائل الصحابة ج 4 ص 1883 – 2424.

    فخر رازی نیز روایت قبل را در تفسیر آیه تطهیر آورده و در دنباله گفته‌ است:

    واعلم أن هذه الروایة كالمتفق على صحتها بین أهل التفسیر والحدیث.

    بدان كه بر صحت این روایت بین اهل تفسیر و حدیث اتفاق وجود دارد.

    التفسیر الكبیر فخر رازی ج 8  ص 85  ذیل آیة 61 از سورة آل عمران

    ترمذی در سنن خود آورده است:

    أن النبی صلى الله علیه وآله وسلم جلل على الحسن والحسین وعلی وفاطمة كساء وقال: «اللهم هؤلاء أهل بیتی وحامتی  أذهب عنهم الرجس وطهرهم تطهیرا» قالت أم سلمة: وأنا معهم یا رسول الله؟ فقال: إنك على خیر.

    رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلّم كساء و پارچه‌ای بر على و حسن و حسین و علی و فاطمه پوشاند و فرمود: «خدایا! اینان أهل بیت من وحامیان من هستند رجس و پلیدی را از اینان بردار و آنها را پاك و پاكیزه گردان. أم سلمة گفت: یا رسول الله آیا من هم از اینان هستم؟ حضرت فرمود: تو بر خیر و خوبی هستی.

    سنن ترمذی ج 5  ص 351  رقم 3205  كتاب التفسیر  و ج 5  ص 663 رقم 3787 و ص 669 رقم 3871 كتاب المناقب .

    حاكم در مستدرك از أم سلمه روایت كرده:

    قالت : فی بیتی نزلت «إنما یرید الله لیذهب عنكم الرجس أهل البیت ویطهركم تطهیرا» قالت: فأرسل رسول الله صلى الله علیه وآله وسلم إلى علی وفاطمة والحسن والحسین فقال: «هؤلاء أهل بیتی».

    ام سلمه گفت: در خانه من آیه تطهیر نازل شدو بعد از نزول آن رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلّم دنبال [حضرت] علی [علیه السلام‌] و [حضرت] فاطمه [سلام الله علیها] و [حضرت امام] حسن[علیه السلام‌] و [حضرت امام] حسین [علیه السلام‌] فرستاد و بعد فرمود: این‌ها اهل بیت من هستند.

    سپس حاكم در باره این حدیث نظر داده و می‌گوید:

    هذا حدیث صحیح على شرط البخاری ولم یخرجاه.

    این حدیث دارای شرط صحت طبق شرایط بخاری است ولی آن را ذكر نكرده است. 

    المستدرك على الصحیحین، ج 3، ص 146 .

    وعن واثلة بن الأسقع قال: أتیت علیا فلم أجده فقالت لی فاطمة: انطلق إلى رسول الله صلى الله علیه وآله وسلم یدعوه فجاء مع رسول الله صلى الله علیه وآله وسلم فدخلا ودخلت معهما  فدعا رسول الله صلى الله علیه وآله وسلم الحسن والحسین فأقعد كل واحد منهما على فخذیه وأدنى فاطمة من حجره وزوجها ثم لف علیهم ثوبا وقال: (إنما یرید الله لیذهب عنكم الرجس أهل البیت ویطهركم تطهیرا) ثم قال: هؤلاء أهل بیتی اللهم أهل بیتی أحق.

    واثلة بن الأسقع می‌گوید: آمدم كه خدمت [حضرت] علی علیه السلام‌ برسم ولی آن حضرت را نیافتم، حضرت زهرا سلام الله علیها فرمود: علی به محضر رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلّم رفته است در همین حین آن حضرت به همراه علی وارد خانه  شدند و من هم به همراه آنها داخل شدم. رسول خدا حسن و حسین را صدا كردند و هر یك را به روی زانوی خود نشاندند و فاطمه نیز نزدیك حضرت آمدند و در این حال حضرت پارچه‌ای را بر روی آنها انداخت و فرمود: «إنما یرید الله لیذهب عنكم الرجس أهل البیت ویطهركم تطهیرا» سپس فرمود: اینها اهل بیت من هستند خدایا اهل بیت من سزاوارترند.

    سپس حاكم در باره این حدیث نظر داده و می‌گوید:

    قال الحاكم : هذا حدیث صحیح على شرط الشیخین ولم یخرجاه.

    این حدیث دارای شرط صحت طبق شرایط بخاری و مسلم است ولی آن را نیاورده‌اند.

    المستدرك، ج 3، ص 146 .
    نتیجه گیری:

    بعد از بیان مقدمات فوق می‌توان گفت:

    تعبیر «اهل البیت» كه در روایت «سلمان منّا اهل البیت» انتساب نسبى یا سببى سلمان به رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلّم نیست كه در مباحث فوق حتی كسانی همچون همسران رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلّم از جمله امّ سلمه نمی‌توانست مشمول آن گردد. بلكه در این روایت و یا روایات دیگری كه در رابطه با مقام سلمان ذكر شده به معنای نزدیكی به رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلّم از حیث عقیده و اخلاق و اعمال می‌باشد.

    از این رو پیغمبر صلّى اللَّه علیه و آله و سلّم در حق سلمان فارسى عجمى می‌فرماید:

    سلمان منّا اهل البیت

    پس در حقیقت رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلّم با این جمله خود ملاك اهلیت به دست ما می‌دهند.

    برای تائید این مطلب می‌توان به این روایت از امام صادق علیه السّلام استناد جست:

    العیاشی : عن أبی عبیدة عن أبی جعفر علیه السلام قال : من أحبنا فهو منا أهل البیت قلت : جعلت فداك منكم ؟ قال : منا والله أما سمعت قول إبراهیم علیه السلام (من تبعنی فإنه منى) .

    امام باقر علیه السّلام فرمودند: هركس ما را دوست بدارد از ماست. عرض كردم: فدایت شوم آیا از شما می‌باشد؟ فرمود: به خدا سوگند از ماست. آیا این سخن خداوند از قول ابراهیم  را نشنیده‌ای؟ كه می‌فرماید: هر كس از من پیروی نماید از من است.

    الشیعة فی أحادیث الفریقین  سید مرتضى أبطحی  ص 339

    و یا در روایتی دیگر می‌فرماید:

    عن محمد الحلبی عن أبی عبد الله علیه السلام قال: من اتقى الله منكم وأصلح فهو منا أهل البیت قال: منكم أهل البیت؟ قال منا أهل البیت قال فیها إبراهیم: (فمن تبعنی فإنه منى) قال عمر بن یزید: قلت له من آل محمد؟ قال: أی والله من آل محمد  أی والله من أنفسهم اما تسمع الله یقول: (ان أولى الناس بإبراهیم للذین اتبعوه) وقول إبراهیم: (فمن تبعنی فإنه منى).

    امام صادق علیه السّلام فرمودند: هركس از شما (شیعیان) كه تقوا پیشه سازد و خود را اصلاح نماید از ما اهل بیت است . راوی گفت: از شما اهل بیت است؟ فرمود: آری از ما اهل بیت است.در آیه شریفه آمده است هركس از من تبعیت كند از من است. باز عمر بن یزید سئوال كرد: آیا از آل محمد است؟ فرمود: آری به خدا قسم از آل محمد است از خود آنها . آیا نشنیده‌ای قول خداوند را كه می‌فرماید: سزاوار ترین افراد به ایراهیم كسانی هستند كه از او تبعیت می‌كنند و یا سخن ابراهیم در قرآن را كه : هر كس از من تبعیت كند از من است.

    تفسیر العیاشی، محمد بن مسعود العیاشی، ج 2، ص 231

    در روایت دیگری كه شیخ مفید رضوان اللّه علیه در كتاب اختصاص آورده می‌خوانیم: نزد حضرت صادق علیه السّلام از جناب سلمان و جعفر طیار یاد شد و بعضى جعفر را بر سلمان تفضیل دادند و ابو بصیر نیز در آن مجلس حاضر بود.

     بعضى گفتند: سلمان مجوسى بود مسلمان شد. پس حضرت صادق علیه السّلام از  جای بلند شد و به حالت غضبناك خطاب به ابا بصیر فرمود:

     یا ابا بصیر جعله اللّه علویا بعد ان كان مجوسیا و قرشیا بعد ان كان فارسیا فصلوات اللّه على سلمان و ان لجعفر (علیه السّلام) شانا یطیر مع الملئكة فى الجنة .

     فرمود: اى ابا بصیر خدا سلمان را از طایفه علوى قرار داد. بعد از آنكه در زمره مجوسى محسوب بود اگرچه در واقع به مذهب آنها نبود. و قرار داد او را از طایفه قرشى بعد از آنكه فارسى بود پس صلوات خدا بر سلمان باد . و به درستى كه حضرت جعفر شأنى دارد كه با ملائكه در بهشت طیران نماید.

    الاختصاص، شیخ مفید، ص 341 .

    و نیز در رجال كشى روایت شده: نزد حضرت باقر علیه السّلام ذكر سلمان فارسى شد پس حضرت فرمود:

    مه لا تقولوا سلمان الفارسى و لكن قولوا سلمان‏ المحمدى ذلك منا اهل البیت .

    ساكت شوید نگوئید سلمان فارسى بلكه بگوئید سلمان محمدى این به جهت آنست كه از ما اهل بیت مى‏باشد.

    روضة الواعظین، فتال نیسابوری، ص 283 .

    پیوندهاى مادى (نسب خویشاوندى دوستى و رفاقت) در مكتبهاى آسمانى همیشه تحت الشعاع پیوندهاى معنوى است.

    در این مكتب نور چشمى و امتیاز خویشاوندى در برابر پیوند مكتبى و معنوى مفهومى ندارد.

    آنجا كه رابطه مكتبى وجود دارد سلمان فارسى دور افتاده كه نه از خاندان پیغمبر صلّی الله علیه و آله وسلّم و نه از قریش و نه حتى از اهل مكه بود بلكه اصولا از نژاد عرب نبود طبق حدیث «سلمان منا اهل البیت‏» جزء خاندان رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلّم ‌ محسوب مى‏شود ولى فرزند واقعى و بلا فصل پیامبرى همچون نوح بر اثر گسستن پیوند مكتبیش با پدر آن چنان طرد مى‏شود كه با « إِنَّهُ لَیْسَ مِنْ أَهْلِكَ» روبرو مى‏گردد.

    ممكن است چنین مساله مهمى براى آنها كه مادى مى‏اندیشند گران آید اما این واقعیتى است كه در تمام ادیان آسمانى به چشم مى‏خورد.

    به همین دلیل در احادیث اهل بیت علیه السّلام در باره شیعیانى كه تنها نام تشیع بر خود مى‏گذارند و اثر چشمگیرى از تعلیمات و برنامه‏هاى عملى اهل بیت علیه السّلام در زندگانى آنها دیده نمى‏شود جمله‏هاى صریح و تكان دهنده‏اى مى‏خوانیم كه                 بیانگر همان روشى است كه قرآن در آیات فوق پیش گرفته است.

    از امام على بن موسى الرضا علیه السلام نقل شده كه روزى از دوستان خود پرسید:

    مردم این آیه را چگونه تفسیر مى‏كنند « إِنَّهُ عَمَلٌ غَیْرُ صالِحٍ» یكى از حاضران عرض كرد: بعضى معتقدند كه معنى آن این است كه فرزند نوح (كنعان) فرزند حقیقى او نبود. امام فرمود:

    كلا لقد كان ابنه و لكن لما عصى اللَّه نفاه عن ابیه كذا من كان منا لم یطع اللَّه فلیس منا.

     نه چنین نیست او براستى فرزند نوح بود اما هنگامى كه گناه كرد و از جاده اطاعت فرمان خدا قدم بیرون گذاشت خداوند فرزندى او را نفى كرد همچنین كسانى كه از ما باشند ولى اطاعت خدا نكنند از ما نیستند.

     عیون أخبار الرضا (ع)، شیخ صدوق، ج 1، ص 258 .

    بى‏مناسبت نیست كه به قسمتى از احادیث اسلامى اشاره كنیم كه آنها نیز گروه‏هاى زیادى كه ظاهرا در زمره مسلمانان و یا پیروان مكتب اهل بیت علیهم السّلام هستند را مطرود دانسته و آنان را از صف مؤمنان و شیعیان خارج مى‏سازد:

    1- پیامبر اسلام صلّی الله علیه و آله وسلّم مى‏فرماید:

    من غش مسلما فلیس منا.

    آن كس كه با برادران مسلمانش تقلب و خیانت كند از ما نیست.

    أمالی، شیخ صدوق، ص 515 .

    2- امام صادق علیه السّلام مى‏فرماید:

    لیس بولى لى من اكل مال مؤمن حراما.

    كسى كه مال مؤمنى را به گناه بخورد دوست من نیست.

    كافی، شیخ كلینی، ج 5 ، ص 314 .

    3- پیامبر صلّی الله علیه و آله وسلّم مى‏فرماید:

    الا و من اكرمه الناس اتقاء شره فلیس منى.‏

    بدانید كسى كه مردم او را به خاطر اجتناب از شرش گرامى دارند از من نیست.

    خصال، شیخ صدوق، ص 14.

     4- امام صادق علیه السّلام فرمود:

    لیس من شیعتنا من یظلم الناس‏.

    كسى كه به مردم ستم مى‏كند شیعه ما نیست.

    تحف العقول، ابن شعبة حرانی ، ص 303 .

    5- امام كاظم علیه السّلام فرمود:

    لیس منا من لم یحاسب نفسه فى كل یوم .‏

     «1»:" كسى كه هر روز به حساب خویش نرسد از ما نیست.

    اختصاص، شیخ مفید، ص 26.

    6- پیامبر صلّی الله علیه و آله وسلّم فرمود:

    من سمع رجلا ینادى یا للمسلمین فلم یجبه فلیس بمسلم‏.

     كسى كه صداى انسانى را بشنود كه فریاد مى‏زند اى مسلمانان به دادم برسید و كمكم كنید كسى كه این فریاد را بشنود و پاسخ نگوید مسلمان نیست.

    وسائل الشیعة (الإسلامیة)، حر عاملی،  ج 11، ص 108.

    7- امام باقر ع به یكى از یارانش به نام جابر فرمود:

    و اعلم یا جابر بانك لا تكون لنا ولیا حتى لو اجتمع علیك اهل مصرك و قالوا انت رجل سوء لم یحزنك ذلك و لو قالوا انك رجل صالح لم یسرك ذلك و لكن اعرض نفسك على كتاب اللَّه‏.

    اى جابر! بدان كه تو دوست ما نخواهى بود تا زمانى كه اگر تمام اهل شهر تو جمع شوند و بگویند تو آدم بدى هستى غمگین نشوى و اگر همه بگویند تو آدم خوبى هستى خوشحال نشوى بلكه خود را بر كتاب خدا قرآن عرضه دارى و ضوابط خوبى و بدى را از آن بگیرى و بعد ببینى از كدام گروهى.

    تحف العقول، ابن شعبة حرانی، ص 284.

    این احادیث خط بطلانی است بر پندار كسانى كه تنها به اسم قناعت مى‏كنند و از عمل و ارتباط مكتبى در میان آنها خبرى نیست. و به وضوح ثابت مى‏كند كه در مكتب پیشوایان الهى آنچه اصل اساسى و زیر بنائى است همان ایمان به مكتب و عمل به برنامه‏هاى آن است و همه چیز باید با این مقیاس سنجیده شود.

    در پایان این حدیث را نیز اضافه كنیم كه این راه سختی‌ها نیز دارد همان‌گونه كه در حدیث آمده:

    عن امیر المؤمنین علیه السّلام : من أحبنا أهل البیت فلیعد للفقر جلبابا.

    كسی كه ما اهل بیت را دوست می‌دارد باید لباس فقر و سختی بر تن نماید.

    أمالی، سید مرتضى، ج 1، ص 13.

    حال با توجّه به آنچه كه در بالا گفته شد علاوه بر آن كه در صدد بودیم تا وجه جمع سئوال كننده را پاسخ گوئیم در ضمن سعی بر آن نمودیم تا مطالب اخلاقی دیگری نیز تقدیم نمائیم.

    موفق باشید.

    گروه پاسخ به شبهات

    مؤسسه تحقیقاتی حضرت ولیّ عصر (عج)

    + نوشته شده در  پنجشنبه بیست و یکم آذر 1387ساعت 11:8  توسط سيد محمد ظاهر محمدي  | 
    آیا آیه «بلاغ» شامل تمام آنچه بر پیامبر (ص) نازل شده، می‌شود یا اختصاص به تبلیغ ولایت امیر مؤمنان (ع) دارد؟
    گروه امامت و خلافت    

    سؤال كننده : فاطمه موسوی
    پاسخ :
    مقدمه :

    خداوند در سوره مباركه 67 سوره مائده می‌فرماید :

    یَا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنزِلَ إِلَیْكَ مِنْ رَبِّكَ وَإِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَمَا بَلَّغْتَ رِسَالَتَهُ وَاللهُ یَعْصِمُكَ مِنْ النَّاسِ إِنَّ اللهَ لاَ یَهْدِی الْقَوْمَ الْكَافِرِینَ .

    اى پیامبر ! آنچه از جانب پروردگارت به سوى تو نازل شده ، ابلاغ كن و اگر نكنى پیامش را نرسانده‏اى . و خدا تو را از [گزندِ] مردم نگاه مى‏دارد . آرى ، خدا گروه كافران را هدایت نمى‏كند .

    شیعیان معتقد هستند كه این آیه كریمه بعد از بازگشت رسول خدا صلی الله علیه وآله از حجة الوداع نازل شده و به آن حضرت دستور داده شده است كه خلیفه و جانشین بعد از خودش را تعیین نماید . رسول خدا نیز بعد از نزول آیه در منطقه غدیر خم امیر مؤمنان علیه السلام را به جانشینی خود معرفی و صحابه نیز بعد از آن با علی بن أبی طالب علیه السلام به عنوان امیر مؤمنان بیعت كرده و به آن حضرت تبریك گفتند .

    از آن جایی كه این آیه اهمیت فراوانی دارد ، مخالفان ولایت اهل بیت علیهم السلام نیز  تلاش‌های زیادی كرده‌اند تا در دلالت آن بر ولایت امیر مؤمنان خدشه وارد نمایند و به این منظور شبهات فراوانی را مطرح كرده‌اند . از جمله ابن تیمیه حرانی در منهاج السنة شبهاتی را مطرح كرده است كه ما یكی از آن ها را بررسی می كنیم.

    وی در منهاج السنة می‌نویسد :

    أنتم ادعیتم أنكم أثبتم بالقرآن و القرآن لیس فی ظاهره ما یدل على ذلك أصلا فانه قال «بلغ ما أنزل إلیك من ربك» و هذا اللفظ عام فی جمیع ما انزل إلیه من ربه لا یدل على شیء معین .

    فدعوى المدعى أن إمامة علی هی ممّا بلغها أو ممّا أمر بتبلیغها لا تثبت بمجرد القران فان القران لیس فیه دلالة على شیء معین فان ثبت ذلك بالنقل كان ذلك إثباتا بالخبر لا بالقران فمن ادعى أن القران یدل على أن إمارة علی مما أمر بتبلیغه فقد افترى على القران فالقران لا یدل على ذلك عموما و لا خصوصا .

    شما ادعا می‌كنید كه می‌توانید [ولایت امیر المؤمنین علیه السلام را ] با قرآن ثابت كنید ؛ در حالی كه ظاهر قرآن بر آن چه كه شما ادعا می‌كنید ، هیچ دلالتی ندارد ؛ زیرا خداوند فرموده است : «آنچه را كه خداوند به تو نازل كرده است ، ابلاغ كن» و این جمله عام است و شامل تمام آن چه پروردگار بر پیامبرش نازل كرده می‌شود و بر امر معینی دلالت ندارد .

    بنابراین ، ادعای شما كه می‌گویید : پیامبر امامت علی علیه السلام را تبلیغ كرده و یا مأمور به تبلیغ آن بوده است‌ ، با آیات قرآن به تنهایی ثابت نمی‌شود ؛ زیرا این آیه بر چیز معینی دلالت نمی‌كند .

    و اگر بخواهید این مطلب را به كمك سنت ثابت كنید ، با سنت ثابت كرده‌اید ، نه با قرآن ؛ پس اگر كسی ادعا كند : در قرآن آیه‌ای هست كه دلالت می‌كند ، پیامبر مأمور بوده كه امارت علی علیه السلام را تبلیغ كنید ، به قرآن افترا زده است ؛ در نتیجه قرآن ؛ چه به صورت عام و چه به صورت خاص هیچگونه دلالتی بر این مطلب ندارد .

    منهاج السنة النبویة ، أحمد بن عبد الحلیم بن تیمیة الحرانی أبو العباس (متوفای728 هـ) ج7 ، ص47 ، ناشر : مؤسسة قرطبة - 1406 ، الطبعة : الأولى ، تحقیق : د. محمد رشاد سالم .
    محورهای شبهه :

    1 . آیه بلاغ شامل تمام آن چه كه بر رسول خدا صلی الله علیه وآله نازل شده می‌شود و اختصاص به ابلاغ ولایت امیر مؤمنان علیه السلام ندارد ؛

    2 . بر فرض كه این آیه در این مورد معین نازل شده باشد ، باید این مطلب به كمك سنت ثابت شود ؛ پس این ادعای شیعه كه می‌گویند امامت امام علی علیه السلام با قرآن ثابت می‌شود ، مردود است .
    پاسخ محور اول :
    نقش شأن نزول در فهم آیات قرآن

    مفسران و دانشمندان علوم قرآنی و حتی خود ابن تیمیه ، بر این مطلب تصریح كرده‌اند كه سبب نزول آیه ، نقش تعیین كننده‌ای در فهم و تفسیر آیات قرآن دارد ؛ از این رو ، فوائد ضروری و مهمی را برای شأن نزول آیات برشمرده‌اند .

    زركشی در باره لزوم شناخت اسباب نزول و فوائد آن می‌گوید :

    ومنها : الوقوف على المعنى قال الشیخ أبو الفتح القشیرى بیان سبب النزول طریق قوى فى فهم معانى الكتاب العزیز وهو أمر تحصل للصحابة بقرائن تحتف بالقضایا .

    البرهان فی علوم القرآن ، محمد بن بهادر بن عبد الله الزركشی أبو عبد الله (متوفای794 هـ) ج 1 ، ص 22 ، ناشر : دار المعرفة - بیروت - 1391 ، تحقیق : محمد أبو الفضل إبراهیم .

    یكی از فوائد شأن نزول ، آگاهی از معنای ‌آیه است . شیخ قشیری گفته است : بیان سبب نزول آیه ، راهی قوی در فهم معنای قرآن است ، و این چیزی است كه برای صحابه با آگاهی از قرائن نهفته در قضایا حاصل شده است .

    از همه جالبتر این كه شخص ابن تیمیه در این باره می‌گوید :

    ومعرفة سبب النزول یعین على فهم الآیة فإن العلم بالسبب یورث العلم بالمسبب .

    كتب ورسائل وفتاوى شیخ الإسلام ابن تیمیة ،أحمد عبد الحلیم بن تیمیة الحرانی أبو العباس (متوفای728هـ) ج 13 ، ص 339 ، ناشر : مكتبة ابن تیمیة ، الطبعة : الثانیة ، تحقیق : عبد الرحمن بن محمد بن قاسم العاصمی النجدی .

    شناخت سبب نزول ، به فهمیدن معنای آیه كمك می‌‌كند ؛ زیرا شناخت سبب ، زمینه آگاهی از مسبب را فراهم می‌نماید .

    عناد با امیر المؤمنین علیه السلام باعث شده است كه ابن تیمیه ، قاعده‌ای را كه خود در جای دیگر طرح كرده، انكار  نماید .

    و جلال الدین سیوطی در لباب النقول می‌گوید :

    لمعرفة أسباب النزول فوائد وأخطأ من قال لا فائدة له لجریانه مجرى التاریخ ومن فوائده الوقوف على المعنی أو إزالة الاشكال قال الواحدی لا یمكن معرفة تفسیر الآیة دون الوقوف على قصتها وبیان سبب نزولها وقال ابن دقیق العید بیان سبب النزول طریق قوی فی فهم معانی القرآن وقال ابن تیمیه معرفة سبب النزول یعین على فهم الآیة فإن العلم بالسبب یورث العلم بالمسبب وقد أشكل على جماعة من السلف معانی آیات حتى وقفوا على أسباب نزولها فزال عنهم الإشكال .

    شناخت أسباب نزول ، فایده‌های زیادی دارد ، و كسی كه می‌گوید : فایده ای ندارد ، چون سبب نزول اتفاق افتادن آن در گذشته تاریخ است ، به خطا رفته است.

    یكی از فایده‌های آن ، دانستن معنای آیه و از بین بردن اشكال در آن است . واحدی گفته است : شناخت تفسیر آیه ، بدون آگاهی از داستان و سبب نزول آن امكان پذیر نیست و إبن دقیق العید گفته : بیان سبب نزول ، راهی قوی در فهم معانی قرآن است .

    و إبن تیمیه گفته : شناخت سبب نزول ، به فهمیدن معنای آیه كمك می‌‌كند ؛ زیرا شناخت سبب ، زمینه آگاهی از مسبب را فراهم می‌نماید . برای بسیاری از گذشتگان دانستن معنای آیه مشكل ساز شد كه با شناخت أسباب نزول آن ، برطرف شده بود .

    لباب النقول فی أسباب النزول ،عبد الرحمن بن أبی بكر بن محمد السیوطی أبو الفضل (متوفای911 ، ج 1 ، ص 13 ، ناشر : دار إحیاء العلوم – بیروت .

    و در كتاب الإتقان بعد از نقل سخن ابن تیمیه و این كه عدم شناخت شأن نزول آیات برای برخی از صحابه مشكلاتی آفریده بود ، می‌گوید :

    وقد أشكل على مروان بن الحكم معنى قوله تعالى « لا تحسبن الذین یفرحون بما أتوا » الآیة وقال لئن كان كل امرئ فرح بما أوتی وأحب أن یحمد بما لم یفعل معذبا لنعذبن أجمعون حتى بین له ابن عباس أن الآیة نزلت فی أهل الكتاب حین سألهم النبی صلى الله علیه وسلم عن شیء فكتموه إیاه وأخبروه بغیره وأروه أنهم أخبروه بما سألهم عنه واستحمدوا بذلك إلیه أخرجه الشیخان .

    مروان بن حكم در معنای این سخن خداوند كه فرمود : «لا تَحْسَبَنَّ الَّذینَ یَفْرَحُونَ بِما أَتَوْا ...» دچار اشتباه شده بود و می‌گفت : اگر قرار باشد هر كسی را به خاطر خوشحال شدنش در برابر آنچه به وی داده شده و یا دوست دارد به خاطر كاری كه انجام نداده مورد ستایش قرار گیرد ، عذاب شود ، باید تمام مردم عذاب شوند . تا این كه ابن عباس برای او توضیح داد كه این آیه در حق اهل كتاب نازل شده است ؛ چون رسول خدا از آن‌ها در باره چیزی سؤال كرد و‌آن‌ها در جواب چیز دیگری گفتند وبه این جهت خوشحال شدند ....

    وحكی عن عثمان بن مظعون وعمرو بن معدی كرب أنهما كانا یقولان الخمر مباحة ویحتجان بقوله تعالى «لیس على الذین آمنوا وعملوا الصالحات جناح فیما طعموا» الآیة ولو علما سبب نزولها لم یقولا ذلك وهو أن ناسا قالوا لما حرمت الخمر كیف بمن قتلوا فی سبیل الله وماتوا وكانوا یشربون الخمر وهی رجس فنزلت أخرجه أحمد والنسائی وغیرهما .

    از عثمان بن مظعون و عمرو بن معدی كرب نقل شده است، می‌گفتند: خمر مباح است و به این آیه احتجاج می‌كردند : « بر كسانى كه ایمان آورده و اعمال صالح انجام داده‏اند ، گناهى در آنچه خورده‏اند نیست‏ » اگر آن دو نفر سبب نزول آیه را می‌دانستند ،‌ این سخن را نمی‌گفتند و آن شأن نزول این بود كه برخی از مردم گفتند : اگر خمر حرام شده ، وضعیت كسانی كه در راه خداوند جهاد كرده و از دنیا رفته‌اند ؛‌ در حالی كه شراب نجس نوشیده‌اند‌ ، چه می‌شود؟ خداوند این آیه را نازل كرد . این روایت را احمد و نسائی و دیگران نقل كرده‌اند .

    الإتقان فی علوم القرآن ،جلال الدین عبد الرحمن السیوطی (متوفای19/5/911هـ ، ج 1 ، ص 88 ، ناشر : دار الفكر - لبنان - 1416هـ- 1996م ، الطبعة : الأولى ، تحقیق : سعید المندوب .
    تمسك به قرآن بدون سنت  گمراهی است :

    یكی از وظایف رسول خدا صلی الله علیه وآله ، تبیین و تفسیر قرآن كریم است ؛ چنانچه خداوند در 44 سوره نحل می‌فرماید :

    وَ أَنْزَلْنا إِلَیْكَ الذِّكْرَ لِتُبَیِّنَ لِلنَّاسِ ما نُزِّلَ إِلَیْهِمْ وَ لَعَلَّهُمْ یَتَفَكَّرُون‏ .

    و این قرآن را به سوى تو فرود آوردیم ، تا براى مردم آنچه را به سوى ایشان نازل شده است توضیح دهى، و امید كه آنان بیندیشند .

    این آیه دلالت می‌كند بر این كه سخنان رسول خدا صلی الله علیه وآله برای همه مسلمانان در تفسیر و تبیین قرآن مجید حجت است و مردم وظیفه دارند كه قبل از تفسیر قرآن به روایات و سنت آن حضرت مراجعه و حقیقت تفسیر قرآن را از آن حضرت بیاموزند .

    بنابراین فهم و تفسیر قرآن بدون مراجعه به سنت رسول خدا امری است ناممكن.  خطیب بغدادی ، دانشمند شهیر سنی مذهب در كتاب الكفایة فی  علم الروایة روایاتی در این باره نقل كرده است كه به چند نمون از آن اشاره می‌كنیم :

    ثنا الأوزاعی عن مكحول قال القرآن أحوج إلى السنة من السنة إلى القرآن قال وقال یحیى بن أبی كثیر السنة قاضیة على الكتاب لیس الكتاب قاضیا على السنة ... .

    الأوزاعی عن حسان بن عطیة قال كان جبرائیل ینزل على النبی صلى الله علیه وسلم بالقرآن والسنة تفسر القرآن ... عن الحسن ان عمران بن حصین كان جالسا ومعه أصحابه فقال رجل من القوم لا تحدثونا الا بالقرآن قال فقال له ادنه فدنا فقال أرأیت لو وكلت أنت وأصحابك إلى القرآن أكنت تجد فیه صلاة الظهر أربعا وصلاة العصر أربعا والمغرب ثلاثا تقرأ فی اثنتین أرأیت لو وكلت أنت وأصحابك إلى القرآن أكنت تجد الطواف بالبیت سبعا والطواف بالصفا والمروة ثم قال اى قوم خذوا عنا فانكم والله إن لا تفعلوا لتضلن ...

    حدثنی الأوزاعی عن أیوب السختیانی انه قال إذا حدثت الرجل بالسنة فقال دعنا من هذا وحدثنا من القرآن فاعلم انه ضا